- کاخ سفید در ساعت صفر؛ اگر رئیسجمهور آمریکا بمیرد چه اتفاقی خواهد افتاد؟
- چگونه شاهراه اینترنت جهان را از دست دادیم؟
- پیمان مکه علیه چه کسی است؟
- آمریکا آماده نخستین سناتور مسلمان هست؟
- رمز گشایی از یک اصطلاح خاص در بیانیه اخیر خبرگان رهبری
- جنگ ایران و آمریکا چگونه تمام می شود؟
- جمهوری اسلامی ایران چه درس هایی از جنگ گرفت؟
- قوانین دفن و قبرهای اجارهای در اروپا
- بازخوانی تاریخ/ دیپلماتی که پای یکی از مهمترین قراردادهای تاریخ قاجار را امضا کرد
- خداحافظی اجباری نوجوانان با معشوقهای هوش مصنوعی
کلیات
هواشناسی یکی از شاخههای علمی مرتبط به مسائل جوی است که پیرامون ماهیت و فیزیک جو با هدف تمرکز بر پیش بینی هوا مطرح میشود. بررسی در این حوزه و این دانش بر خلاف بسیاری از دانشهای مشابه سابقهای بسیار دیرینه دارد و به دلیل ارتباط مستقیمی که با زندگی انسان دارد، از دوران حیات انسانهای اولیه تا کنون مد نظر بوده است. این مهم از آنجایی تأیید میشود که بدانیم در سدههای پیشین انسانها ابزار و روشهایی برای پیش بینی هوا و مطالعه آن بکار گرفته اند که تا حدود زیادی نسبت به سایر علوم پیشرفت داشته است.
در قرن ۱۹ فرایندهای نسبتاً کمی در این زمینه بعد از شبکههای مشاهدهٔ هوا که در محلهای خارجی ایجاد شده بود، انجام شد. تلاشهای اصلی در پیشبینی وضع آب و هوا بستگی به اطلاعات و دادهها داشت. تا قبل از بیان قوانین فیزیک و مهمتر از آن استفاده از کامپیوتر کاری انجام نشده بود. استفاده از کامپیوتر برای حل بسیاری از معادلات برای مدلسازی آب و هوا است. در نیمهٔ دوم قرن بیستم پیشرفتهای مهمی در پیشبینی وضعیت آب و هوا به دست آمد.
هواشناسی شاخهای تخصصی از فیزیک پیشرفتهاست که از ابزارهای ریاضی پیچیدهای بهره میگیرد و بر همه علوم فیزیک تکیهای استوار دارد. هواشناسی بیش از همه با نظریه تابش الکترومغناطیسی، ترمودینامیک، مکانیک کلاسیک، فیزیک شارهها، شیمی فیزیک و نظریه لایه مرزی سر و کار دارد. اگر جو زیرین نیز در آن گنجانده شود، فیزیک خورشید، طیف شناسی، فیزیک پلاسما، یونش، فیزیک ذرات بنیادی، پدیدههای اشعه ایکس، نور شناخت، فیزیک پرتوی کیهانی، پدیدههای برانگیزش، الکترودینامیک، مگنتوهیدرودینامیک، انتشار رادیویی و سایر فرآیندهای مربوطه را نیز باید فرا گرفت.
مطالعه و پژوهش درباره تمامی جنبههای جو زمین که بطور تفصیلی از سطح زمین تا سطح بالایی جو را در بر میگیرد، امروزه تحت عنوان علوم جوی نامیده میشود. واژه قدیمی و مصطلحتر هواشناسی مطالعه سطوح پایانی جو را، که دارای تغییرات دائمی است، شامل میشود. بشر از ابتدای خلقت به دلیل تماس نزدیک با طبیعت و مشاهده عینی پدیدههای جوی همواره نسبت به کشف این پدیدهها کنجکاوی نشان دادهاست. اولین تجربه عینی پدیدههای جوی شاید مشاهده رعد و برق و آتش گرفتن جنگلها بوده که بعدها به کشف آتش منجر شدهاست. همچنین اولین کوشش انسان برای تهیه غذا و کشاورزی نیز همراه با دیده بانی هوا بوده است.
پدیدههای هواشناسی
پدیدههای هواشناسی
پدیدههای هواشناسی با تغییرات اتمسفر زمین توضیح و تفسیر میشوند: دما، فشار هوا، بخار آب، جریان باد و اختلاف و ارتباط این متغیرها و اینکه در زمان چطور تغییر میکنند. مقیاسهای فضایی مختلف برای توصیف و پیشبینی آب و هوای یک محلی، منطقهای و جهانی استفاده میشوند.
هواشناسی، اقلیمشناسی، فیزیک جوی و شیمی جوی زیر شاخههای علوم جوی هستند. هواشناسی و آبشناسی باهم حوزه جدیدی به اسم آب و هواشناسی به وجود میآورند. تعاملهای بین جو زمین و اقیانوسها بخشی از سیستم جو اقیانوسی است. هواشناسی در حوزههای مختلفی مثل ارتش، تولید انرژی، حمل و نقل، کشاورزی و ساخت و ساز کاربرد دارد. کلمه هواشناسی در انگلیسی meteorology ریشه یونانی دارد و به معنی بسیار بالا در آسمان و مطالعه اشیای موجود در هوا میدهد.
ریشه لغوی
یونانیان واژه متیورولوگیا را، برگرفته از کلمه «متیوروس»، به معنی اشیای معلق در آزمایشهای مربوط به هوا، به اضافه «لوگوس» که به خطابه یا درس ترجمه شدهاست، برای این علم بکار بردهاند. لیکن، امروزه مطالعه جو زمین چنان به رشتههای تخصصی تقسیم شدهاست که واژه فراگیر متئورولوژی (هواشناسی) که از یونانیان باستان بر جای ماندهاست، هیچ کس را ارضا نمیکند. از اینرو، برای مطالعه بخشی از جو که در آن یونش و گسست مهم است و روی هم رفته بالاتر از ارتفاع حدود ۳۵ Km قرار دارد، واژه آیرونومی (نزدیک جو بالا) را بکار میبرند، در حالی که برخی، به عنوان نامی فراگیر، علم (یا علوم) جو را میپسندند.
دانشمند ایرانی سده پنجم هجری، ابوحاتم اسماعیل اسفزاری خراسانی برای نخستین بار در جهان پدیدههای جوی و هواشناسی را به زبان فارسی در کتاب خود به نام آثار علوی گردآوری نموده است.
تاریخچه
اولین بار ادموند هالی به سال ۱۶۸۸ اسنادی را در زمینه پدیدههای جوی و نقشههای مربوطه به بادهای متواتر در سطح اقیانوسها، برای بخشی از سطح زمین منتشر میکند و در سال ۱۸۴۰ هوری نقشه بادهای اقیانوسها را ترسیم و توان و جهت وزش آنها را مشخص میسازد و بدین ترتیب در رفع نیاز دریانوردی گامی برداشته میشود.
نخستین اندیشمندی که رویدادهای هواشناسی را مدون و طبقهبندی نمود و او را باید، بهحق، پدر دانش هواشناسی نامید، دانشمند ایرانی سده پنجم هجری، ابوحاتم اسماعیل اسفزاری خراسانی است که برای نخستین بار در جهان پدیدههای جوی و هواشناسی را به زبان فارسی در کتاب خود به نام آثار علوی گردآوری کرده است.
تحول در دانش هواشناسی
در اواخر قرن نوزدهم مطالعات جوشناسی در سطح زمین بویژه در زمینه اندازهگیری بارانها توسعه پیدا میکند و از سال ۱۹۱۶ مطالعه پدیدههای جوی در زمینه پیشبینی هوا شکل مییابد و این بررسیها بر مبنای ویژگیهای سیستماتیک صورت میگیرد. در سالهای بعد، توسعه هوانوردی پیش بینیهای دقیقتری را در وسعت گستردهای ایجاب میکند و آگاهی هوانوردان از حالات احتمالی آزمایشهای مربوط به هوا در ناحیه معین و برای یک لحظه از زمان الزامی مینماید و به منظور رفع همین نیاز هست که در پارهای از نقاط دنیا سازمانهای هواشناسی بوجود میآید.
به تدریج به موازات توسعه شناساییهای علمی، برای بهره گیری منطقی از منابع اقتصادی زمین به آگاهیهای بیشتری از پدیدههای جوی احساس نیز میشود، به گونهای که برای شناخت قدرت هیدرولیکی ناهمواریها و «نفت سفید» کوهستانها به عنوان منبع زایش آبها، تعیین حجم متوسط آب رودخانهها در رابطه با نوسان میزان بارندگی سالانه حوضهها مورد توجه قرار میگیرد. همچنین پیشرفت علم کشاورزی به منظور کاشت و برداشت محصولات کشاورزی، مهندسین زراعی را به کسب اطلاعاتی در زمینه آب و هواشناسی وا میدارد و همین نیاز به عنوان انگیزه دیگری در پیشرفت تحقیقات کلیماتولوژی موثر میافتد.
هواشناسی در ایران
هواشناسی به مفهوم امروزی علمی نوپا در کشور ایران است. اولین اطلاعات هواشناسی در ایران مربوط به ایستگاههایی در سفارت خانههای کشورهای اروپاییی بوده است. با توجه به نیازهای روز افزون امور هواپیمایی و کشاورزی و ابشناسی ساختارهای جدید ایستگاههای هواشناسی در اوایل دهه سی شمسی در ایران ایجاد شد که از جمله انها ایستگاهای جمع اوری اطلاعات هواشناسی زیر نظر بنگاه توسعه کشاورزی ان دوران میباشد. بعدها سازمان هواشناسی بعنوان قسمتی از وزارت جنگ به کار جمع اوری و ارائه خدمات هواشناسی میپرداخت و بعد از انقلاب سال ۱۳۵۷ زیر نظر وزارت راه و ترابری قرار گرفت. زند یاد دکتر گنجی و پروفسور حسابی از پیش کسوتان هواشناسی ایران هستند. همچنین مرحوم مهندس بازرگان نیز تالیفاتی در زمینه هواشناسی دارند. دانشمندان بزرگ ایرانی در کتابهای خود به موضوع هواشناسی پرداخته اند. ابوریحان بیرونی در کتاب آثار الباقیه، ابوعلی سینا در کتاب دانشنامه علائی بخش طبیعیات، اسفزاری خراسانی در کتاب آثار علوی، شهمردان بن ابالخیر رازی در نزهت نامه علائی.
در ادامه به تعریف برخی مفاهیم مرتبط با هواشناسی پرداخته میشود.
جبهه هوا
خط مرز بین توده هوا گرم و سرد را جبهه هوا میگویند که بنا به وضعیت غالب (یعنی وضعیتی که توده هوای سرد غالب بر گرم باشد و یا بالعکس) جبهه را نامگذاری میکنند.
تودههای هوا
یک توده هوا عبارت است از حجم عظیمی از هوا که خصوصیات فیزیکی آن به ویژه از نظر دما و رطوبت و آهنگ کاهش دما (Lapse rate) در سطح افقی برای صدها کیلومتر تقریبا همسان باشد.
جبهههای گرم
یک جبهه گرم، جبههای است که در طول آن، هوای گرم جانشین هوای سرد میشود. در صورتی که که جهت حرکت تودههای هوا به طریقی باشد که هوای گرم به تدریج از روی سطح زمینی عبور کند که قبلاً در آنجا هوای سرد وجود داشته است، جبهه تشکیل شده، جبهه گرم خواهد بود. بر روی نقشههای هواشناسی، جبهه گرم معمولاً به صورت نیم دایرههای سیاه رنگ و در سمتی که جبهه به آن طرف حرکت میکند رسم میشود. بر روی نقشههای چاپی، جبهه گرم با خط پر رنگ و قرمز مشخص شود. حاصل شکل گیری جبهه گرم ایجاد پوشش نسبتاً ضخیم ابر بر روی سطح جبهه و در نزدیکی دنباله آن و بارندگی یکنواخت است.
جبهههای سرد
در جبهههای سرد، هوای سرد جانشین هوای گرم میشود. تیغههای سیاه رنگ بر روی خطی که جبهه را نشان میدهد علامت جبهه سرد هستند و همیشه بر روی جهتی قرار داده میشوند که جبهه در آن مسیر حرکت میکنند. بر روی نقشههای هواشناسی جبهه سرد با خط پررنگ آبی مشخص میشود. حاصل تشکیل جبهه سرد بوجود آمدن ابرهای کومولوس و کومولونیمبوس، همراه با بارندگیهای رگباری است.
چرخند (سیکلون)
به منطقه کم فشار که وسعت آن ممکن است به هزارها کیلومتر برسد گفته میشود. در چنین ناحیهای کمترین فشار در مرکز بوده و در امتداد شعاع به طرف حاشیه مقدار فشار افزایش پیدا میکند. چرخندها معمولا بر اثر صعود دینامیکی هوا ایجاد میشوند. جهت حرکت در چرخندها در نیمکره شمالی بر خلاف عقربههای ساعت است.
واچَرخَند (آنتی سیکلون)
منطقهای که در آن فشار جو در مقایسه با منطقه مجاور زیاد است و در آن حداقل یک منحنی بسته وجود داشته باشد. در نیمکره شمالی بادها در جهت عقربههای ساعت میچرخند در حالیکه در نیمکره جنوبی این حالت بر عکس است. در مرکز واچرخند بادها آرام، ولی در کنارها باد شدت یافته و قویتر میشود. به طور کلی آنتی سیکلونها در عرضهای جغرافیائی ۳۰ درجه شمالی و ۶۰ درجه جنوبی به صورت دائمی یافت می شوند.
در مورد هواشناسی در ویکی تابناک بیشتر بخوانید
اداره کل هواشناسی استان تهران نسبت به وقوع تندبادهای موقتی همچنین بارش باران در بعضی ساعتها در ارتفاعات هشدار داد.
کد خبر: ۱۳۸۸۷۶۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۱۷
ادارهکل حفاظت محیط زیست و ادارهکل هواشناسی استان قم در هشداری مشترک، از افزایش شدید غلظت گرد و غبار در سطح استان از ظهر امروز تا اواخر وقت شنبه خبر داد.
کد خبر: ۱۳۸۸۶۴۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۱۶
پاییز امسال با توجه به پیشبینیهای هواشناسی، میتواند نقطه عطفی در مدیریت منابع آبی و امنیت غذایی کشور باشد، اما این فرصت، پنجرهای محدود و کوتاهمدت است؛ دولت ۲ ماه فرصت دارد تا با برنامهریزی دقیق و اقدام عملی، از این موهبت الهی نهایت استفاده را ببرد.
کد خبر: ۱۳۸۸۵۷۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۱۶
اداره کل هواشناسی استان تهران اعلام کرد: تا شنبه (۱۷ مرداد) در برخی ساعتها در نیمه شمالی استان تهران به ویژه ارتفاعات شرقی بارش پراکنده گاهی رگبار و رعد و برق و وزش باد شدید موقتی پیش بینی میشود.
کد خبر: ۱۳۸۸۴۶۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۱۵
یک مقام مسئول هواشناسی گفت: تا روز جمعه (۱۶ مرداد) با توجه به صدور هشدار زرد، در ۱۱ استان کشور وقوع رگبار باران، رعد و برق و وزش باد شدید موقت مورد انتظار است.
کد خبر: ۱۳۸۸۴۱۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۱۵
رئیس مرکز ملی پیشبینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوای سازمان هواشناسی کشور آخرین و جدیدترین پیشبینی آبوهوای استانهای کشور را تشریح کرد.
کد خبر: ۱۳۸۸۲۲۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۱۴
در پی تشدید طوفان و بارشهای سیلآسا در نواحی شمال غرب چین که خطر رانش زمین، سیل و سایر بلایای طبیعی را به همراه دارد بیش از ۱۱۵ هزار نفر تخلیه و به مناطق امن منتقل شدهاند.
کد خبر: ۱۳۸۸۱۶۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۱۳
رئیس مرکز ملی پیشبینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوای سازمان هواشناسی از وزش باد شدید برای برخی مناطق کشور طی پنج روز آینده خبر داد.
کد خبر: ۱۳۸۸۱۰۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۱۳
سازمان هواشناسی با صدور هشدار نارنجی برای خراسان شمالی و ارتفاعات گلستان، نسبت به تشدید فعالیت سامانه بارشی، وقوع سیلاب، آبگرفتگی معابر و خسارت به محصولات کشاورزی هشدار داد و از احتمال رگبار، رعدوبرق و وزش باد شدید در دامنههای البرز و مناطق جنوبی کشور طی روزهای آینده خبر داد.
کد خبر: ۱۳۸۷۹۱۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۱۲
ضعیفتر شدن فعالیت مونسون نسبت به شرایط نرمال، سیگنالی امیدوارکننده برای شکلگیری بارشهای پاییزی مطلوب در کشور فراهم کرده است تا پازل پاییزی پربارش بهتدریج تکمیل شود.
کد خبر: ۱۳۸۷۸۷۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۱۱
فرماندار بندرعباس گفت: مدیریت بحران در برابر النینو، نه تنها یک وظیفه اداری، بلکه یک مسئولیت اجتماعی برای حفظ جان و مال شهروندان بندرعباس است و تمام مدیران باید آماده باشند.
کد خبر: ۱۳۸۷۶۷۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۱۰
سازمان هواشناسی نسبت به تشدید رگبار و رعد و برق و جاری شدن سیلاب طغیان رودخانه های فصلی در سه استان هشدار داد.
کد خبر: ۱۳۸۷۵۵۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۱۰
مدیرکل هواشناسی استان تهران از تداوم وزش باد تا یکشنبه خبر داد و گفت: در نیمه جنوبی و غربی استان، وزش باد گاهی شدید و همراه با گردوخاک پیشبینی میشود. خورشیدی از کاهش نسبی دما طی سه روز آینده خبر داد و تصریح کرد: این کاهش دما بهویژه امروز در سطح استان محسوستر خواهد بود.
کد خبر: ۱۳۸۷۰۱۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۰۶
رئیس مرکز ملی پیشبینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوای سازمان هواشناسی کشور آخرین و جدیدترین پیشبینی آبوهوای استانهای کشور را تشریح کرد.
کد خبر: ۱۳۸۶۸۸۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۰۶
سازمان هواشناسی اعلامکرد: امروز (دوشنبه) در برخی مناطق چهار استان جنوب و جنوب شرق کشور شاهد رگبار باران و رعد و برق خواهیم بود، ضمن اینکه از فردا در نیمه شمالی کشور کاهش نسبی دما رخ خواهد داد.
کد خبر: ۱۳۸۶۷۱۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۰۵
مدیرکل مدیریت بحران استانداری مازندران با اشاره به صدور هشدار دریایی سطح نارنجی، از مسافران، گردشگران و شهروندان خواست از هرگونه شنا، فعالیت تفریحی دریایی پرهیز کنند.
کد خبر: ۱۳۸۶۵۸۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۰۴
معاون توسعه مدیریت و منابع استانداری مازندران از تعطیلی تمامی ادارات دولتی، نهادهای عمومی غیردولتی و مراکز آموزشی استان در روز دوشنبه پنجم مردادماه به دلیل تداوم موج گرما تعطیل است.
کد خبر: ۱۳۸۶۵۷۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۰۴
کارشناس هواشناسی گفت: تداوم گرمای هوا و وزش باد مهمترین پدیده جوی روزهای آینده است و در بسیاری از استانها احتمال گرد و خاک، کاهش کیفیت هوا و در جنوب فارس رگبار و رعد و برق پیشبینی میشود.
کد خبر: ۱۳۸۶۴۹۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۰۳
بنابر اعلام هواشناسی بینالمللی، اشعه ماورای بنفش امروز در تهران از ساعت ۱۰ صبح تا ۱۴ ظهر در محدوده هشدار است.
کد خبر: ۱۳۸۶۴۳۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۰۳
مدیرکل مدیریت بحران استانداری مازندران با اشاره به پایان فعالیت سامانه بارشی در استان گفت:خوشبختانه این سامانه هیچگونه خسارت جدی در استان بر جای نگذاشت.
کد خبر: ۱۳۸۶۳۲۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۰۲