کلیات
به برنامه و پروژه‌هایی که برای قانون شدن نیاز به تصویب نهایی نمایندگان مجلس شورای اسلامی دارد و از این رو توسط دولت به مجلس ارائه می‌شود، لایحه می‌گویند. به برنامه‌ریزی مالی و یک فهرست از تمام هزینه‌های برنامه‌ریزی شده و درآمد در یک بازه زمانی مشخص نیز بودجه گفته می‌شود.
بر همین اساس منظور از لایحه بودجه برنامه ریزی یک ساله مالی و یک فهرست از تمامی هزینه‌ها و درآمد‌های دولت است که همه ساله و در ماه آذر یا دی ماه برای سال آینده تهیه می‌شود و از سوی رئیس جمهور به نمایندگان مجلس ارائه می‌شود.
پیوست‌ها
لایحه بودجه دارای چهار پیوست از جمله اعتبار طرح‌های تملک دارایی‌های سرمایه‌ای، درآمد‌ها و واگذاری دارایی‌های سرمایه‌ای و مالی، بودجه شرکت‌های دولتی، بانک‌ها و مؤسسات انتفاعی وابسته به دولت و اعتبارات هزینه‌ای دستگاه‌های اجرایی برحسب برنامه، فعالیت و بهای تمام شده و اعتبارات هزینه‌ای دستگاه‌های اجرایی برحسب برنامه، فعالیت و هزینه است که به صورت میانگین در ۳۰۰ صفحه تهیه می‌شود.
مسئول تهیه لایحه
به صورت مشخص مسئول اصلی تهیه این لایحه سازمان برنامه و بودجه کشور است که در حال حاضر محمد باقر نوبخت ریاست آن را بر عهده دارد و در دوران ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد منحل شده بود.
نمایندگان مجلس شورای اسلامی برای بررسی لایحه بودجه ابتدا آن را در کمیسیون‌های تخصصی به مدت دو هفته بررسی می‌کنند. سپس اقدام به تشکیل کمیسیون تلفیق متشکل از نمایندگانی از کمیسیون‌های مختلف می‌کنند و در یک بازه زمانی دو هفته‌ای دوباره لایحه را به صورت دقیق مورد بررسی قرار می‌دهند. پس از این بررسی‌ها لایحه بودجه به صحن علنی آورده می‌شود و در یک بازه زمانی دو هفته‌ای بررسی و تصویب نهایی آن در دستور کار قرار می‌گیرد.
تهیه و ارائه لایحه بودجه از سوی دولت به مجلس شورای اسلامی همواره با چالش‌های رو به رو بوده است. برای مثال در سال ۱۳۹۷ و زمانی که دولت در حال تنظیم نهایی لایحه بودجه برای ارائه به مجلس بود، همه نمایندگان استان اصفهان در مجلس شورای اسلامی به جز یک نفر استعفای خود را تقدیم هیأت رئیسه کردند. همچنین قاضی زاده هاشمی، وزیر بهداشت نیز در اعتراض به عدم افزایش بودجه وزارتخانه متبوعش به میزان مد نظر از این وزارتخانه خداحافظی کرد.
گفتنی است وزارت آموزش و پرورش همه ساله و با اعتباری بالغ بر ۳۵ هزار ۹۸۴ میلیارد و ۷۰۴ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان بیشترین سهم از بودجه سالانه را به خود اختصاص می‌دهد.
