مدرسه مروي، خاطره‌اي كه بايد بماند

خشت‌ خشت ديوارهاي اينجا حرف مي‌زند، ‌انگار در و ديوار اينجا آشناست با روايت تاريخ، با داستان‌هايي كه فقط در كتاب‌ها جاخوش كرده، پله‌ها، راهروها، سكوها، شيرواني و حتي سر در دوست داشتني «مروي» يادآور آدم‌هايي است كه در سوز سرما و ظل گرما از آن گذشته‌اند و بر سكوها تكيه زده‌اند و شايد در گوشه حياط كتاب به دست چمباتمه زده‌اند. آدم‌هايي كه نامشان را امروز در خط افتخارات مي‌خوانيم اول بار در مدرسه مروي عرض اندام كرده‌اند. جلال آل‌احمد‌ها، پروفسور معتمدنژادها، مميز‌ها و الهي قمشه‌اي‌ها، شهيد مهدي عراقي‌ها، فكوري و فياض‌بخش‌ها، زرين‌كوب‌ها و ...

شايد از نفس حضور اين افراد باشد كه اين روزها همه نگرانند. نگران مدرسه‌اي كه مي‌تواند ميراثي فرهنگي باشد. در فهرست آثار ملي ثبت شود و تا هست به اميد خروج مفاخر ديگري از درون آن عزيز داشته شود. اما مدرسه ماندگار مروي با بيش از 80 سال قدمت و ثبت در فهرست ميراث فرهنگي به عنوان دومين مدرسه نوين ايران اين روزها چندان حال خوشي ندارد و با چشماني نگران به آينده خود مي‌‌نگرد.

خبرگزاري مهر گزارش مي‌دهد كه وقتي خبر تخليه مدرسه مروي رسانه‌اي مي‌شود و عده‌اي را به اعتراض مي‌كشاند مسئولان اظهار بي‌اطلاعي مي‌كنند، آموزش و پرورش بي‌خبر مي‌شود و ميراث فرهنگي ساكت و اوقاف بي‌صدا.

دبيرستان مروي دومين دبيرستان تاسيس‌ شده در شهر تهران است كه بسياري از رجال سياسي كشور در آن تحصيل كرده‌اند. اين دبيرستان از دبيرستان‌هاي خوب شهر تهران و همرديف با دبيرستان دارالفنون و اديب و البرز است كه در ابتداي كوچه مروي روبه‌روي شمس‌العماره در خيابان ناصرخسروي تهران واقع شده و در حال حاضر در آستانه تعطيلي و تخريب قرار دارد. زمين اين مدرسه وقف حوزه علميه مروي است و ساختمان آن در زمان رضاخان توسط آلماني‌ها ساخته شده است. به دستور رضاخان زمين وقفي حوزه علميه مروي توسط آموزش و پرورش وقت اجاره مي‌شود و ساختمان دبيرستان به شكل فعلي ساخته مي‌شود و دبيرستان مروي رسما شروع به كار مي‌كند.

مروي در فشار تخليه و تخريب

در سال‌هاي اخير و پس از تبديل شدن منطقه مروي به بازار، دبيرستان مروي همواره با خطر تعطيلي و تخريب مواجه بوده است و شايعاتي درباره احداث پاساژ در زمين دبيرستان به گوش مي‌رسيد، چرا كه اين دبيرستان درست در ميانه بازار لوازم آرايش به وصله گمشده‌اي از دنياي ديگر شباهت دارد. يك سال قبل در چنين روزهايي خبر واگذاري مدرسه مروي به حوزه علميه منتشر شد و شايد خيلي‌ها آسوده خاطر شدند كه اين مدرسه به مدد حوزه تخريب نخواهد شد، اما چه شده كه بار ديگر از آوار شدن آن بر يك دنيا خاطره خبر مي‌رسد؟

براساس اسناد موجود، دبيرستان مروي طبق راي صادره از سوي شوراي عالي آموزش و پرورش در هفتصد و بيست و پنجمين جلسه اين شورا در سال 1384 به دليل قدمت تاريخي و سوابق درخشان علمي، ‌آموزشي و فرهنگي به عنوان مدرسه ماندگار شناخته شده است.

همچنين اين مدرسه با شماره 26669 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است. گفته مي‌شود موقعيت تجاري مدرسه چشم بساز و بفروش‌ها را خيره كرده و آنها از 2 سال پيش براي تصاحب اين ملك و تبديل آن به پاساژ خود را به آب و آتش مي‌زنند و حتي نقشه‌هاي معماري پاساژها را تهيه كرده‌اند.

براساس توافقنامه بين مسئولان آموزش و پرورش و اوقاف، مدرسه مروي سال 86، در ازاي يك ميليارد و 200ميليون تومان به حوزه علميه مروي واگذار شد.

مطابق وقفنامه عرصه ملك متعلق به حوزه علميه مروي است. مسئولان آموزش و پرورش شهر تهران توافقنامه واگذاري مدرسه را در دي 86 امضا كردند كه سال گذشته خبر آن رسانه‌اي شد. در اواخر سال 87 هيات دولت بنا به پيشنهاد وزارت دادگستري به استناد تبصره 5 ماده 69 قانون تنظيم بخشي از مقررات مالي دولت مصوب سال 1380، بار ديگر اذعان كرد كه اين مدرسه بايد به حوزه علميه مروي واگذار شود. اين دستور اواخر سال 1387 توسط پرويز داوودي، معاون اول رئيس‌جمهور، به آموزش و پرورش شهر تهران ابلاغ شد. در همان زمان گفته شد كه مبلغي كه به آموزش و پرورش پرداخت شده، قيمت ساختمان مدرسه نيست، بلكه هبه‌اي است از جانب متولي وقف، چراكه زمين مدرسه موقوفه بوده و اگر بهاي اجاره اين مدت زمين را محاسبه مي‌كردند، رقم بسيار سنگيني مي‌شد.

آموزش و پرورش شهر تهران اين معامله را پذيرفت و با اين پول در منطقه 18 تهران مدرسه‌اي با استخر خريد و به گفته مسئولان پول را تبديل به احسن كرد و مانع هدر رفتن آن شد. براساس گفته مديران سابق اين دبيرستان ديوان عدالت اداري اين مصوبات و توافق‌ها را سال گذشته لغو كرده است، اما دور جديدي از فشار براي تخليه و تحويل اين دبيرستان آغاز شده است، به طوري كه رئيس آموزش و پرورش شهر تهران نيز از احتمال انتقال بچه‌هاي مروي به دارالفنون در سال تحصيلي جديد خبر مي‌دهد.

مدرسه‌اي به بلنداي تاريخ

به گفته آنها كه مو در آسياب مروي سپيد كرده‌اند، تاريخ تاسيس دبيرستان مروي سال 1325 است. اما از سال‌ها قبل از سال 1325 دبيرستان مروي وجود داشته و دانشكده بوده است، مانند دانشكده‌هاي امروز.

حاج محمدحسين‌خان مروي‌ فرزند بايرام‌علي‌ و از تيره عزالدين‌لو شاخه اشاقه باش ايل قاجار حاكم مرو بود. در اوايل سلطنت فتحعلي‌شاه، ازبك‌ها به مرو حمله كردند و محمدحسين خان شكست خورد و در سال 1214 هجري قمري حدود 200 سال پيش به تهران آمد.

محمدحسين خان از سوي فتحعلي‌شاه ملقب به فخرالدوله شد. خان مروي در سال 1231 قمري، در زميني در شمال كوچه مروي مسجد و مدرسه علوم ديني در مجاورت آن بنا كرد. او بعد‌ها باغي را كه در جنوب آن مسجد و ضلع جنوبي كوچه مروي داشت، وقف مسجد و مدرسه ديني‌اش نمود. خان مروي فرزندي نداشت و قسمت اعظم اموال خود را به ايجاد مدرسه‌ طلاب علوم ديني تخصيص داد. در پايان عمر تمام اموال و املاك مزروعي را كه مشتمل بر چند پارچه آبادي و نيز چندين خانه، دكان و غيره بود به همين منظور وقف مسجد و مدرسه كرد. زميني كه هم‌اكنون محل دبيرستان مروي و ساير موقوفات مروي است‌ به وسيله خان مروي وقف گرديد، او كار نيمه‌تمام مدرسه را به حاج ميرزا مسيح استرآبادي كه از روحانيان تهران بود، سپرد و چگونگي ساخت و استفاده بنا را نيز به عهده او نهاد.

محمدحسين‌ خان مدتي بعد در تهران وفات يافت‌. حاج ميرزا مسيح، ساختمان را وقف مدرسه علوم ديني كرد و نيز قسمتي از آن را به مسجد اختصاص داد. چند سال بعد حاج ميرزا مسيح به تحريك مردم به قتل گريبايدوف متهم گرديد و از ايران تبعيد و به عتبات فرستاده شد.

پس از ميرزا مسيح استرآبادي، ميرزا حسن آشتياني، حاج ملاعلي كني و مرحوم آميرزا باقر آشتياني توليت مدرسه علميه مروي را به عهده داشته‌اند. بعد از انقلاب توليت اين موقوفه به آيت‌الله مهدوي كني سپرده شد.

مدرسه و ملحقات آن جمعا 14500 مربع مساحت دارد و باغ مروي نيز در شمار موقوفات اين مدرسه بوده ‌است كه بازارچه مروي در نزديكي آن قرار داشته و در زمان رضا شاه، دبستان و دبيرستاني نيز در محل آن احداث گرديده است.

استناد حوزه علميه مروي به سند وقف با چالش‌هاي حقوقي مواجه است. از جمله اين‌كه تمام زمين دبيرستان موقوفه نيست و زمين ديگري به مساحت 900 متر كه به زمين اصلي ملحق شده، توسط مرحوم صيرفي به آموزش و پرورش اهدا گرديده است.

حوزه علميه مروي: حتي يك آجر از مروي كم نمي‌شود از آن زمان تاكنون مروي در سايه آموزش و پرورش بوده است و حتي ميراث فرهنگي آن را به عنوان ثروتي ملي ثبت كرد. محمد بيرقي معاون ميراث فرهنگي استان تهران نيز گواهي مي‌دهد اين اثر كه از يادگاران ارزشمند معماري دوران معاصر است كه در فهرست آثار ملي ثبت شده و طبق قانون هرگونه دخل و تصرف و تغيير كاربري ممنوع و تابع قانون و مقررات حاكم بر آثار تاريخي است. اما تازه‌ترين خبرها حاكي از آن است مسئولان آموزش و پرورش دائم در مصاحبه‌هاي خود تاكيد مي‌كنند كه مديران موقوفه مروي حكم تخليه اين دبيرستان را از مراجع قضايي گرفته‌اند و اين دبيرستان بايد تخليه شود، اين در حالي ‌است كه هاشم مدير مدرسه مي‌گويد اصلا حكمي دريافت نكرده است. او مصرانه ابلاغ هرگونه حكمي را از سوي مراجع قضايي نفي مي‌كند و مي‌گويد حكمي كه آمده از سوي مسئولان آموزش و پرورش آمده است، نه مراجع قضايي و با توجه به اين‌كه صدور حكم تخليه تنها بر عهده قوه ‌قضاييه است بنابراين حكم تخليه صادر شده توسط آموزش و پرورش، حكمي غيرقانوني است.

مدير دبيرستان مروي كه سال گذشته نيز براي تخليه مروي تحت فشار بود در اين‌باره مي‌گويد: مسئولان آموزش و پرورش شهر تهران و منطقه نيز طبق اين حكم غيرقانوني دائم به ما فشار مي‌آورند كه بايد طبق اين حكم دبيرستان را تخليه كنيم. ضمن آن كه به نظر مي‌رسد مسئولان سازمان ميراث فرهنگي با وضعيت كنوني اين مدرسه مشكلي ندارند. موضوعي كه محمد بيرقي پيش از اين اشاره كرده بود اين بود كه بناي مورد نظر به دليل حضور مستمر استادان و دانش‌آموزاني كه در تاريخ و فرهنگ اين مرز و بوم جزو افتخارات ميهن اسلامي محسوب مي‌شوند، ‌صرف نظر از قدمت و كالبد تاريخي، حضور يك مدرسه علوم جديد در كنار حوزه علميه مروي با يك نام مشترك و پديد آمدن يك همزيستي بي‌نظير در تعامل علوم حوزوي با علوم جديد مي‌تواند مهم‌ترين دليل براي حفظ اين اثر باشد.

حجت‌الاسلام مصطفي ميرلوحي، مسئول روابط عمومي حوزه علميه مروي و موقوفات تابع در اين‌باره به همه آنها كه نگران آينده اين اثر تاريخي هستند، اطمينان مي‌دهد كه حتي يك آجر هم از دبيرستان مروي كم نمي‌شود و به هيچ عنوان اين مدرسه تخريب نخواهد شد. گفته‌هاي ميرلوحي شايد آبي بر آتش نگراني‌ها باشد وقتي مي‌گويد: اولين متولي اين مدرسه حاج ميرزا مسيح تهراني عالم طراز اول تهران بوده، از آن زمان تاكنون همان طور كه در وقفنامه آمده است، بايد مجتهد اعلم و اعظم دارالخلافه تهران متولي مدرسه مروي باشد كه طبق وقفنامه متولي بعضي از موقوفات ديگر را هم عهده‌دار مي‌شود.

مسئول روابط عمومي حوزه علميه مروي و موقوفات تابع آن توضيح مي‌دهد: به تعبير امام خميني(ره) مدرسه مروي فيضيه تهران است و بزرگ‌ترين، قديمي‌ترين و اصيل‌ترين حوزه علميه تهران بوده و پس از ميرزا مسيح تهراني، مرحوم ميرزا حسن آشتياني، مرحوم حاج ملاعلي كني تا سال 1363 و مرحوم آميرزا باقر آشتياني و بزرگان ديگر توليت آن را به عهده داشته‌اند كه پس از فوت ايشان با حكم امام خميني(ره) توليت آن به حضرت آيت‌الله مهدوي كني سپرده شد كه ايشان هم از 26 سال پيش تاكنون توليت اين مدرسه را به عهده دارند.

به گفته او، طي 2 سال گذشته بررسي‌ها و پيگيري‌ها براي بازپس‌گيري مروي از آموزش و پرورش، از طريق مجلس و دولت دنبال شد و رئيس‌جمهور هياتي را تشكيل داد و مسئولان آموزش و پرورش، حجت‌الاسلام مصلحي رئيس وقت سازمان اوقاف، علي سعيدلو معاون اسبق رئيس‌جمهور، غلامحسين الهام وزير سابق دادگستري و مرتضي بختياري وزير فعلي دادگستري در جلسه‌اي راي به بازگشت موقوفه مروي دادند.

ميرلوحي با تاكيد بر اين كه يك آجر هم از دبيرستان مروي كم نمي‌شود و به هيچ عنوان اين دبيرستان تخريب نخواهد شد، افزود: در مدرسه مروي كلاس نداريم، كتابخانه كوچك است و محل مطالعه نيز وجود ندارد به همين دليل مي‌خواهيم تمام دبيرستان را براي استفاده طلاب و فضلا طبق وقفنامه بهره‌برداري كنيم.

مسئول روابط عمومي حوزه علميه مروي و موقوفات تابعه گفت: سخنان و اتهاماتي كه درباره تخريب و تبديل دبيرستان به پاساژ مطرح شده همه كذب است.

با تمام شايعاتي كه در هفته‌هاي اخير از تخليه و تخريب اين اثر تاريخي به گوش مي‌رسد آيا حوزه علميه مروي دانش‌آموزاني را كه شايد روزي نام‌شان افتخار ايران باشد از تحصيل در مروي منع خواهد كرد؟ حوزه، قول به ماندن مروي داده است.