همه خدماتی که باید از یک پیام‌رسان انتظار داشت

کاربران فضای مجازی اغلب وقت خود را درون یکی از شبکه‌های اجتماعی و پیام رسان‌ها می‌گذراندد، به همین منظور این شبکه‌ها کارکرد‌های مختلفی به خود گرفته اند و مردم علاوه بر کارکرد اطلاع رسانی مانند ارتباطات شخصی، دنبال کردن اخبار و صحبت با دوستان، معرفی کالا و اجناس و ارتباط با مشتریان، علاقه دارند این شبکه‌ها همه کارکرد‌های فضای مجازی را درون خود داشته باشند تا کاربران از رجوع به سایت‌های مختلف و نرم افزار‌های گوناگون خلاص شوند و همه موضوعات را از طریق یک پیام رسان دنبال کنند.

هم اکنون در برخی از کشور‌های دنیا پیام رسانی‌هایی با این کارکرد‌ها طراحی و عرضه شده، ولی این خدمات فقط درون همان کشوری که پیام رسان تولید شده قابل ارائه است. به عنوان مثال انتظاری که مردم دنیا از فیس بوک و اینستاگرام و تلگرام دارند فقط کارکرد ارتباطی و اطلاع رسانی است. اما مردم کره جنوبی از پیام رسان بومی خودشان که "کاکائو" نام دارد توقع دارند که تمامی خدمات مربوط به بانک و بیمه تا انتخاب رستوران و رزرو بلیط را برایشان انجام دهد.

حال فرض کنید به جای تلگرام، مردم ایران اکثر وقت خود را در فضای مجازی، در یک پیام رسان ایرانی صرف کنند، در این صورت چه فرصت‌های جدیدی می‌تواند در اختیار مردم قرار گیرد که در پیام رسان‌های خارجی امکان ارائه آن وجود ندارد؟

در حال حاضر، تلگرام با عضویت حدود نیمی از جمعیت کشور و در اختیار داشتن بیش از نیمی از ترافیک بین المللی کشور، تبدیل به اصلی‌ترین پلت فرم اطلاع رسانی اجتماعی در ایران شده است. طبق نظر سنجی‌های انجام شده، بیش از نیمی از مردم ایران از پیام رسان استفاده می‌کنند و بیش از نیمی از آن‌ها از تلگرام استفاده می‌کنند.

در بخش زیر ساخت، با سیاست‌های اتخاذ شده طی سال‌های گذشته، دسترسی مردم به تلگرام تسهیل شده و سرعت ارائه خدمات آن در کشور افزایش یافته است. از سوی دیگر نهاد‌های حاکمیتی به طور گسترده به ارائه اطلاعات از طریق این پیام رسان به مردم اقدام نموده اند. صداوسیما به عنوان رسانه غالب در کشور مرجع ارتباطی خود با مخاطبانش را تلگرام قرار داده است. همه این اقدامات در کنار ارائه سرویس جذاب و به روز و متناسب با نیاز کاربران توسط تلگرام باعث شده مردم تمام ارتباطات خود را بر این بستر انتقال دهند. گرچه تلگرام از یک فرصت استثنایی نیز بهره برد، با افزایش سرعت اینترنت در کشور و سیاست‌های دولت یازدهم، برای اولین بار در کشور فرصت ظهور یک پیام رسان برای عموم فراهم شد. در عمل، مردم برای اولین بار در برابر سرویسی قرار گرفتند که می‌توانستند ارتباطات شخصی، کاری، تحصیلی و ... خود را با بهترین کیفیت در بستر یک پیام رسان تعریف کنند.

اگر فرصت ظهور به پیام رسان‌های دیگر داده شود چه بسا در فضای رقابتی ایجاد شده امکان افزایش کیفیت خدمات ایجاد شود. حال سوال اینجاست که بهتر است این فرصت در دست چه پیام رسان‌هایی قرار گیرد. آیا پیام رسان‌های خارجی این امکان را در اختیار دارند که خدماتی مشابه پیام رسان‌های داخلی ارائه دهند، به عبارت دیگر، اگر فضای رقابت در کشور فراهم شود، پیام رسان‌های داخلی چه خدماتی می‌توانند ارائه دهند که اصولا یک پیام رسان خارجی امکان ارائه آن را ندارد.

انواع خدمات پیام رسان‌ها در دنیا

طی سال‌های گذشته شرکت فیس بوک با ارائه سرویس‌های خود مانند مسنجر فیس بوک، شبکه اجتماعی فیس بوک و اینستاگرام، پیام رسان واتس اپ و... توانسته در اکثر کشور‌های دنیا به عنوان پیام رسان غالب ظاهر شود. اما جالب اینجاست که هم اکنون در بسیاری از کشور‌های دنیا، پیام رسان‌های بومی رشد کرده و در میان مردم مورد استقبال قرار گرفته اند، حتی در برخی از موارد سیاست‌های دولت باعث شده که پیام رسان‌های بومی در برخی از کشور‌ها به عنوان پیام رسان غالب مورد بهره برداری کاربران قرار گیرد و پیام رسان‌های خارجی مانند سرویس‌های فیس بوک با فاصله زیاد در رده‌های بعدی قرار گیرند. چگونه برخی از کشور‌ها توانسته اند با شرکت بزرگی مانند فیس بوک رقابت کنند.

فیس بوک شیوه ارائه سرویس و نیز مدل درآمدی خود را بر اساس تبلیغات قرار داده است. در واقع بزرگترین سرویسی که فیس بوک ارائه می‌کند، ارتباطات اجتماعی بین کاربران است؛ و البته فیس بوک به دلیل آنکه یک شرکت آمریکایی است نمی‌تواند از ارتباطات اجتماعی کاربران کشور‌های مختلف برای ارائه سرویس‌های اقتصادی بهره بگیرد. از این جنبه، مدل فعالیت تلگرام شبیه فیس بوک است.

اما در مقابل این شرکت‌های فراملیتی، شرکت‌های ملی در کشور‌ها ایجاد شده اند که توانسته اند به عنوان یک سرویس بومی در کشور خودشان، با نهاد‌های دولتی و خصوصی ارتباط گرفته و بستری برای فعالیت آن‌ها شوند. امروزه در کره جنوبی، ژاپن، اندونزی، ویتنام و چین، پیام رسان اصلی مورد استفاده مردم، یک پیام رسان بومی است (در کره جنوبی پیام رسان کاکائو، در ژاپن لاین، در اندونزی بی بی ام، در ویتنام زینگ می‌و در چین وی چت) که اتفاقا مدل درآمدی همه آنها، شبیه یکدیگر است. آن‌ها به مردم کشورشان سرویس‌هایی ارائه می‌دهند که هیچ یک از پیام رسان‌های خارجی امکان ارائه آن را ندارند.

پایه اصلی این پیام رسان‌های بومی، اتصال به خدمات بانکی این کشورهاست، چیزی که پیام رسان‌های خارجی امکان ارائه آن را ندارند؛ بنابراین تمامی فروشگاه‌های سطح کشور می‌توانند به آن متصل شوند. کسب و کار‌های خانگی، سرویس‌های تاکسیداری، بیمه، هتلداری و هر چیزی که نیاز به یک بستر برای اطلاع رسانی و نیز ارائه خدمات پولی است می‌تواند در آن عرضه شود. در این صورت سه ضلع مردم، صاحبان کسب و کار و نیز مدیران پیام رسان می‌توانند از مزایای اقتصادی این سرویس‌ها بهره‌مند شوند.

اصولا پیام رسان‌های خارجی نمی‌توانند وارد عرصه اقتصادی شوند. او نمی‌تواند واسطه بین فروشنده و مشتری باشد، جز در مواردی که خودش فروشنده باشد (مانند کار تبلیغات)، اما یک پیام رسان داخلی می‌تواند انواع خدمات اقتصادی را به کاربرانش ارائه دهد، چون داخل کشور حضور دارد، با صاحبان کسب و کار ارتباط دارد، نهاد‌های نظارتی در صورت بروز کلاهبرداری به او سرویس می‌دهند و کاربر این پیام رسان می‌تواند برای خرید خود تضمین داشته باشد.