اهداف مشارکت استراتژیک آمریکا و جمهوری آذربایجان؛ تأکید بر همکاریهای اقتصادی و امنیتی
«الهام علی اف» رئیس جمهور آذربایجان اعلام کرد باکو و واشنگتن در زمینه همکاریهای دفاعی و هوش مصنوعی وارد «مرحلهای کاملاً تازه» شده و همکاری در امنیت انرژی و مبارزه با تروریسم را ادامه خواهند داد.
به گزارش سرویس بین الملل تابناک، ایالات متحده و جمهوری آذربایجان سهشنبه هفته پیش در باکو توافقنامه مشارکت راهبردی شامل همکاریهای اقتصادی و امنیتی را امضا کردند، در حالی که واشنگتن به دنبال گسترش نفوذ خود در منطقهای است که روسیه زمانی قدرت اصلی در آن به شمار میرفت.
الهام علی اف، رئیس جمهور آذربایجان، این توافق را با جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، امضا کرد که پس از سفر به ارمنستان، همسایه و دشمن دیرینه جمهوری آذربایجان، راهی باکو شده بود.
دو طرف در این نشست در مورد همکاریها و تحولات منطقهای از جمله کریدور حمل و نقل «مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بینالمللی»، امنیت انرژی، همکاریهای دفاعی و روابط اقتصادی گفتوگو کردند.
علی اف اعلام کرد باکو و واشنگتن در زمینه همکاریهای دفاعی و هوش مصنوعی وارد «مرحلهای کاملاً تازه» شده و همکاری در امنیت انرژی و مبارزه با تروریسم را ادامه خواهند داد.
علی اف، پس از گفتوگوهای سطح بالا با جیدی ونس، در باکو، منشور تازه امضا شده مشارکت راهبردی بین باکو و واشنگتن را نقطه عطفی «تاریخی» خواند.
علی اف در نشستی با موضوع برنامه اقدام مشترک با عنوان «معماری نوین دیجیتال آذربایجان» گفت: «علاوه بر این، منشور مشارکت راهبردی که دیروز در این ساختمان میان دولت آمریکا و دولت جمهوری آذربایجان امضا شد نیز این مزیت را برای ما فراهم میکند. این منشور یک سند تاریخی است.»
وی با بیان اینکه متن این سند پیشتر منتشر شده است، افزود: «همه میتوانند ببینند این منشور شامل چه مواردی است؛ از جمله مراکز داده، دیجیتالیسازی، هوش مصنوعی و روابط نزدیک ما با شرکتهای آمریکایی در این زمینه. به عبارت دیگر، این نیز مزیت ما محسوب میشود.»
علی اف گفت این توافق حاصل ماهها کار مشترک است و روابط دو کشور را به سطحی جدید ارتقا میدهد و تأکید کرد که آذربایجان برای مشارکت راهبردی خود با ایالات متحده ارزش قائل است.
وی همچنین بر همکاری در زمینههای امنیت، انرژی، ارتباطات و دفاع و نیز حوزههای جدیدی، چون هوش مصنوعی و مراکز داده تأکید کرد.
آمریکا به دنبال حمایت از دسترسی به انرژی در قفقاز جنوبی
ونس گفت آمریکا تعداد نامشخصی شناور برای حفاظت از آبهای سرزمینی خود در اختیار جمهوری آذربایجان قرار خواهد داد.
این منشور نخستین بار در مذاکرات علی اف و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در اوت (مرداد) در واشنگتن ارائه شد، جایی که علی اف برای پایان دادن به دههها جنگ با نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، به توافق صلح دست یافت.
علی اف در دیدار با ونس از دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و جیدی ونس به دلیل نقششان در حمایت از تلاشهای صلح میان آذربایجان و ارمنستان قدردانی کرد و گفت دو کشور پس از توافق با حمایت آمریکا، به مدت شش ماه است که «در صلح» به سر بردهاند.
لازم به ذکر است، ونس در سفر اخیر خود به ارمنستان با پاشینیان توافقی امضا کرد که میتواند راه را برای ساخت نیروگاه هستهای توسط آمریکا در کشوری که مدتها به واردات انرژی از روسیه و ایران وابسته بوده، هموار کند.
ونس در این سفر همچنین تلاش کرده است «مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بینالمللی» را پیش ببرد؛ کریدوری پیشنهادی به طول ۴۳ کیلومتر که از خاک ارمنستان عبور کرده و جمهوری آذربایجان را به نخجوان، جمهوری خودمختار وابسته به این کشور، و ترکیه، متحد نزدیکش، متصل میکند.
این مسیر میتواند اتصال آسیا به اروپا را در شرایطی بهبود بخشد که واشنگتن به دلیل جنگ اوکراین میخواهد جریان انرژی و تجارت را از روسیه منحرف کند.
ونس در کنفرانس خبری مشترک با علی اف گفت: «امید ما این است که (مسیر ترامپ) به ایجاد همکاری اقتصادی، همکاری در منابع طبیعی و مواد معدنی حیاتی کمک کند و امکان تداوم واقعی این توافق صلح شگفتانگیز میان آذربایجان و ارمنستان را فراهم آورد.»
ونس گفت این منشور مشارکت دو کشور را رسمیت بخشیده و همکاری بلندمدت بین آنها را تضمین خواهد کرد.
وی از رهبری علی اف در پیشبرد دستور کار صلح تمجید کرد و از برنامههایی برای تقویت همکاری در زمینه امنیت دریایی، از جمله تحویل شناورهایی برای کمک به حفاظت از آبهای سرزمینی آذربایجان، خبر داد.
رئوف محمدوف، پژوهشگر سیاست انرژی در بنیاد جیمزتاون، اندیشکده مستقر در واشنگتن، گفت آذربایجان مشتاق است پتانسیل خود را به عنوان شریکی قابل اعتماد برای آمریکا در منطقه به نمایش بگذارد.
او افزود: «در سلسله مراتب اولویتها، موقعیتیابی آذربایجان به عنوان جزیرهای با ثبات با گرایش غربی میان روسیه و ایران اهمیت دارد.»
پروانه ولیوا، نماینده مجلس ملی آذربایجان و عضو کمیسیون روابط خارجی و روابط بینالمجالس نیز در یادداشتی مینویسد این سفر (سفر ونس به باکو) نشاندهنده تعامل مستمر واشنگتن در قفقاز جنوبی و تمایل آن برای تعمیق همکاریها با باکو است.
منشور امضا شده میان آمریکا و جمهوری آذربایجان چارچوبی بلندمدت برای همکاری در سه حوزه کلیدی ایجاد میکند: انرژی و اتصال منطقهای، شامل تجارت و ترانزیت؛ سرمایهگذاری اقتصادی، به ویژه در هوش مصنوعی و زیرساختهای دیجیتال؛ و همکاریهای امنیتی، شامل دفاع و مبارزه با تروریسم.
به اعتقاد ناظران، مشارکت راهبردی تقویتشده، جمهوری آذربایجان را به عنوان شریکی کلیدی برای آمریکا در منطقه معرفی کرده و از اهداف گستردهتر ثبات، اتصال و رشد پایدار در سراسر قفقاز جنوبی پشتیبانی میکند.
ارمنستان و جمهوری آذربایجان از زمان دیدار با ترامپ در سال گذشته گامهایی برای پایان دادن به مناقشه نزدیک به ۴۰ ساله خود برداشتهاند. با این حال، اگرچه ارسال برخی محمولههای انرژی را از سر گرفتهاند، هیچ توافق صلح رسمی امضا نشده است.
بر این اساس، بسیاری از ناظران، سفر الهام علی اف، به واشنگتن در اوت ۲۰۲۵ را نقطه آغاز این مرحله جدید میدانند. در آن زمان بود که مقدمات فعال برای گسترش روابط اقتصادی، از جمله ایجاد کارگروهی برای تدوین پیشنویس منشور، آغاز شد.
از آن زمان به بعد، تماسها ماهیتی نظاممند به خود گرفت: هیئتهای آذربایجانی به طور منظم راهی ایالات متحده شدند تا در مورد پروژههای سرمایهگذاری، توسعه کریدور میانی، همکاریهای صنعتی-دفاعی و گسترش روابط تجاری گفتوگو کنند. امضای منشور در باکو به تثبیت نهادی این فرآیند تبدیل شد.
خود سند طیف وسیعی از حوزهها - از انرژی و اتصال منطقهای گرفته تا اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی - را پوشش میدهد. ایالات متحده علاقه خود را به توسعه زیرساختهای حمل و نقل و انرژی، از جمله پروژههایی در چارچوب «مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بینالمللی» ابراز کرده است که هدف آن تقویت پتانسیل ترانزیتی منطقه و تحکیم پیوندهای میان اروپا و آسیا است.
در این چارچوب، جمهوری آذربایجان با بهرهمندی از موقعیت جغرافیایی منحصربهفرد و زیرساختهای از پیش ایجاد شده خود - خطوط لوله، راهآهن و خطوط انتقال برق - به عنوان گرهگاهی کلیدی در مسیرهای لجستیکی جهانی تلقی میشود.
بُعد اقتصادی مشارکت روز به روز ملموستر میشود. سفر هیئتی از اتاق بازرگانی آمریکا و نمایندگان ۳۱ شرکت آمریکایی - از جمله اپل، متا، اکسونموبیل، بوئینگ، جی. پی. مورگان و مسترکارت - نشاندهنده علاقه عملی کسب و کارها به بازار جمهوری آذربایجان بود.
طرفین در مورد پروژههایی در حوزههای انرژی، مالی، فناوری اطلاعات و مخابرات، از جمله احداث مراکز داده و توسعه طرحهای هوش مصنوعی و امنیت سایبری، گفتوگو کردند. ارائهدهندگان راهکارهای دیجیتال آمریکایی هماکنون در آذربایجان فعال هستند، در حالی که بخش مالی ملی با مشارکت سیستمهای پرداخت بینالمللی، زیرساختهای بدون پول نقد را به سرعت گسترش میدهد.
توجه ویژهای به انرژی - شالوده سنتی روابط دوجانبه - معطوف است. شرکتهای ساکار و اکسونموبیل در حال بررسی مشارکت مشترک در توسعه میادین هیدروکربوری، و همچنین همکاری در زمینه انرژی تجدیدپذیر و بهکارگیری فناوریهای مدرن برای افزایش بهرهوری تولید هستند.
همزمان، باکو از طریق توسعه انرژی سبز، احداث خطوط جدید انتقال برق به اروپا و استفاده از ظرفیت مازاد برق برای پروژههای آتی هوش مصنوعی و پردازش داده، به دنبال متنوعسازی است.
به گفته الهام علی اف، رئیسجمهور آذربایجان، این کشور تا سال ۲۰۳۲ برنامه دارد تا هشت گیگاوات به ظرفیت تولید برق خورشیدی و بادی خود بیفزاید و زمینه را برای تبدیل شدن آذربایجان به قطب منطقهای مراکز داده و خدمات دیجیتال فراهم کند.
کارشناسان خاطرنشان میکنند که این منشور همچنین راههای همکاری جدیدی از جمله انرژی هستهایی غیرنظامی، تحقیق و توسعه، و پلتفرمهای نوآوری را میگشاید. این حوزهها میتوانند به موتورهای رشد صنعتی تبدیل شده و جایگاه آذربایجان را به عنوان کشوری کمککننده به امنیت انرژی اروپا تقویت کنند.
این سند همچنین بر گسترش همکاریهای دفاعی - از تلاشهای ضدتروریسم تا حفاظت از زیرساختهای حیاتی - تأکید دارد که بازتابدهنده نقش رو به رشد آذربایجان در معماری امنیت منطقهای است.
در سطحی گستردهتر، این تحولات نشاندهنده دگرگونی توازن ژئوپلیتیکی در قفقاز جنوبی است. آذربایجان با پیگیری یک سیاست خارجی چندجانبه، به طور پیوسته جایگاه خود را به عنوان بازیگری مستقل که قادر به جذب شرکتهای بزرگ جهانی و ادغام در زنجیرههای اقتصادی نوظهور است، مستحکم میکند.
ایالات متحده نیز از سوی خود، مشارکت با کشورهای دارای زیرساختهای مقاوم و نفوذ منطقهای فزاینده را در اولویت قرار داده و به دنبال تثبیت جایگاه خود در پروژههای مرتبط با اتصال، انرژی و فناوریهای دیجیتال است.
بنابراین، سفر ونس و امضای منشور نه تنها نمادی از نزدیکی سیاسی، بلکه بازتابدهنده روندی عمیقتر است - گذار روابط آذربایجان و آمریکا به چارچوبی از همکاری بلندمدت اقتصادی و فناورانه.
اگر ابتکارات اعلام شده محقق شوند، قفقاز جنوبی در نهایت ممکن است از فضایی پیرامونی به یکی از گلوگاههای کلیدی رقابت جهانی برای مسیرها، منابع و نوآوری تبدیل شود که جمهوری آذربایجان در آن نقش مهمی ایفا میکند.
از همکاری و قرارداد ارمنستان و امریکا هم بنویسید! پای امریکا را ارمنستان به قفقاز باز کرد!