- بازخوانی تاریخ/ آخرین امپراتور مغول در قاب دوربین!
- راز زن خونین؛ وقتی یک دختر آلمانی به معمای پزشکی قرن تبدیل شد
- طوفانی که هنوز نباریده؛ رویارویی خاموش میان آنکارا و تلآویو
- کاخ سفید در ساعت صفر؛ اگر رئیسجمهور آمریکا بمیرد چه اتفاقی خواهد افتاد؟
- چگونه شاهراه اینترنت جهان را از دست دادیم؟
- پیمان مکه علیه چه کسی است؟
- آمریکا آماده نخستین سناتور مسلمان هست؟
- رمز گشایی از یک اصطلاح خاص در بیانیه اخیر خبرگان رهبری
- جنگ ایران و آمریکا چگونه تمام می شود؟
- جمهوری اسلامی ایران چه درس هایی از جنگ گرفت؟
کلیات
پیادهروی اربعین به حرکت شمار زیادی از مسلمانان شیعه به سمت شهر کربلا، در جنوب بغداد، به منظور جمع شدن همه آنها در چهلمین روز پس از سالگرد شهادت امام حسین (ع) سومین امام شیعیان در واقعه عاشورا گفته میشود. پیادهروی اربعین در زمان حکومت صدام حسین ممنوع بود. این مراسم میلیونی یکی از قدرتمندترین نمادهای همبستگی میان جهان تشیع است. در گردهمایی اربعین از جمله گروههای مسلمانان شیعه، مسلمانان سنی، مسیحی، ایزدی و دیگر آیینها هم در آن حضور داشتهاند. این رویداد بزرگترین گردهمایی سالانه مذهبی در جهان است.
تاریخچه
به گفته برخی پژوهشگران، راهپیمایی در روز اربعین از زمان امامان شیعه در بین شیعیان رایج بودهاست. سید محمدعلی قاضی طباطبایی، راهپیمایی اربعین را سنت و رفتار مداومِ شیعیان از زمان ائمه دانسته که در زمان بنیامیه و بنیعباس نیز به این حرکت پایبند بودهاند. گفته شدهاست این سنت فراموش شده را محدث نوری احیا کرد. نویسنده کتاب ادب الطف در گزارشی از مراسم اربعین در کربلا، اجتماع در این مراسم را به اجتماع مسلمانان در مکه تشبیه و به حضور هیئتهای عزاداری در آن اشاره کرده که برخی به ترکی، عربی، فارسی و اردو مرثیه میخواندهاند. ادب الطف در سال ۱۳۸۸ق/۱۹۶۷م منتشر شده و نویسنده آن، جمعیت راهپیمایان اربعین را بیش از یک میلیون نفر تخمین زدهاست.
با وارد شدن اولین نوع از اتومبیلها به منطقه، سفرهای کاروانی تعطیل شده و مسافرتها به گونه جدید شکل گرفت. آنگاه پس از مدتی و با مطرح شدن سید محمود حسینی شاهرودی به عنوان یکی از استادان و مدرسان با نفوذ معنوی و قابل توجه حوزه نجف به علت التزام و اصرار وی در پیاده رفتن به کربلا، مجدداً مسئله پیاده رفتن به کربلا به عنوان یک سفر مقدس در بین طلاب نجف رایج شد، ضمن اینکه بعضی از ایرانیان نیز در سفر عتبات احیاناً آنان را همراهی مینمودند.
حکومت صدام حسین و ممنوعیت راهپیمایی
در اواخر قرن ۱۴ قمری حزب بعث عراق، با برگزاری مراسم راهپیمایی اربعین مخالفت کرد و گاه با راهپیماییکنندگان با خشونت رفتار میشد که موجب کمرونق شدن این مراسم شد.
احیای گسترده مراسم اربعین
حزب بعث عراق در سال ۲۰۰۳ میلادی سقوط کرد. با سقوط حزب بعث، مراسم راهپیمایی اربعین بار دیگر در عراق احیا شد. از آن سال به بعد هر ساله جمعیت بیشتری نسبت به سال قبل در آن شرکت میکند. در آغاز این حرکت دو تا سه میلیون نفر در آن حضور داشتند؛ ولی در سالهای بعد تعداد زائران شرکتکننده در این راهپیمایی به بیش از ده میلیون نفر رسید و در سالهای ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ تا ۲۲ میلیون نفر زائر جمعیت گزارش شدهاست. با وجود اینکه مراسم کوم میلا هندوها از نظر جمعیت بزرگتر است، این مراسم هر ۱۲ سال یک بار برگزار میشود و بنابراین مراسم اربعین بزرگترین مراسم برگزارشده سالیانه است. برخی از اهل تسنن، مسیحیان، ایزدیها و افراد سایر ادیان نیز در این مراسم شرکت میکنند.
مسافت پیادهروی
زائران عراقی از شهرهای خود به سمت کربلا حرکت میکنند. اما اکثر زائران ایرانی مسیر نجف تا کربلا را برای پیادهروی انتخاب میکنند. مسافت پیادهروی میان دو شهر حدود ۸۰ کیلومتر است. تعداد ۱۴۵۲ ستون در مسیر نجف به کربلا وجود دارد که فاصله بین هر ستون ۵۰ متر است. برای پیادهروی کل مسیر زمانی در حدود ۲۰ تا ۲۵ ساعت لازم است. بهترین زمان برای شروع سفر ۱۶ صفر است.
آداب و رسوم
هوسهخوانی از آداب و رسوم عراقیها در مسیر رفتن به کربلا در روز اربعین است؛ هوسه به قصاید ویژه قبایل عربی جنوب عراق گفته میشود، این اشعار بیانگر قهرمانی و شجاعت است و برای برانگیختن عزم مردان جهت انجام کارهای سخت و بزرگ استفاده میشود. پس از خواندن شاعر حاضران یک بیت از آن را تکرار کرده و حلقهوار حرکت مینمایند.
آیین عزاداری از پنج روز مانده به اربعین با ورود کاروان شبیهخوانی و تعزیه گردانان آغاز میشود پس از آن دستههای سینهزنی و زنجیرزنی وارد شده و مراسم اصلی در روز اربعین دو ساعت گذشته از ظهر آغاز میشود. زائران نزدیک در ورودی حرم امام حسین ایستاده و درحالی که بر سینههای خود میزنند، مرثیهای را میخوانند و تکرار میکنند و در پایان سینهزنی دستها را به نشانه سلام و تحیت بالا میبرند.
برپایی موکبها در مسیر پیادهروی
همه ساله در مسیر راهپیمایی مکانهایی معمولاً به صورت چادرهایی بزرگ با نام موکب (هیئت عزاداری) یا «مضیف» به صورت مردمی و خودجوش برپا میشود. در این موکبها خدمات و امکانات بهداشتی و رفاهی به صورت رایگان به زائران ارائه میشود.اجتماعات مذهبی عراق، موکبهای بسیاری جهت استراحت زائرین برپا میکنند و رایگان به زائران خدمات میهند. مدیریت موکبها بهشکل مردمی و مستقل از دولت انجام میشود. تعداد این موکبهای در سال ۱۳۹۴ شمسی ۷۰۰۰ عدد اعلام شدهاست.
آمار شرکت کنندگان در گردهمایی اربعین
شمار شرکت کنندگان ایرانی در گردهمایی اربعین در سالهای ۸۹ تا ۹۵ از چهل هزار نفر به دو میلیون و دویست هزار نفر است که نشان دهنده افزایش ۵۵ برابری زائران در مدت ۶ سال است که هر ساله افزایش بیش از ۱۳۰ درصدی یافتهاست و در سال ۹۶ بیش از ۳ میلیون زائر از ایران در این مراسم شرکت کردهاند آمار مختلفی از همه شرکت کنندگان در گردهمایی اربعین ارائه شدهاست. شمار افراد وارد شده به کربلا در سال ۲۰۱۴ نزدیک به ۱۷ میلیون تن گزارش شدهاست. در سال ۱۳۹۷ تا تاریخ ۳ آبان، تعداد ویزای صادر شده برای ایرانیان تعداد ۱ میلیون و ۸۰۰ هزار عدد بودهاست.
رویدادهای مشابه
علاوه بر عراق، راهپیمایی اربعین سالانه در کشورهای دیگری مانند آمریکا، انگلیس و نیجریه برگزار میشود. پیادهروی اربعین با مراسم حج مسلمان مقایسه میشود، اما این رویداد سالانه حدود دو میلیون تن را کنار هم جمع میکند، همچنین کومبه میلا رویداد دیگر قابل مقایسه با اربعین است که با آنکه احتمالاً جمعیت بیشتری در آن حضور مییابند، اما هر ۳ سال یک بار برگزار می شود.
پیادهروی جاماندگان اربعین
پیادهروی جاماندگان اربعین یک مراسم عمومی از جنس راهپیمایی است که در روز اربعین در شهرهای مختلف ایران برپا میشود. در این برنامه، عدهای از مردم که نتوانستهاند در پیادهروی اربعین در کشور عراق شرکت کنند در مسیرهای مشخصی در شهرهای خود اقدام به پیادهروی میکنند.
مسیر اصلی پیادهروی جاماندگان اربعین در شهر تهران حدفاصل میدان امام حسین تا حرم عبدالعظیم در شهر ری است. در سال ۱۳۹۵ علاوه بر مسیر فوق، گروههای دیگری از راهپیمایان، از دو مبدأ دیگر در خیابان قزوین و میدان جمهوری به سمت شهر ری راهپیمایی کردهاند. تعداد راهپیمایان در سال مذکور ۱ میلیون نفر بودهاست.