بمب ساعتي بافت‌هاي فرسوده

کد خبر: ۹۹۳۳۱

تاریخ: ۲۹ ارديبهشت ۱۳۸۹ - ۰۸:۳۱

خطر بافت فرسوده برخي از مناطق و محله‌هاي شهرهايمان هر لحظه بيشتر مي‌شود و دست آخر هم به دردسرمان خواهد انداخت. دير يا زود دارد، اما از همين حالا پيداست كه سوخت و سوز ندارد.

اين درست كه گمانه‌زني‌هايمان به جايي قد نمي‌دهد و نمي‌دانيم آخرش چه خواهد شد اما همگي مي‌دانيم اين خانه‌ها بايد بميرند و از خاكسترشان كاشانه‌اي قرص و محكم در محله‌هاي فرسوده و قديمي بنا شوند.

اگرچه گشت و گذار در محله‌هاي قديمي هميشه خاطره‌انگيز و آرامش‌بخش است اما مدت‌هاست بافت‌هاي فرسوده و قديمي شهرهايمان به تهديدي جدي براي جان ساكنان آن تبديل شده است.
محله‌هاي فرسوده و بافت‌هاي مساله‌دار شهرهايمان در جريان ناهماهنگي‌ها و عدم همكاري و تعامل بين‌بخشي همچنان فرسوده‌تر مي‌شوند اما حركت لاك‌پشتي پروژه نوسازي بافت‌هاي فرسوده و عدم تصميم‌گيري و برنامه‌ريزي‌هاي دقيق موجب شده اقدامات انجام شده تاكنون از اثربخشي لازم برخوردار نباشد و فرصت‌ها در ميان اختلاف نظرهاي سازمان‌ها و دستگاه‌هاي متولي به سرعت برق و باد از دست برود تا به هنگام وقوع حادثه تنها افسوس‌ها باقي بماند.

طرحي كه فرسوده شد

براساس آخرين آمارهاي اعلام شده از سوي وزارت مسكن و شهرسازي، هم‌اكنون حدود 65 ‌هزار هكتار بافت فرسوده در كشور وجود دارد كه 3000 هكتار آن متعلق به تهران است و اين در حالي است كه اگرچه شعار نوسازي و احياي بافت‌هاي فرسوده كشور از برنامه سوم توسعه آغاز شده و در برنامه چهارم توسعه نيز رسيدگي به اين معضل در اولويت اجرايي متوليان امر قرار گرفت اما واقعيت اين است كه نوسازي بافت‌هاي فرسوده طي سال‌هاي اخير هنوز در پيچ و خم‌هاي تامين اعتبار و نبود تعامل مطلوب بين سازمان‌هاي مسوول مانده است.
هرچند به گفته معاون وزير مسكن، از ابتداي سال 84 تا پايان سال گذشته (برنامه چهارم توسعه) حدود 3500‌هكتار بافت فرسوده شهري احيا و نوسازي شده و اين ميزان بيش از3‌‌/‌‌5 برابر اقداماتي است كه طي 26 سال گذشته در اين زمينه انجام شده است اما بسياري از كارشناسان و صاحبنظران معتقدند عملكرد سازمان‌هاي متولي مانند وزارت مسكن و شهرداري‌ها در نوسازي بافت‌هاي فرسوده تاكنون قابل دفاع نبوده و با وجود تمام اين تلاش‌ها، اين معضل همچنان به قوت خود باقي است.
در واقع اگرچه درخصوص بافت‌هاي فرسوده، حرف‌هاي بسياري گفته شده و طرح‌هاي مختلفي به تصويب رسيده است اما حتي مسوولان نيز اذعان دارند كه در بحث نوسازي بافت‌هاي فرسوده كشور از حرف تا عمل فاصله بسياري وجود دارد و اگر گامي هم در اين مسير برداشته شده از اثر‌بخشي لازم برخوردار نبوده است و در صورت ادامه روند كند فعلي، پروژه نوسازي بافت‌هاي فرسوده كشور تا 10سال آينده نيز به سرانجام نخواهد رسيد.

زلزله ؛ مهم‌ترين تهديد

براساس مطالعات و بررسي‌هاي انجام شده مهم‌ترين تهديد بافت‌هاي فرسوده خطر وقوع زلزله است و معقول‌ترين و كارآمدترين راه براي كاهش آسيب زلزله، بازسازي بافت‌هاي فرسوده است كه چندان با حمايت و استقبال نهادهاي ذي ربط در دولت مواجه نشده است.

وضع نامناسب تهران به رغم همه تلاش‌هايي كه براي بهسازي آن صورت گرفته معلول صدها عامل كوچك و بزرگ است كه در فرآيندي تاريخي شكل گرفته كه اين مشكلات مي‌تواند در آينده نيز منشأ تهديداتي عليه پايتخت باشد.

سال80 بود كه مطالعات شهرداري و موسسه زلزله‌شناسي ژاپن نشان داد كه فعال شدن گسل‌هاي تهران، اين شهر را متحمل خسارت‌هاي بسياري مي‌كند و لذا بايد تدبيري براي نوسازي بافت‌هاي فرسوده كشور و بخصوص تهران انديشيده شود اما با گذشت بيش از 8 سال از آن زمان و با وجود تخصيص اعتبارات و اجراي طرح‌هاي متعدد براي حذف بافت‌هاي فرسوده، هنوز اين بافت‌ها باقي‌اند و اين معضل حل نشده است.

اين درحالي است كه به اذعان مسوولان شهرداري هم اكنون 70درصد ساختمان‌هاي در حال ساخت و به عبارتي نوساز هم به دليل رعايت نكردن استانداردهاي لازم جزو ساختمان‌هاي فرسوده محسوب مي‌شود و اين امر جدا از عدم توفيق نسبي در روند نوسازي بافت‌هاي فرسوده است.

15 درصد تهراني‌ها، ساكن بافت فرسوده

آنچه در اين ميان نگران‌كننده است وضعيت نامطلوب 3000 هكتار بافت فرسوده كلانشهر تهران است كه همانند يك بمب ساعتي براي ساكنان آن عمل خواهد كرد.

وزير مسكن و شهرسازي درحالي از وجود اين ميزان بافت فرسوده در پايتخت خبر مي‌دهد كه به گفته حمزه شكيب، رئيس كميسيون توسعه و عمران شوراي شهر تهران در محدوده بافت‌هاي فرسوده شهر تهران 216 هزار واحد و در كل شهر تهران نيز حدود 600 هزار واحد مسكوني فرسوده وجود دارد.

معضلي به نام بافت فرسوده با توجه به آسيب‌هاي فردي و اجتماعي كه با خود به همراه دارد سال‌هاست كه نام تهران را همراهي و شهروندانش را تهديد مي‌كند و شايد به همين دليل است كه همواره طرح‌هاي مختلفي از سوي شهرداري و ديگر سازمانهاي مسوول براي برون‌رفت اين كلانشهر از چنين مشكلي پيشنهاد شده و حتي تا حدودي در جاده اجرايي شدن پيش رفته است اما سرانجام آن جز پابرجا بودن اين مشكل نبوده است.

اگرچه در سال‌هاي اخير شهرداري تهران و سازمان نوسازي شهر تهران با اجراي طرح‌هاي مشاركتي قدم‌هايي براي نوسازي بافت‌هاي فرسوده پايتخت برداشته‌اند اما روند كند پيشرفت اين پروژه‌ها موجب شده عملكرد شهرداري تهران در اين زمينه راضي‌كننده نباشد.

نارضايتي شورا از كوتاهي شهرداري

عملكرد نه‌چندان مطلوب سازمان نوسازي شهرداري تهران براي نوسازي بافت‌هاي فرسوده در جلسات متعدد شوراي شهر كه به بررسي اقدامات انجام شده توسط اين سازمان اختصاص داشته، بارها مورد اعتراض اعضاي شوراي شهر واقع شده به طوري كه رئيس كميسيون برنامه و بودجه شوراي شهر تهران در يكي از اين جلسات با انتقاد صريح از شهرداري تهران گفت: طي 7 سال گذشته اعضاي شوراي شهر براي احياء بافت فرسوده فرياد زدند ولي مجريان در شهرداري با طلب مهلت‌هاي 2 ماهه و لبخند، زمان را از دست دادند.

رسول خادم معتقد است: شهرداري تهران براي املاكي با وسعت قابل توجه طي چند روز طرح و برنامه ارائه مي‌دهد ولي براي اراضي در اختيار در بافت‌هاي فرسوده تعلل مي‌كند و تمايلي براي اولويت دادن به اين املاك جهت احياء و نوسازي ندارد.

از سوي ديگر مهدي چمران ـ رئيس شوراي شهر تهران ـ نيز در تاييد سخنان خادم گفت: متاسفانه درددل ما در زمينه نوسازي بافت‌هاي فرسوده بسيار زياد است، چرا كه از دوره دوم شوراي شهر به ياد داريم اين سازمان در حال ارائه برنامه بوده ولي تاكنون نتيجه مطلوب حاصل نشده است.

نكته:
وضع نامناسب تهران به رغم همه تلاش‌هايي كه براي بهسازي آن صورت گرفته معلول صدها عامل كوچك و بزرگ است كه در فرآيندي تاريخي شكل گرفته كه اين مشكلات مي‌تواند در آينده نيز منشأ تهديداتي عليه پايتخت باشد

نگراني‌هاي اعضاي شوراي شهر نسبت به وضعيت ناخوشايند بافت‌هاي فرسوده و جدي نگرفتن اين تهديد بالقوه در پايتخت موجب شده كه شورا هر از چند گاهي بطور دوره‌اي از مسوولان شهرداري تهران بخواهد كه با حضور در جلسات شورا توضيحاتي را در زمينه پيشرفت كار ارائه دهند.

به نظر مي‌رسد هرچه شورا اهرم نظارتي خود را قوي‌تر مي‌كند اما شهرداري و سازمان نوسازي شهرداري تهران به عنوان متولي اجراي پروژه نوسازي بافت‌هاي فرسوده همچنان ترجيح مي‌دهد به روش آهسته و ناپيوسته پيش برود!

نوسازي، اسير اختلاف‌نظرها

نارضايتي شوراي شهر نسبت به روند كند نوسازي بافت‌هاي فرسوده پايتخت در حالي همچنان ادامه دارد و اعضاي شوراي شهر معتقدند شهرداري و سازمان‌هاي زيرمجموعه متولي بايد با سرعت عمل بيشتري در اين زمينه وارد عمل شوند كه در مقابل اين نظريه شهردار تهران عقيده ديگري دارد.

محمدباقر قاليباف چندي پيش در همايش سالانه نوسازي بافت‌هاي فرسوده شهري با تاكيد بر اين‌كه در نوسازي بافت‌هاي فرسوده نبايد عجله كرد، گفت: حل مشكل بافت فرسوده نيازمند نگاه سيستمي و مديريت قوي و ماندگار است كه با منطق درست تصميم‌گيري كند و بنابراين شهرداري نوسازي بافت‌هاي فرسوده را با اقدامات عجولانه و غير كارشناسي نمي‌پذيرد.

وي معتقد است: در اين اقدامات سرمايه‌گذاران و مردم محروم منطقه، انبوه‌سازان، اعتبارآورندگان، بانك‌ها، دولت، شهرداري، شرايط اقتصادي و فرهنگي حاكم بر شهر و كشور طرف‌هاي كار هستند و همگي موثر در نوسازي بافت‌هاي فرسوده كه اگر با هم هماهنگ نشوند، اثربخشي لازم به دست نخواهد آمد...

شهردار تهران البته به وجود برخي ناهماهنگي‌ها در پروژه‌هاي نوسازي بافت‌هاي فرسوده اشاره كرد و همين مساله را موجب كندي پروژه‌هاي دردست اجرا دانسته و در آخر آب پاكي را روي شهروندان تهراني ساكن بافت‌هاي فرسوده ريخته و گفت: هيچ اقدام عاجلي به درد حل مشكل بافت فرسوده نمي‌خورد و شهرداري نيز هيچ اقدام ضربتي براي نوسازي بافت‌هاي فرسوده انجام نخواهد داد.

اختلاف نظر ميان مسوولان بر سر نوسازي بافت‌هاي فرسوده و مقام سازي ساختمان‌هاي مسكوني در حالي ادامه دارد كه به نظر مي‌رسد آن دسته از مسوولاني كه معتقدند براي نوسازي بافت‌هاي فرسوده نبايد عجله كرد، تهديدهاي موجود از جمله خطر زلزله براي بافت‌هاي فرسوده و ساكنان آنها را چندان جدي نگرفته‌اند.

اين مسوولان در حالي بر طرح‌هاي بلند مدت به جاي اقدامات عجولانه تاكيد دارند كه مشخص نيست براي به سرانجام رساندن طرح‌هاي طولاني‌مدت خود چه مدت زماني در نظر گرفته‌اند و نوسازي هر هكتار بافت فرسوده چند سال به طول خواهد انجاميد؟

به هر حال، وجود 65 هزارهكتار بافت فرسوده در نقاط مختلف كشور و روند كند بازسازي و نوسازي بافت‌هاي فرسوده، زنگ خطري است براي مسوولان كه با توجه به زلزله‌خيز بودن كشور همواره احتمال وقوع يك حادثه شوم در آينده‌اي كه هر لحظه دور از انتظار نيست را داشته باشند، اما معلوم نيست چرا صداي بلند اين زنگ‌هاي خطر، گوش مسوولان و متوليان امر را نمي‌آزارد ؟