کنکاشی درباره نوروز؛
نوروز، قدیمیترین جشن الهیاتی/ میراث جاودان ایرانی ریشه ۴۰۰۰ ساله دارد
از قدیمیترین جشن ایرانی چه می دانیم؟
جشن نوروز، به عنوان یکی از کهنترین آیینهای ملی و فرهنگی ایرانیان، عملا میراث جاودانی ایران و ایرانی در طول تاریخ است که در همه دوره های تاریخ و به خصوص ناملایمات تاریخی ایران حفظ شده است و به ما رسیده است.


به گزارش تابناک،نوروز نمادی جاودانه از رستاخیز طبیعت، پیروزی نور بر تاریکی و تجدید حیات جمعی ملت ایران است که ریشه در عمق تاریخ تمدن ایرانی دارد.
جشن نوروز، که امروزه با ثبت جهانی توسط یونسکو به عنوان میراث معنوی بشریت شناخته میشود، بیانگر پیوند عمیق ایرانیان با طبیعت، بهار، چرخه فصول است، در واقع می توان گفت جشن نوروز عمیفا یک جشن الهیاتی است.
جشن نوروز، که امروزه با ثبت جهانی توسط یونسکو به عنوان میراث معنوی بشریت شناخته میشود، بیانگر پیوند عمیق ایرانیان با طبیعت، بهار، چرخه فصول است، در واقع می توان گفت جشن نوروز عمیفا یک جشن الهیاتی است.
اخیرا د ر حساب ایرانشناسی دانشگاه تهران در شبکه اجتماعی ایکس، که به متنی مانوی به زبان پارسیگ (پهلوی) اشاره دارد و در آن آمده است: «āmad nōg-rōz ud nōg-šādīh! āmad nōg-rōz, avar-ā nōg-šādīh! āhār vinnār ī zīndagān purr-šādīh!» یعنی «آمد نوروز و نوشادی! آمد نوروز، بیا نوشادی! خوراک آرای که زندگان پُرشادی!»، این سند ارزشمند یکی از قدیمیترین شواهد متنی مستقیم از برگزاری نوروز را در دوره پیش از اسلام ارائه میدهد. این متن مانوی، که به قرن سوم میلادی بازمیگردد،

اما به بهانه انتشار این سند بی نظیر از تاریخ نوروز، بررسی کنیم که چگونه نوروز از یک جشن بهاری باستانی به نماد هویت ملی ایرانیان تبدیل شده است.
ریشههای اساطیری نوروز در روایتهای کهن ایرانی، مانند آنچه در شاهنامه فردوسی آمده، آن را به جمشید، پادشاه افسانهای کیانی نسبت میدهد. فردوسی در توصیف تاجگذاری جمشید میگوید که جهان در نوروز نورانی شد و مردم آن روز را «روز نو» نامیدند، زیرا جمشید بر تخت زرین نشست، خورشید را به خدمت گرفت و دیوان را شکست داد.
این روایت اساطیری، که در تاریخ طبری و آثار الباقیه بیرونی نیز بازتاب یافته، نوروز را به عنوان روز پیروزی خیر بر شر و آغاز عصر طلایی توصیف میکند. ابوریحان بیرونی در قرن یازدهم میلادی، با استناد به منابع پیشین، تأکید میکند که پیش از جمشید نیز نوروز گرامی داشته میشد و جمشید تنها آن را بزرگداشت. این دیدگاه اساطیری، هرچند افسانهای، ریشه در باورهای کهن ایرانی -هندی دارد و نشاندهنده این است که ایرانیان باستان نوروز را با اعتدال بهاری و بازگشت روح رپیتوین (روح ظهر) مرتبط میدانستند.
در پژوهش های دکتر محمود بشیری درباره علل ماندگاری نوروز در فرهنگ ایرانزمین این ریشه اساطیری به عنوان پایه هویت ملی تحلیل شده و تأکید میشود که چنین روایتهایی در طول تاریخ برای حفظ انسجام فرهنگی ایرانیان مورد استفاده قرار گرفته است.
از منظر باستانشناختی و تأثیرات فرهنگی، قدیمیترین موارد جشن نوروز را میتوان به تمدنهای بینالنهرین و عیلام نسبت داد که بر فلات ایران تأثیر گذاشتهاند. برخی پژوهشگران آکادمیک، مانند آنچه در بررسیهای مری بویس در دانشنامه ایرانیکا آمده، اشاره میکنند که جشنهای بهاری بابلیان از حدود ۲۳۴۰ پیش از میلاد، با بازگشت دموزی (ایزد گیاهی) و کاشت سبزهها در گلدانها، بر آیینهای ایرانی اثر گذاشته است.
این تأثیرات از طریق عیلامیان به ایران رسید، جایی که در هزاره سوم پیش از میلاد، مراسم مشابهی برای باروری زمین برگزار میشد. هرچند شواهد مستقیم متنی برای نوروز در این دوره وجود ندارد، اما گمانهزنیهای باستانشناسان مانند هرتسفلد و گیرشمن بر اساس نقشنگارههای سفالین سومری و عیلامی، آن را به عنوان جشن «اکی تو» یا آغاز سال نو در اعتدال بهاری تفسیر میکنند.
در فلات ایران، این آیین با باورهای میتراییستی ایرانیان باستان، که جشنهای بهاره و پاییزه را گرامی میداشتند، همخوانی یافت. پژوهشهای دانشگاهی در ایران، مانند مقالهای در فصلنامه مطالعات ایرانشناسی، این پیوند را تأیید کرده و تأکید دارند که نوروز پیش از ورود زرتشت به عنوان یک جشن طبیعتگرا وجود داشته و بعدها با آموزههای زرتشتی رنگ مذهبی گرفت.
در دوره هخامنشیان (۵۵۰ تا ۳۳۰ پیش از میلاد)، شواهد غیرمستقیم، اما قوی برای برگزاری نوروز وجود دارد، هرچند سنگنوشتههای داریوش و خشایارشا مستقیماً به نام آن اشاره نمیکنند. بر اساس دانشنامه ایرانیکا، تقویم هخامنشی با اصلاحات خشایارشا (حدود ۴۸۶ پیش از میلاد) به تقویم ۳۶۵ روزه خورشیدی تبدیل شد که پنج روز «اندارگاه» یا روزهای دزدیدهشده پیش از نوروز اضافه کرد.
این اصلاح، که تحت تأثیر تقویم بابلی بود، باعث ایجاد دو نوروز کوچک (روز اول فروردین) و بزرگ (روز خرداد) شد و جشن را به ۱۸ روز گسترش داد. پژوهشگرانی مانند پیر بریانت در کتاب «از کوروش تا اسکندر» فرضیه جشن امپراتوری در تخت جمشید را مطرح میکنند و نقشنگارههای آپادانا را به عنوان تصویر کلی از اقوام مختلف در نوروز تفسیر مینمایند، جایی که هدایا، موسیقی و ضیافتها برگزار میشد.
دوره اشکانیان (۲۴۷ پیش از میلاد تا ۲۲۴ میلادی) شاهد اولین شواهد دولتی مستقیم از تقویم زرتشتی و جشن نوروز است. کتیبههای ostraca در نیسای قدیمی (پایتخت اشکانیان) با تاریخگذاری بر اساس تقویم زرتشتی، نوروز را به عنوان جشن بهاری ثبت کردهاند.
کوروش بزرگ در ۵۳۸ پیش از میلاد، پس از فتح بابل، نوروز را به عنوان جشن ملی اعلام کرد و آیینهایی مانند ترفیع سربازان، بخشش محکومان و پاکسازی معابد را با آن پیوند زد. سکه طلای ضربشده در ۴۱۶ پیش از میلاد نیز احتمالاً برای نوروز بوده است. در پایاننامه دانشگاهی «بررسی ایام باستانی و جشنهای مربوط به آنها در شاهنامه فردوسی» نوشته زهرا رشادینژاد (۱۳۹۱)، این دوره به عنوان نقطه عطفی برای تثبیت نوروز به عنوان نماد قدرت امپراتوری توصیف شده است.
باستانشناسان غربی و ایرانی، با استناد به لوحهای الامی تخت جمشید (که بین ۵۰۹ تا ۴۹۴ پیش از میلاد نوشته شدهاند)، هرچند مستقیماً نوروز را ذکر نمیکنند، اما سیستم اداری و تقویمی را نشان میدهند که با جشن بهاری همخوانی دارد.
این شواهد، قدیمیترین موارد سازمانیافته جشن نوروز را در تاریخ ایران ثبت میکنند و تأکید دارند که تخت جمشید نه تنها کاخ، بلکه مرکز برگزاری این آیین ملی بوده است.
دوره اشکانیان (۲۴۷ پیش از میلاد تا ۲۲۴ میلادی) شاهد اولین شواهد دولتی مستقیم از تقویم زرتشتی و جشن نوروز است. کتیبههای ostraca در نیسای قدیمی (پایتخت اشکانیان) با تاریخگذاری بر اساس تقویم زرتشتی، نوروز را به عنوان جشن بهاری ثبت کردهاند.
در حماسه پارثی «ویس و رامین»، توصیف ضیافت سلطنتی زیر درختان شکوفهدار با نوشیدنی و موسیقی، شادی و توزیع هدایا، نوروز را به عنوان «بهارجشن» یا جشن بهاری سوم توصیف میکند که با یما (جمشید) مرتبط است. این دوره، که دانشنامه ایرانیکا آن را آغاز استفاده دولتی از تقویم زرتشتی میداند، نوروز را از یک آیین محلی به جشن ملی تبدیل کرد.

پژوهشهای آکادمیک نشان میدهد که اشکانیان با حفظ سنتهای ایرانی در برابر نفوذ یونانی، نوروز را زنده نگه داشتند و آن را با رسوم چوپانی و کشاورزی آریایی پیوند زدند. در پایاننامههای ایرانشناسی، این دوره به عنوان پلی بین هخامنشیان و ساسانیان تحلیل میشود که تداوم فرهنگی را تضمین کرد.
قدیمیترین شواهد متنی مستقیم نوروز در دوره ساسانیان (۲۲۴ تا ۶۵۱ میلادی) ظاهر میشود، جایی که اصلاحات تقویمی کاوه اول (۵۰۷-۵۱۱ میلادی) نوروز مذهبی را به اعتدال بهاری ثابت کرد. در متون پهلوی مانند نرنگستان، نوروز کوچک (روز اول فروردین) و بزرگ (روز خرداد) تمایز داده شده و با اعمال جمشید و نامگذاری «روز نو» مرتبط است.
همانطور که پیشتر اشاره شد، متن مانوی که به زبان کهن ایرانی نوشته شده و به مانوی (پیش از ۲۴۴ میلادی) نسبت دارد، یکی از کهنترین این شواهد است: «آمد نوروز و نوشادی!»
از هرمز اول روشن کردن آتش در شب نوروز و از هرمز دوم دادن سکه عیدی مرسوم شد. ابوریحان بیرونی در آثارالباقیه جزئیات کاشت ۲۵ نوع حبوبات در ۱۲ ستون برای پیشبینی باروری را توصیف میکند. کتیبههای ساسانی و متون مانند بندهشن، نوروز را با گاهانبارها و فروردیگان (۱۰ روز استقبال از فرشتگان) پیوند میدهند. این دوره، بر اساس دانشنامه ایرانیکا، اوج شکوفایی نوروز بود و آن را به عنوان نماد قدرت شاهنشاهی و مذهب زرتشتی تثبیت کرد. پایاننامههایی مانند «علل ماندگاری نوروز» تأکید دارند که اصلاحات ساسانی، با وجود چالشهای تقویمی، تداوم این جشن را تا امروز تضمین کرد.
پس از اسلام، نوروز با وجود چالشهای اولیه، تداوم یافت و قدیمیترین موارد آن در متون عربی-ایرانی ثبت شد. خلفای عباسی و اموی، با وجود مالیات سنگین، نوروز را برگزار میکردند و شاعرانی مانند فرخی، منوچهری و مسعود سعد سلمان قصایدی در ستایش آن سرودند.
پس از اسلام، نوروز با وجود چالشهای اولیه، تداوم یافت و قدیمیترین موارد آن در متون عربی-ایرانی ثبت شد. خلفای عباسی و اموی، با وجود مالیات سنگین، نوروز را برگزار میکردند و شاعرانی مانند فرخی، منوچهری و مسعود سعد سلمان قصایدی در ستایش آن سرودند.
بیرونی در قرن یازدهم، رسوم مانند کاشت هفت دانه، چیدن میز هفتسین (که ریشه در ساسانی دارد)، پاشیدن آب و هدیه شکر را توصیف میکند که مستقیماً از پیش از اسلام آمده است. در دوره سامانیان، آل بویه و غزنویان، نوروز با شکوه سلطنتی برگزار میشد و حتی حدیثی تایید آمیز از امام جعفر صادق(ع) درباره نوروز، آن را سنتی مورد تایید اسلام قرار داد.
در پایاننامه دانشگاهی «تحلیل تاریخی مقارنسازی جشن نوروز و غدیر در عصر صفوی»، پیوند این آیین با هویت شیعی بررسی شده و نشان میدهد چگونه نوروز در برابر مخالفتهای اولیه علما مانند غزالی، با تکیه بر ریشههای ایرانی در دوره صفوی، شاهان با برپایی چادرها در اصفهان و توزیع هدایا، آن را به نماد قدرت تبدیل کردند .
امروزه، با ثبت یونسکو در ۲۰۰۹، نوروز بیش از ۳۰۰ میلیون نفر را در ایران، افغانستان، تاجیکستان و مناطق دیگر متحد میکند.
شما چه تصور و تصویری از نوروز دارید؟ نظرتان را با ما در میان بگذارید!
تابناک را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
نظرات بینندگان
عیلامی نه ایلامی. نویسنده مقاله کمی گرایش عربی دارند ظاهر( حتی در عکس لباس ایرانیان شبیه لباس عربی است. در هیچ دیوارنگاری یا نقش برجای مانده ایرانیان باستان چنین لباسی نداشتند ) اما ایلامی ها که جشن نوروز ریشه در آنجا دارد جزو اقوام داخل فلات ایران بودند نه بیرون فلات ایران . اما فرهنگ ایلامی هابه فرهنگ سومر و بابل ( در عراق امروز) نزدیک بوده.. بعد از حکومت کوروش در اثر اتحاد دو تمدن ماد و ایلام و دیگر اقوام فلات ایران کشور ایران شکل گرفت. ایران حاصل اتحاد آریایی ها در ماد و بومی های ایران (همان ایلام )بود..
اما نویسنده مقاله چرا اسرار داره نوروز رو یک جشن وارداتی بدونه ؟ همه میدانند ایلام ( نه عیلام به عین عربی) جزو تمدنهای داخل فلات ایران بوده...
ایران از ابتدا دارای فرهنگها و زبانها مختلف بوده از ابتدا با اتحاد ماد و ایلام که دو زبان دو دین دو فرهنگ کاملا متفاوت بودند شکل گرفت در تمام این سالها از باستان تاکنون ایران یک کشور واحد بوده. به همین دلیل ایران امروز هم که دارای فرهنگ ها و زبان ، دین های مختلف است قابل تجزیه نیست...
کاش اینترنت قطع نمیبود تا میتوانستیم مقاله نوروز در دانشنامه ایرانیکا را بخوانیم و یاد بگیریم. نوروز خجسته باد
نوروز تان پیروز باد ، لطفا درباره قطعی اینترنت یه مقاله بزنین ممنون
نوروز جشن ایرانیان است. بر همه ایرانیها مبارک
یاد نوروز بچگی هامون افتادم . چقدر اون موقع ها خوش بودیم
امسال غم و غصه زیاد بود. اما آخرین لحظات سفره هفت سین رو چیدم . از آسمون سنگ بیاد فرهنگ نیاکان خودمون رو کنار نمیذاریم . یاد همه آنانی که در بین ما نیستند گرامی باد
عوامل تابناک سال نو شما هم مبارک. زحمت بکشید درباره وصل اینترنت مطلب بزنید
از اینترنت بگو
جان فدای وطنم وطنم وطنم
به یاد آنانی که امسال بین ما نیستند
ایرانی عیدت مبارک . نورزتان پیروز
من برای کشورم بهترین ها را میخواهم. امیدوارم به عمرم برسه پیشرفت و شکوه ایران را ببینم
نوروز بر همه ما مبارک
ایرانم همیشه پایدار و سبز بمانی
وطنم ایران بهت افتخار میکنم. به تاریخت به فرهنگت به تمدنت . خدایا ایران ما را از هر پلیدی دور بدار . خدایا باران رحمت خودت را بر ایران ما ببار . خدایا ایران را از خشکسالی و دروغ دور بدار . خدایا روزی فراوان و رفاه برای مردم این سرزمین قرار بده . خدایا تو تنها پناه ما ایرانیان هستی
زنده باد ایران و فرهنگ ایرانی . سال نو بر همه ایرانیان در سرتاسر جهان خوش و خرم باد
به عنوان عیدی به مردم اینترنت بین الملل رو پیگیری کنید . البته حق ماست و باید پیگیری بشه. انصاف داشته باشید و بر مردم سخت نگیرید
تازه یادشون افتاده ایرانی هستیم
لطفاً اینترنت بین الملل رو پیگیر باشید
بیش از سه هفته هست که دسترسی ها قطع شده
خود مطلب نوشته ریشه بین النهرینی داره ! پس متعلق به اقوام سامی بوده
نوروزتان پیروز.
عیلامیان در ایران بودهاند اما ایرانی نبودند چون زبانشان ایرانیک نبوده است و اقوام ایرانیتبار خیلی بعدتر از عیلامیان به آسیای غربی مهاجرت کردهاند. جشن اعتدال بهاری قدیمی است اما نوروز ۴۰۰۰ سال قدمت ندارد. قدمت نوروز به اندازه پیدایش آیین زرتشتی و حضور ایرانیتباران در فلات ایران است. نوروز نسخه ایرانی جشن بهار است.
زنده باد جشن نوروز
اصل نوروز به میان رودان باز میگردد که با وارد شدن به فرهنگ ایرانی جهانی و جاویدان شد...در ضمن ایلامی درست است نه عیلامی...عیلامی اشتباهی رایج بر پایه آوا نگاری عبری است چون کتاب مقدس منبع تحقیقات درباره امپراطوری ایلام بوده است
عاریایی ها کلا ۲۶۰۰ سال دیش وارد فلات ایران شدن پس اگر عید سال نو مال عاریایی ها باشه کمتر از ۲۵۰۰ سال قدمت داره و اگر ملل اقوام غیر عاریایی کهن فلات ایران مثل ترکها باشه میتونه ۴۰۰۰ سال بیشتر قدمت داشته باشه. پارسها یا مجموعا عاریاییها گروه قومی نژاد هندی مهاجر به ایران هستن.
لعنت بر منافق تفرقه افکن .
درود بر فارس و ترک و کرد و بلوج و کلیه اقوام ایرانی .
هموطنان عزیز فارس زبان از طرفی معتقدند که حدود ۳۵۰۰ قبل وارد فلات ایران شده اند و از طرفی خود مبدع و مالک نوروز ۴۰۰۰ ساله میدانند!!!
تو عکسی که اول مقاله گذاشتيد یک عده با لباس های عربی در تخت جمشید آتش افروخته اند. خیلی عجیب است. نوعی انکار هویت ایرانی است.
شبیه لباس زرتشتیان
اون لباس عربی نیست. لباس قدیمی و محلی خود ماست.
جشن الهیاتی نه. جشن باستانی ایرانی.
متاسفانه کامنت ها فیلتر میشه و سلیقه ای هست
نت بین الملل رو پیگیری کنید
نظر میذاریم ولی تایید نمیشه 😁
البته متاسفانه با خرافاتی مثل سفره هفت سین و چهارشنبه سوری خانمان سوز و اینها هم آمیخته شده، البته سال نو هجری شمسی رسم های بسیار خوبی مثل صله رحم و اینها هم دارد که در اسلام هم بسیار به آنها توصیه شده. چه بهتر که شئونات اسلامی و عرف جامعه درین روزها رعایت شود تا خدایی نکرده مجبات خسران نشود.
لطفا درباره مسائل ملی نظر ندین با تشکر
هفت سین خرافاته؟ برو خجالت بکش
درسته خرافات زیاد داره مثلاً میگه فلان ساعت باید حتماً کنار سفره باشی و یک توپی میخواد درشه
آدم به تعداد عمرش از این بهار ها می بینه و خب بهار هم عوض میشه به فصل دیگه ای
حیف که فقط یه منفی میشد به این پیام داد. متاسفم برات. این جشن ایرانیان است و غیرایرانیان را به درد می آورد
خودتو ناراحت نکن رسم ایرانیاست و قبل از ادیان بوده و از نوشدن خورشید که همان نمادش آتش و دیدار خویشاوندی ومهربانیه
عزیزم گفت برای ایرانیا نه شما
دوست عزیز اگر کمی فقط کمی اهل مطالعه بودی میفهمیدی سفره هفت سین و چهارشنبه سوری چقدر زیبایی و مفهوم داره یک دیالوگ در سریال مختار وجود داره که من خیلی میپسندم فکر کنم بدرد شما هم میخوره که میگه هیچ وقت نیازهای زمانه خود را درک نکردید برادر الان در جنگ که باید دنبال همبستگی باشیم تو با یک جمله نسنجیده باز شروع میکنی به تفرقه و نفاق چون خودت خوب میدونی که هفت سین و چهارشنبه سوری برای خیلی از ما ایرانی ها یک حس خوب و باارزشه تو که به دیدگاه دیگران احترام نمیذاری چجوری میخای به عقاید و نظرات تو احترام بزارند آهان حتما با زور
خود عکس خبرو که آتیش روشن کردیرو دیدی؟ بعد میگی خرافات مثل چهارشنبه سوری و هفت سین؟
نظر شما
سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگیلیش) معذور است.