آسیب‌پذیری کسب‎وکارهای نوپا در چالش شیوع ویروس کرونا

کد خبر: ۹۷۱۳۶۰

تاریخ: ۲۰ فروردين ۱۳۹۹ - ۰۴:۰۳

برای استارت‌آپ‌های ایرانی که سال ۹۸ را به‌خاطر قطع چند روزه اینترنت و خسارت‎های ناشی از آن سپری کردند، شاید بازار شب عید می‎توانست فرصت خوبی برای جبران بخشی از این خسارت‎ها باشد.

اما شیوع ویروس کرونا تمام معادلات این کسب‎وکارهای نوپا را بر هم زد به‌طوری‌که در این میان برخی از این استارت‌آپ‌ها به ورطه تعطیلی کشیده شدند.

برخی از آنها نیز در تلاشند با تعدیل نیرو و اقداماتی از این دست بتوانند روزها یا ماه‎های پرچالش دوران شیوع ویروس کرونا را پشت‌سر بگذارند. خط مقدم این پیکار سخت با ویروس تازه‌وارد کرونا، استارت‌آپ‌های گردشگری بودند.

به هر حال، شیوع این بیماری در کشور منجر به تغییر سبک زندگی مردم شد و در این میان، مسافرت رفتن دیگر جزو اولویت شهروندان نبود. این تغییر باعث شد استارت‎آپ‎های این حوزه در برنامه‎های کسب‎وکارشان سیاست‎های نه چندان خوشایندی اتخاذ کنند.

علی بابا یکی از استارت‌آپ‎های شناخته شده حوزه گردشگری در همان هفته‎های ابتدایی انتشار خبر رسمی شیوع ویروس کرونا در ایران، حدود ۲۰۰ نفر از کارکنانش را تعدیل کرد. البته استارت‌آپ‌های دیگر این حوزه مانند الی‎گشت و اسنپ تریپ نیز با چنین تغییراتی سال جدید را آغاز کردند. با این حال، این پایان داستان تلخ استارت‎آپ‎های حوزه گردشگری نیست، زیرا تا زمانی‌که کشور درگیر ویروس کرونا باشد نمی‌توان انتظار داشت، رونق به بازار کساد این استارت‎آپ‎ها برگردد و حتی ممکن است آنها را به ورطه تعطیلی بکشد. با شیوع ویروس کرونا، شهروندان ترجیح دادند دیگر از رستوران‎ها غذا سفارش ندهند و همین امر منجر به تعطیلی استارت‌آپ‌های سفارش و تحویل غذا شد. به گفته مدیران استارت‎آپ‎های این حوزه سفارش آنلاین غذا ۷۰درصد کاهش یافت. اتفاقی که در نهایت منجر به تعطیل شدن استارت‎آپ‎ چیلیوری شد و انتظار می‎رود چنین چالشی برای سایر استارت‌آپ‌های این حوزه رخ دهد.

اوضاع استارت‎آپ‎های بخش حمل‌ونقل نیز دست کمی از سایر همتایانشان ندارد. البته استارت‌آپ‌های این حوزه آماری از کاهش حمل‌ونقل یا تعداد مسافرت‌ها نداده‌اند اما این روزها که شهروندان ترجیح می‎دهند کمتر از خانه خارج شوند یا از خودروهای خود به جای وسایل حمل‎ونقل عمومی استفاده کنند؛ نشان می‎دهد بازار این استارت‎آپ‎ها کساد است. این کسادی تا جایی پیش رفته که مدیر استارت‌آپ‎های تپسی و اسنپ برای گذر از این چالش بزرگ از دولت درخواست کمک کردند. مدیرعامل تپسی خواستار پذیرش ریسک بیشتر برای اختصاص وام‌های صندوق نوآوری و شکوفایی به استارت‌آپ‌ها است و مدیرعامل اسنپ از دولت می‌خواهد در این شرایط این شرکت‌ها را از پرداخت مالیات ارزش‌افزوده معاف کند. به نظر می‌رسد در صورت ادامه این شرایط تا پایان بهار، اگر کمک‌های دولتی به این استارت‌آپ‌ها نرسد، ادامه حیات آنها با مشکلات جدی مواجه شود.

مدیرعامل الوپیک نیز که نسبت به اوضاع بد استارت‎آپ‎ها و ضرر و زیان آنها در شرایط شیوع بیماری کرونا هشدار داده بود، گفت: اوج رونق هر کسب‌وکاری یک‌ماه آخر سال است و کسب‌وکارها در ایران، دو ماه فروردین و اردیبهشت کمترین بازخورد و درآمد را تجربه می‌کنند و از درآمد ذخیره اسفند خود استفاده می‌کنند، اما به‌دلیل شرایطی که به‌وجود آمده این پلت‌فرم هم با کاهش تقاضا در ماه آخر سال روبه‌رو شده است. اگر حمایتی از سوی دولت صورت نگیرد، همان طور که شرکت چیلیوری اعلام ورشکستگی کرد، کسب‌وکارهای بزرگ اینترنتی به‌علت هزینه‌های بالایی که دارند مجبور به عقب‌نشینی می‌شوند.

هرچند چالش کرونا برای فروشگاه‎های آنلاین به‌ویژه سوپرمارکت‎های آنلاین یا تلویزیون‎های اینترنتی به فرصت تبدیل شد و بازار آنها رشد کرد. اما در میان توفان سهمگینی که با شیوع کرونا در اقتصاد کشور افتاده، لیست بلند بالایی از این استارت‎آپ‎ها و عمدتا ناشناخته وجود دارد، غرق شده یا از حال از بین رفتن هستند. کسب‎وکارهایی که با امید به بسته‎های حمایتی دولت مانند طرح نوآفرین متولد شدند، اما به‌نظر می‎رسد این کسب‎وکارهای نوپا توان رویارویی با این چالش را ندارند.

به نظر می‎رسد استارت‎آپ‎هایی که زمانی قرار بود ناجی دولت در بخش اقتصادی باشند، اکنون به‌شدت به کمک دولت نیاز دارند. با این حال، در این میان استارت‎آپ‎هایی مانند فروشگاه‎های آنلاین هستند که می‎خواهند باری از دوش دولت بردارند.اگرچه در جلسات ستاد مقابله با کرونا طرح‎های حمایتی از این استارت‌آپ‌ها مانند پخش تبلیغات رایگان از صداوسیما مطرح شد که در نهایت برای افراد منافع اجتماعی به همراه داشت، اما نگاه انحصاری صداوسیما و نگرانی از جریمه شرکت توسکا از سازمان مذکور مانع از آن شد که چنین شرایطی برای استارت‎آپ‎ها تسهیل شود. البته هر چند در این میان وعده‎هایی از وزارت ارتباطات گرفتند.

برای مثال وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در توییتر خود از اعطای وام کم‌بهره از پول وجوه اداره شده این وزارتخانه و صندوق نوآوری و شکوفایی خبر داد تا با این تسهیلات، تعدیل نیرو در شرکت‌های نوآور متوقف شود. محمدجواد آذری جهرمی در توییت خود تاکید کرده بود که بیمه و مالیات هم برای این شرکت‌ها تسهیلاتی در نظر گرفته‌اند. همچنین رئیس سازمان فناوری اطلاعات کشور در توییتی اعلام کرد: کرونا نفس استارت‌آپ‌ها را گرفته و منابع و اجازه‌های قانونی وزارت ارتباطات هم محدود است، اما در حوزه‌های آسیب‌پذیرتر سه ماه از حقوق را به‌عنوان وام کم‌بهره می‌دهیم.

به هر حال، با وجود همه این وعده‌و‌وعیدها، نگرانی درباره چگونگی و شرایط توزیع تسهیلات مطرح است. برنامه وزارت ارتباطات برای ارائه و واگذاری این تسهیلات به شرکت‌های استارت‌آپی خسارت دیده به چه شکل است. اینکه آیا قرار است این تسهیلات به ایجاد یک رانت جدید در این حوزه بینجامد باعث مطرح شدن اعتراض‌های زیادی از سمت جامعه استارت‌آپی کشور شده‌ است. در نهایت اینکه انتظار می‎رود وزارت ارتباطات و در رأس آن راهکاری را در پیش بگیرد که حال بد اکوسیستم استارت‎آپی کشور بدتر از گذشته نشود و شاهد تعطیلی استارت‎آپ‎های بیشتری نباشیم.

منبع: دنیای اقتصاد