سينه تهران به خسخس افتاده است
جام جم آنلاين: نيمي از مالكان 2.5 ميليون خودروي شهر تهران با واژه معاينه فني خودرو بيگانهاند و اين در حالي است كه 80 درصد آلودگي هواي كلانشهر تهران ناشي از آلايندههاي وسايل نقليه متحرك است.
سالانه هزاران شهروند تهراني به دليل بيماريهاي ناشي از آلودگي هوا جان خود را از دست ميدهند، در كنار اين واقعيت كه خودروها و موتورسيكلتها به عنوان متهم رديف اول سالهاست به معضل آلودگي هواي كلانشهر تهران دامن ميزنند. از همه آنچه گفته شد ميتوان نتيجه گرفت كه معاينه فني نه فقط با ايمني خودروها بلكه به طور غيرمستقيم با سلامت شهر و شهروندان آن ارتباط دارد.
بيماراني گريزان از پزشك
اينكه موتورسيكلتها و خودروهاي فرسوده در اين ميان همچنان از انجام معاينه فني گريزانند، اينكه اعمال جريمه همچنان تنها ابزار پليس براي ملزم كردن شهروندان تهراني به انجام معاينه فني خودروهاست، اينكه مسوولان شهري هر از چند گاه با بيان آمارهاي هشداردهنده پيرامون آلودگي هوا و نقش انواع آلايندههاي خودروها در تلاشند تا به هر نحو اين بيماران از پزشك گريزان را براي مراجعه به مراكز معاينه فني قانع كنند و... همه اينها تصاوير نه چندان رضايتبخشي از وضعيت معاينه فني در كلانشهر تهران است كه اگر آن را در كنار دهها مشكل ريز و درشت از آلودگي هوا گرفته تا معضل لاينحل ترافيك كه كلانشهر تهران سالهاست با آنها دست و پنجه نرم ميكند بگذاريم، آن وقت است كه ميبينيم چهرهاي كه از سالهاي آينده شهرمان در ذهن تداعي ميشود نه فقط ناخوشايند بلكه نگرانكننده نيز است.
در حال حاضر سالانه بين 8 تا10 هزار ميليارد تومان بر اثر حوادث رانندگي و حدود 12 هزار ميليارد تومان در بخش آلودگي هوا ناشي از تاثير آلايندههاي متحرك خسارت به كشور تحميل ميشود كه در اين ميان خودروها و موتورسيكلتها عامل 80 درصد آلايندهها در كلانشهرها هستند و اين در حالي است كه كارشناسان شهري و فعالان محيط زيست معتقدند انجام معاينه فني وسايل نقليه تا حد چشمگيري موجب كاهش اين خسارتها خواهد شد.
موضوعي كه به نظر ميرسد با وجود برانگيخته شدن حساسيت مسوولان شهري نسبت به آن اما اهميت آن آنچنان كه بايد بر شهروندان آشكار نشده است كه آمار 5/1 ميليون خودروي فاقد معاينه فني در پايتخت گوياي اين واقعيت است.
افزايش مستمر آلودگي هواي تهران و به مخاطره افتادن سلامتي ساكنان اين كلانشهر، سالها قبل مسوولان شهر را براي حل اين معضل به چارهانديشي واداشت. يكي از راهحلهاي پيشنهادي براي مهار سير صعودي آلودگي هواي اين كلانشهر معاينه فني خودروهاي آن بود.
رفع معايب خودروها كه دودزايي، انتشار انواع آلايندهها و در نتيجه آلودگي هوا را به دنبال دارد تنها يكي از اهداف طرح معاينه فني خودرو بود ضمن اينكه اين طرح با انجام آزمايشهاي متعدد بر روي اجزاي مختلف خودرو، اهداف ديگري مانند «ايمني تردد خودروها» در شهر و حتي خارج از شهر را در پي داشت.
اما راهاندازي مراكز معاينه فني خودرو در تهران پايان كار نبود چراكه هرچند با آغاز به كار اين مراكز بتدريج ورود نيمي از مالكان 5/2 ميليون خودروي واجد شرايط براي انجام معاينه فني اقدام كردند، اما 5/1 ميليون خودرو در اين سالها همچنان از انجام معاينه فني گريزان بودهاند؛ اتفاقي كه شايد هيچ دليل قانعكنندهاي براي آن نتوان يافت.
معاينه فني به زور جريمه
آبان ماه سال 87 هنگاميكه وضعيت آلودگي هواي پايتخت در شرايط هشدار قرار گرفت، مسوولان ستاد آلودگي هواي تهران به فكر چارهانديشي در اين زمينه افتادند، به طوري كه رئيس پليس راهنمايي و رانندگي ناجا از برخورد جدي با خودروهاي فاقد معاينه فني خبر داد و اين مساله موجب شد يكباره انبوهي از خودروها به سوي مراكز معاينه فني خودرو سرازير و صفهاي كيلومتري مقابل اين مراكز تشكيل شود.
هر چند از زماني كه اجراي قانون معاينه فني خودرو به طور جدي در دستور كار پليس راهنمايي و رانندگي قرار گرفت چند سالي ميگذرد، اما با گذشت اين زمان بررسيها بيانگر اين واقعيت تلخ است كه آنچه رانندگان را در اين سالها ملزم به مراجعه به مراكز معاينه فني خودرو كرده است، در وهله اول تنها يك عامل بوده و آن نگراني و دغدغهشان از بابت جريمه شدن بوده است. در واقع وجود برخي نارساييها، عدم فرهنگسازي مناسب و ديدگاههاي نادرستي كه برخي رانندگان درباره لزوم معاينه فني خودرو دارند، موجب شده اغلب آنها با وجود آگاهي نسبي از مزاياي معاينه فني، تنها از نگراني جريمه شدن توسط پليس به مراكز معاينه فني مراجعه كنند و تازه آن زمان است كه از نقصهاي ريز و درشت وسيله زير پايشان باخبر ميشوند.
موتورسيكلتهاي قانونگريز!
از مجموع 5/7 ميليون دستگاه موتورسيكلت در كشور بيش از 2 ميليون دستگاه آنها در كلانشهر تهران تردد ميكنند و امان از اين موتورسيكلتها كه از هر زاويهاي كه به كلكسيون معضلات ريز و درشت پايتخت از ترافيك گرفته تا آلودگي هوا و آلودگي صوتي و... نگاهي مياندازيم به نحوي پاي آنها در ميان است.
بررسيها نشان ميدهد موتورسيكلتها در بحث معاينه فني چندان خوش آوازه نيستند بهطوريكه مديرعامل ستاد مركزي معاينه فني خودروهاي تهران از گريزان بودن راكبان موتورسيكلت براي انجام معاينه فني گلايههاي بسيار دارد.
در واقع اينگونه به نظر ميرسد با توجه به نقش خودروها در آلودگي هوا و حساسيتي كه در سالهاي اخير نسبت به معاينه فني خودروهاي پايتخت از سوي مسوولان وجود داشته است، راكبان موتورسيكلتها با اين بهانه معاينه فني را مختص خودروها دانسته و به نوعي خود را از اجراي اين قانون مستثني ميدانند.
جالب اينجاست در حالي كه قانون تمام دارندگان وسايل نقليه را موظف به داشتن معاينه فني كرده است و پليس با استناد به اين قانون هم اكنون علاوه بر خودروها با موتورسيكلتهاي فاقد معاينه فني در قالب جريمه كردن برخورد ميكند، اما واقعيت اين است كه چون در مقايسه با ديگر تخلفات موتورسواران مانند عدم استفاده از كلاه ايمني و... كه با استناد به آن ميتوان موتورسيكلتها را توقيف و به پاركينگ منتقل كرد، حساسيتي از سوي پليس وجود ندارد، همين مساله موجب ميشود راكبان موتورسيكلتها سنگيني اهرم نظارتي پليس را در قضيه معاينه فني آن چنان كه بايد روي خود احساس نكنند.
182 هزار تن آلايندههاي هواي تهران
به گفته مديرعامل ستاد مركزي معاينه فني خودروهاي تهران، وجود صدها هزار دستگاه خودرو فرسوده و قديمي كه فاقد استانداردهاي لازم زيست محيطي هستند، كلانشهر تهران را براي داشتن هوايي سالم با بحران مواجه ساخته است و در اين ميان خودروها در حالي مقصر رديف اول شناخته شدهاند كه بررسيها نشان ميدهد معاينه فني تمام خودروهاي پايتخت موجب كاهش سالانه 182 هزار تن آلاينده هوا ازجمله مونوكسيد كربن و هيدروكربن خام موجود در هوا ميشود. اما اين تنها مزيت معاينه فني خودروها براي يك شهر و شهروندان آن نيست، زيرا آمارها نشان ميدهد با مراجعه يك ميليون و 100 هزار دستگاه خودرو طي سال گذشته به مراكز معاينه فني حدود 172 ميليون ليتر در مصرف بنزين صرفهجويي شده است.
مديرعامل ستاد مركزي معاينه فني خودروهاي تهران در گفتگو با «جامجم»، از وجود 5/3 ميليون دستگاه خودرو در كلانشهر تهران خبر ميدهد كه حدود 5/2 ميليون آنها مشمول معاينه فني هستند و انجام معاينه فني همه اين خودروها موجب كاهش 23 درصدي آلودگي هوا و كاهش 182 هزارتني آلايندهها در سال ميشود.
وحيد نوروزي با اشاره به آمارهاي منتشر شده از سوي بانك جهاني كه خسارت آلودگي هوا در كشور طي سال 2006 را 8 ميليارد دلار عنوان كرده است، پيشبيني ميكند خسارت سالانه آلودگي هوا در ايران تا سال 2016 به 16 ميليارد دلار برسد.
ضرورتي به نام فرهنگسازي
هر چند پليس راهنمايي و رانندگي طي سالهاي اخير با اعمال جريمه و ضروري كردن كارت معاينه فني بهعنوان يكي از مدارك اصلي خودرو از يكسو و مسوولان شهري با توسعه مراكز معاينه فني در سطح شهر تهران از سوي ديگر تلاش كردهاند تا به نوعي شهروندان تهراني داراي خودرو و راكبان موتورسيكلتها را ملزم به مراجعه به مراكز معاينه فني كنند، و البته افزايش 4 درصدي مراجعه خودروها به اين مراكز طي سال گذشته نسبت به سالهاي قبل اميدواركننده است، اما آمارها بيانگر اين واقعيت است كه همچنان تا رسيدن به نقطه مطلوب فاصله باقي است. هدفي كه صرفا نه با اعمال جريمه و افزايش تعداد مراكز بلكه با فرهنگسازي هر چه بيشتر، محقق خواهد شد. آن وقت است كه ديگر نيازي به قبض جريمه نخواهد بود و شهروندان معاينه فني وسيله نقليه شخصي خود را ـ خودرو يا موتورسيكلت فرقي نميكند ـ نه از سر اجبار كه به عنوان يك ضرورت و از سر ميل و رغبت انجام دهند، تصوير ايدهآلي كه تحقق آن چندان هم دور و دستنيافتني نيست.
