در مورد شب یلدا در ویکی تابناک بیشتر بخوانید

 

کلیات


ریشه کلمه یلدا متعلق به زبان سریانی است و به معنای تولد یا میلاد است. در برخی منابع آمده است که پس از مسیحی شدن رومیان، سیصد سال پس از تولد عیسی مسیح، کلیسا جشن تولد مهر را به عنوان زاد روز عیسی پذیرفت، زیرا زمان دقیق تولد وی معلوم نبود. در واقع یلدا یک جشن آریایی است در ایران و سرزمین های هم فرهنگ مجاور، از شب آغاز زمستان با نام «شب چله» یا «شب یلدا» نام می برند که همزمان با شب انقلاب زمستانی است.

نتیجه تصویری برای شب یلدا + تابناک

 

تنوع برگزاری یلدا


یکی از آیین های شب یلدا در ایران، تفال با دیوان حافظ است. مردم دیوان اشعار لسان الغیب را با نیت بهروزی و شادکامی می گشایند و فال دل خویش را از او طلب می کنند. در برخی دیگر از نقاط ایران نیز شاهنامه خوانی رواج دارد. نقل خاطرات و قصه گویی پدر بزرگ ها و مادر بزرگ ها نیز یکی از مواردی است که یلدا را برای خانواده ایرانی دلپذیرتر می کند. اما همه این ها ترفندهایی است تا خانواده ها گرد یکدیگر جمع شوند و بلندترین شب سال را با شادی و صفا سحر کنند.

در سراسر ایران زمین، جایی را نمی یابید که خوردن هندوانه در شب یلدا جزو آداب و رسوم آن نباشد. در نقاط مختلف ایران، انواع تنقلات و خوراکی ها به تبع محیط و سبک زندگی مردم منطقه مصرف می شود اما هندوانه میوه ای است که هیچ گاه از قلم نمی افتد، زیرا عده زیادی اعتقاد دارند که اگر مقداری هندوانه در شب چله بخورند در سراسر چله بزرگ و کوچک یعنی زمستانی که در پیش دارند سرما و بیماری بر آنها غلبه نخواهد کرد.

 

آداب و رسوم شب یلدا در ایران باستان


آداب شب یلدا در طول زمان تغییر نکرده و ایرانیان در این شب، باقیمانده میوه هایی را که انبار کرده اند و خشکبار و تنقلات می خورند. همچنین دور هم گرد هیزم افروخته و بخاری روشن می نشینند تا سپیده دم بشارت شکست تاریکی و ظلمت و آمدن روشنایی و گرمی (در ایران باستان، از میان نرفتن و زنده بودن خورشید که بدون آن حیات نخواهد بود) را بدهد، زیرا که به زعم آنان در این شب، تاریکی و سیاهی در اوج خود است.

واژه یلدا، از دوران ساسانیان که متمایل به به کارگیری خط (الفبای از راست به چپ) سریانی شده بودند به کار رفته است. یلدا- همان میلاد به معنای زایش- زاد روز یا تولد است که از آن زبان سامی وارد پارسی شده است. باید دانست که هنوز در بسیاری از نقاط ایران مخصوصاً در جنوب و جنوب خاوری برای نامیدن بلندترین شب سال، به جای شب یلدا از واژه مرکب شب چله استفاده می شود.

ایرانیان نزدیک به چند هزار سال است که شب یلدا آخرین شب پاییز را که درازترین و تاریکترین شب در طول سال است تا سپیده دم بیدار می مانند و در کنار یکدیگر خود را سرگرم می دارند تا اندوه غیبت خورشید و تاریکی و سردی روحیهٔ آنان را تضعیف نکند و با به روشنایی گراییدن آسمان به رخت خواب روند و لختی بیاسایند.

نتیجه تصویری برای شب یلدا + تابناک

در آیین کهن، بنابر یک سنت دیرینه آیین مهر شاهان ایرانی در روز اول دی ماه تاج و تخت شاهی را بر زمین می گذاشتند و با جامه ای سپید به صحرا می رفتند و بر فرشی سپید می نشستند. دربان ها و نگهبانان کاخ شاهی و همهٔ برده ها و خدمت کاران در سطح شهر آزاد شده و به سان دیگران زندگی می کردند. رئیس و پادشاه و مردم عادی همگی یکسان بودند.

جشن یلدا در ایران امروز نیز با گرد هم آمدن و شب نشینی اعضای خانواده و اقوام در کنار یکدیگر برگزار می شود مثل گویی که نوعی شعرخوانی و داستان خوانی است در قدیم اجرا می شده است به این صورت که خانواده ها در این شب گرد می آمدند و پیرترها برای همه قصه تعریف می کردند.  آیین شب یلدا یا شب چله، همراه با خوردن آجیل مخصوص، هندوانه، انار و شیرینی و میوه های گوناگون است که همه جنبهٔ نمادین دارند و نشانه برکت، تندرستی، فراوانی و شادکامی هستند.

این میوه ها که اغلب دانه های زیادی دارند، نوعی جادوی سرایتی محسوب می شوند که انسان ها با توسل به برکت خیزی و پردانه بودن آنها، خودشان را نیز مانند آنها برکت آور می کنند و نیروی باروی را در خویش افزایش می دهند. همچنین انار و هندوانه با رنگ سرخشان نمایندگانی از خورشید در شب به شمار می روند. در این شب هم مثل جشن تیرگان، فال گرفتن از کتاب حافظ مرسوم است. حاضران با انتخاب و شکستن گردو از روی پوکی و یا پُری آن، آینده گویی می کنند.

این جشن که یکی از کهن ترین جشن های ایران باستان است در اصطلاح به آن شب چله هم می گویند. چله بزرگ از یکمین روز دی ماه جشن خرم روز تا دهم بهمن که جشن سده است به طول می انجامد و آن را چله بزرگ می نامند به آن دلیل که شدت سرما بیشتر است، آنگاه چله کوچک فرا می رسد که دهم از بهمن تا بیستم اسفند به طول می انجامد و سرما کم کم کاسته می شود.

اقوام قدیم آریایی جشن تولد آفتاب را آغاز زمستان می گرفتند خصوصاً ژرمن ها که این ماه را به خدای آفتاب نسبت می دهند و زیاد هم بی تناسب نیست چرا که آغاز زمستان مثل تولد خورشید است که از آن روز در نصف کره شمالی رو به افزایش و ارتفاع و درخشندگی می گذارد و هر روز قوی تر می شود.

در این شب آتش برمی افروختند تا تاریکی و عاملان اهریمنی و شیاطین نابود شده و بگریزند و همچنان که خورشید به مناسبت فروغ و گرمای کارسازش تقدس پیدا کرده بود آتش نیز همان والایی را نزد مردمان دارا شد.

جشن شب یلدا جشنی است که از ۷ هزارسال پیش تاکنون در میان ایرانیان برگزار می شود. ۷ هزار سال پیش نیاکان ما به دانش گاه شماری دست پیدا کردند و دریافتند که نخستین شب زمستان بلندترین شب سال است. یکی دیگر از دلایل برگزاری این جشن، شب زادروز ایزدمهر یا میترا است. مهر به معنای خورشید است و تاریخ پرستش آن در میان ایرانی ها و آریایی ها به پیش از دین زرتشت بازمی گردد که پس از ظهور زرتشت این پیامبر او را اهورامزدا تعریف کرد. یکی از ایزدان اهورایی مهر بود که هم اکنون بخشی از اوستا به نامش نامگذاری شده.

 

زاده شدن دوباره خورشید


یلدا در افسانه ها و اسطوره های ایرانی حدیث میلاد عشق است که هر سال در «خرم روز» مکرر می شود. «ماه دلداده مهر است و این هر دو سر بر کار خود دارند که زمان کار ماه شب است و مهر روزها بر می آید. ماه بر آن است که سحرگاه، راه بر مهر ببندد و با او در آمیزد، اما همیشه در خواب می ماند و روز فرا می رسد که ماه را در آن راهی نیست. سرانجام ماه تدبیری می اندیشد و ستاره ای را اجیر می کند، ستاره ای که اگر به آسمان نگاه کنی همیشه کنار ماه قرار دارد و عاقبت نیمه شبی ستاره، ماه را بیدار می کند و خبر نزدیک شدن خورشید را به او می دهد. ماه به استقبال مهر می رود و راز دل می گوید و دلبری می کند و مهر را از رفتن باز می دارد. در چنین زمانی است که خورشید و ماه کار خود را فراموش می کنند و عاشقی پیشه می کنند و مهر دیر بر می آید و این شب، «یلدا» نام می گیرد. از آن زمان هر سال مهر و ماه تنها یک شب به دیدار یکدیگر می رسند و هر سال را فقط یک شب بلند و سیاه وطولانی است که همانا شب یلداست. »

یلدا در افسانه ها و اسطوره های ایرانی حدیث میلاد عشق است که هر سال در «خرم روز» مکرر می شود. در زمان ابوریحان بیرونی به دی ماه، «خور ماه» (خورشید ماه) نیز می گفتند که نخستین روز آن خرم روز نام داشت و ماهی بود که آیین های بسیاری در آن برگزار می شد. از آن جا که خرم روز، نخستین روز دی ماه، بلندترین شب سال را پشت سر دارد پیوند آن با خورشید معنایی ژرف می یابد. از پس بلندترین شب سال که یلدا نامیده می شود خورشید از نو زاده می شود و طبیعت دوباره آهنگ زندگی ساز می کند و خرمی جهان را فرا می گیرد.

لازم به ذکر است یلدا در سرزمین های فلات ایران روسیه و دیگر کشورها با پیشینه ی تاریخی برگزار می شود.

نتیجه تصویری برای شب یلدا + تابناک

 

شباهت یلدا با جشن‌های دیگر اقوام


جشن انقلاب زمستانی در بین دیگر اقوام باستان نیز رایج بوده‌است. در روم باستان و هم‌زمان با ترویج مسیحیت، پرستش سول اینویکتوس (خورشید شکست ناپذیر) ایزد پاگان رومی بسیار شایع بود و رومیان میلاد او را در زمان انقلاب زمستانی جشن می‌گرفتند. سول اینویکتوس در آیین میتراییسم رومی نیز نقشی ویژه داشت و حتی میتراس (معادل یونانی میترا ایزد باستان ایرانی) لقب خورشید شکست ناپذیر را داشت.
محققان معتقدند که مسیحیت غربی چارچوب اصلی خود را که به این دین پایداری و شکل بخشیده به مذاهب پیش از مسیحیت روم باستان از جمله میتراییسم مدیون است و برای نمونه تقویم کلیساها، بسیاری از بقایای مراسم و جشن‌های پیش از مسیحیت بخصوص کریسمس را در خود نگاه داشته‌است و کریسمس به عنوان آمیزه‌ای از جشن‌های ساتورنالیا و زایش میترا در روم باستان در زمان قرن چهارم میلادی با رسمی شدن آیین مسیحیت و به فرمان کنستانتین به عنوان زادروز رسمی مسیح در نظر گرفته شد.

هنگام توسعهٔ آیین‌های رازوری در اروپا و سرزمین‌های تحت فرمانروایی امپراتوری روم و پیش از پذیرفتن آیین مسیحیت، رومیان هر ساله در روز ۱۷ دسامبر در جشنی به نام ساتورنالیا به سیاره کیوان (ساتورن)، ایزد باستانی زراعت، احترام می‌نهادند. این جشن تا هفت روز ادامه می‌یافت و انقلاب زمستانی را شامل می‌شد. از آنجا که رومیان از گاهشماری یولیانی در محاسبات خود استفاده می‌کردند روز انقلاب زمستانی به جای ۲۱ یا ۲۲ دسامبر حدوداً در ۲۵ دسامبر واقع می‌شد.

فرانتس کومون، باستان‌شناس بلژیکی و بنیان‌گذار میتراپژوهی مدرن و دیگر میتراپژوهان همفکر او مفاهیم آیین میتراییسم روم را کاملاً برگرفته از آیین مزدیسنا و ایزد ایرانی میترا (مهر) می‌دانند، اما این ایده از دهه ۱۹۷۰ میلادی به بعد به شدت مورد نقد و بازبینی قرار گرفته‌است و اکنون به یکی از مسائل بسیار مجادله‌برانگیز در زمینه پژوهش ادیان در دنیای روم و یونان باستان تبدیل شده‌است.

جشن تولد میترا تنها آئینی نیست که به مسیحیت راه پیدا کرده‌است. میان سنت‌های مسیحیان و آئین میتراییسم شباهت‌های زیادی وجود دارد. امروزه تمام مسیحیانی که تولد عیسی مسیح را جشن می‌گیرند هنوز هم در روز جشن شومینه و شمع‌هایشان را روشن نگاه می‌دارند،  درخت کریسمس را با چراغ‌های کوچک نورانی تزئین می‌کنند، شب زنده داری می‌کنند و غذا‌های مخصوص و ویژه می‌خورند؛ به دید و بازدید یکدیگر می‌روند و این مناسبت را در کنار دوستان و اقوامشان جشن می‌گیرند؛ درست نظیر همان سنتی که ایرانیان باستان در شب یلدا برگزار می‌کردند. کریسمس و یلدا تنها نمونه‌ای از بسیاری از باورها، آداب و رسوم، نمادها، داستان‌ها و افسانه‌های مشترکی هستند که مردم ملل مختلف و مذاهب مختلف را به هم پیوند می‌زنند.

 

خوراکی‌ها


برای جشن گرفتن میلاد مهر، سفره‌ای پهن می‌شود که به آن سفره یلدا یا چله می‌گویند و با انواع خشکبار،  انار دان شده یا هندوانه تزئین می‌شود. انار و هندوانه جزو مهم‌ترین ملزومات شب یلدا هستند. همچنین خشکبار مانند برگه هلو و زرآلو و آجیل شب یلدا نیز در ایران طرفدار بسیاری دارد.
برای نیاکان ایرانی‌ها که به آئین مهر دلبستگی داشتند، رنگ قرمز (نماد نور خورشید) گرامی بود. رنگ سرخ انار و هندوانه، و انتخاب سیب قرمز و سنجد در سفره شب یلدا چه بسا اشاره به همین موضوع است.

 

شاهنامه خوانی


شاهنامه خوانی از دیگر رسومی‌ست که از دیرباز در میان ایران رایج بوده و بخش جدایی ناپذیر شب یلداست. در مدارس نیز به مناسبت شب یلدا مراسم مختلفی برگزار می‌شود که شاهنامه‌خوانی، کاردستی‌سازی، انشانویسی و اجرای سرود از بخش‌های اصلی این برنامه‌ها هستند.

 

فال حافظ


مرسوم است که در این شب بزرگ خانواده تفألی به دیوان حافظ می‌زنند و اهل ذوق و شاعری، سروده‌های خود را برای دیگران می‌خوانند. در مجموع این‌ها آدابی هستند که از فرهنگ باستانی مهر در میان مردم باقی مانده و هر سال با شب یلدا نو می‌شوند.

 

شب چله در حوزه ایران بزرگ


در خراسان بزرگ تا کشمیر شب چله بزرگ مورد تکریم بوده‌است. بخصوص در افغانستان، بخش‌هایی از پاکستان و شمال هند و کشمیر به شب یلدا شب چله کلان (تلفظ به انگلیسی chillai kalan)‌ می‌گویند. بخصوص در میان تاجیکان شب چله کلان (بزرگ) با آیین‌هایی همراه است. این آیین‌ها شباهت زیادی به آیین‌های شب چله ایرانی دارد.
در مزار شریف، همه ساله با نزدیک شدن به آخرین و طولانی‌ترین شب از فصل پاییز که چله بزرگ نام دارد، مردم فرهنگ دوست ولایت بلخ در شمال افغانستان با آداب و رسوم خاص خود به استقبال این شب می‌روند.

 

در مورد شب یلدا در ویکی تابناک بیشتر بخوانید

گزیده‌ خبرهای «تابناک جوان» را اینجا بخوانید.
مهمانان امشب « هشتگ عصر جدید» + ساعت پخش فسیل... تهران تست روانشناسی تصویری با جواب برنامه های پرمخاطب شب... یلدا اعلام شدند لحظه نجات کوهنوردان از زیر بهمن توچال...
کد خبر: ۱۰۲۳۹۴۳    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۰/۰۶


گزیده‌ خبرهای «تابناک جوان» را اینجا بخوانید.
حمله کلاغ ها به انار های شب یلدای یک دوبلور...
کد خبر: ۱۰۲۲۸۹۶    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۰/۰۲


اعلام آمادگی سفیر ایران برای گسترش همکاری دانشگاهی و فرهنگی با قزاقستان
مراسم شب یلدا با همت دانشکده شرق شناسی دانشگاه الفارابی...
از برگزار کنندگان و شرکت کنندگان یلدا را آیینی ایرانی... گسترش یافته است سفیر کشورمان یلدا را سمبل زایش روشنایی...
کد خبر: ۱۰۲۲۸۸۱    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۰/۰۲


با همت کارکنان گروه صنعتی ایران خودرو در سال جهش تولید محقق شد
شب یلدا با تولید ۳۷۰هزار و ۳۹۹ دستگاه خودرو از...
شکست رکورد تولید را در شب یلدا کنار مدیران خود...
کد خبر: ۱۰۲۲۷۳۷    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۰/۰۱


و یکشنبه ۲۹ و ۳۰ آذرماه همزمان با شب یلدا... ممنوع شود این تصاویر در بازه ی زمانی هشت شب... همزمان با شروع محدودیت ها تا ساعت ده شب گرفته...
کد خبر: ۱۰۲۲۷۰۶    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۰/۰۱


جشن ملی در شبکه شاد دعوت کرد ...
انتشار پیامی در صفحه توییتر خود نوشت شب یلدای امسال... علاوه بر بلندترین شب سال موعد بزرگترین همدلی ما با... پرستاران است وی همچنین آورده است امشب در اپلیکیشن شاد... پایان آخرین شب یلدای قرن و روز پرستار را تبریک...
کد خبر: ۱۰۲۲۶۷۳    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۰/۰۱


به مناسبت شب یلدا و میلاد حضرت زینب س اقدام... دست نیازمندان رسانده شد تا در شب یلدا در کنار... خانواده های خود این شب طولانی را به شادی سپری...
کد خبر: ۱۰۲۲۶۶۳    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۰/۰۱


در بلندترین شب سال به دنبال خرید اقلام و نیازمندی... های شب یلدا هستند ...
کد خبر: ۱۰۲۲۶۴۶    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۰/۰۱


گزیده‌ خبرهای «تابناک جوان» را اینجا بخوانید.
گفت و گوی یلدایی مردم با پرستاران + فیلم آیا... شب یلدا دوشنبه است مقارنه مشتری و زحل فردا پس... است ادعا های پیرامون توقیف یک سریال شبکه خانگی صحت...
کد خبر: ۱۰۲۲۶۳۳    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۹/۳۰


با نزدیک شدن به شب یلدا گشت های تعزیرات در...
کد خبر: ۱۰۲۲۶۱۴    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۹/۳۰


خوانده می‌شوید
متفاوت ترین شب یلدای قرن در راه است متفاوت از... از بین برده و لاجرم شب یلدا هم از این...
متفاوت ترین شب یلدای قرن در راه است متفاوت از... از بین برده و لاجرم شب یلدا هم از این... و از جمله آن برگزاری یلدای مجاز است با این... حال می دانیم که آخرین شب پاییز یعنی شب یلدا...
کد خبر: ۱۰۲۲۵۳۷    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۹/۳۰


شب یلدا سنت دیرینه ایرانیان است که خانواده ها دور... نمایند تا یک شب طولانی را در کنار یکدیگر صبح... کنند اما شب یلدای امسال با همیشه فرق دارد و... و بازدیدهای مرسوم هرساله در این شب است ...
کد خبر: ۱۰۲۲۴۸۸    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۹/۳۰


شب یلدای قرن هم زمان شده است اما حالا بیش... هر شب شان طولانی ترین شب سال بوده به همین... مناسبت نگاهی خواهیم داشت به تلاش شبانه روزی و خستگی... ناپذیر سفیدپوشانی که هر شبشان یلدا و چه بسا طولانی...
کد خبر: ۱۰۲۲۴۵۳    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۹/۳۰


کرونا درباره حضور مردم در بازار برای خرید شب یلدا... شب یلدا بودیم این موضوع سوژه انتشار کارتونی از مهدی...
کد خبر: ۱۰۲۲۴۴۸    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۹/۳۰


شنبه شب برای تشریح خطرات ناشی از برگزاری دورهمی های... شب یلدا در یک برنامه زنده تلویزیونی حاضر شده بود... که خوشبختانه آمار بستری و سرپایی کرونا به طور قابل... کنترلی کرونا مردم هستند معاون کل وزارت بهداشت گفت خوشبختانه...
کد خبر: ۱۰۲۲۴۴۳    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۹/۳۰


سخنگوی وزارت امور خارجه گفت سال آینده شب یلدا را...
وبینار « یلدا همبستگی منطقه ای» به مناسبت پاسداشت آیین... کهن شب یلدا و تبیین نقش آن در همبستگی مردمان... دور « شب یلدا» یا همان « شب چله» شب... وزارت امور خارجه یادآور شد سال آینده شب یلدا را...
کد خبر: ۱۰۲۲۴۲۱    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۹/۳۰


در آستانه شب یلدا؛
شبانه و تعطیلی اصناف در آستانه شب یلدا خبر داد...
شب یلدا منع تردد شبانه و تعطیلی بازار و اصناف... تعطیل است ثمینی از منع تردد شبانه خودرو ها با... پلاک شخصی از ساعت ۲۰ شب تا ۴ بامداد در...
کد خبر: ۱۰۲۲۴۱۴    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۹/۲۹


کنند عدم برگزاری مراسم شب یلدا به شکل سنتی و...
کرونا اظهار داشت خوشبختانه طبق آخرین آماری که امروز در... استاندار لرستان با توجه به در پیش بودن شب یلدا... پرستار هدیه کنند عدم برگزاری مراسم شب یلدا به شکل... شبانه روز از ساعت ۲۰ شب تا ۴ بامداد منع...
کد خبر: ۱۰۲۲۳۷۷    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۹/۲۹


کرونایی به مناسبت شب یلدا تغییرات پیدا کرده اند به... به مناسبت شب یلدا محدودیت های کرونایی تغییر پیدا کرده... همچنین محدودیت های ترددی شبانه از ساعت ۲۱ به ساعت...
کد خبر: ۱۰۲۲۳۴۳    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۹/۲۹


شب یلدا بهانه ای شده برای مغازه داران تا میوه...
میوه حاکی است با نزدیک شدن به شب یلدا آخرین... و طولانی ترین شب سال که طبق یک رسم دیرینه... ترین شب سال معمولا میوه و شیرینی طبق سنت قدیمی... روز مانده به شب یلدا در منطقه 19 تهران به...
کد خبر: ۱۰۲۲۳۳۰    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۰۹/۲۹


tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv