جمهوري اسلامي و عبور از چالش براندازي

تعبير جاودانه علي(ع) مبني بر «تحقق عدالت و ستاندن حق مظلوم از ظالم» به عنوان فلسفه اصلي حكومت و در غير اين صورت، «مساوي بودن حكومت با آب بيني بز»، نشان مي‌دهد كه در حكومت شيعي اصالت با تحقق آرمان و هدف نظام است، نه حفظ قدرت.

کد خبر: ۹۶۵۷

تاریخ: ۰۷ ارديبهشت ۱۳۸۷ - ۱۳:۰۶

با گذشت سه دهه از عمر جمهوري اسلامي به عنوان نخستين نظام سياسي مبتني بر انديشه تشيع سياسي، تمايل به بقا و نياز به پايداري از يك سو و نگراني از تهديدات و چالش براندازي و سرنگوني از سوي ديگر، هنوز يكي از دغدغه‌هاي اين نظام است.

به بيان ديگر، درگيري ميان قدرت‌هاي جهاني و منطقه‌اي و جمهوري اسلامي، موجب شده است که مسائل امنيتي جمهوري اسلامي، يكي از مسايل اصلي نظام شود.

بديهي است، نگراني از تداوم بقا و خطرات امنيتي، اثرات گسترده‌اي بر كارآمدي و ارتقاي توانمندي‌هاي هر نظام سياسي بر جا مي‌گذارد و موجب اخلال در برنامه‌هاي درازمدت، كاهش سطح رشد، افت كارآمدي و عدم شكوفايي استعدادهاي ملي مي‌شود و تهديد آزادي و حيطه فعاليت‌هاي غيرحكومتي و افزايش حجم و سنگين شدن بدنه دولت از جمله اين پيامدهاست...

پيش از آن‌كه به بررسي چگونگي مواجهه نظام جمهوري اسلامي با بحران امنيتي خود بپردازيم، به طور كلي هر نظامي مي‌تواند سه نوع رويكرد در برابر تهديدات امنيتي پيش روي خود، در پيش بگيرد؛
در رويكرد نخست كه مي‌توان از آن به موضع سنتي نظام‌هاي خودكامه در برابر تهديدات ياد كرد، مقابله با تهديدات امنيتي به عنوان استراتژي دايمي نظام سياسي برگزيده مي‌شود. به بياني ديگر، بقا در اين‌گونه رژيم‌ها، نه به عنوان پيش‌نياز و مقدمه‌اي براي تحقق اهداف بلندپروازانه‌تر، بلكه به عنوان هدف دايمي و مسئله هر روز و هميشگي اين نوع از حكومت‌ها طرح مي‌گردد. دلايل اين نوع رويكرد نيز كاملا مشخص است: سطح پايين كارآمدي و مشروعيت سياسي اندك اين نوع از نظام‌هاي سياسي كه عموما بر يكي از پايگاه‌هاي خاندان سلطنتي و كودتاهاي نظامي بنا شده‌اند، باعث مي‌گردد تا اين رژيم‌ها قادر به تأمين پايداري و تضمين بقا براي خود نباشند و بعد امنيتي به نگراني دايم اين‌گونه نظام‌هاي خودكامه تبديل مي‌شود...

رويكرد سوم به موضوع تضمين بقا، مختص رژيم‌هاي ايدئولوژيك و آرمان‌گرا مي‌باشد. در اين‌گونه از نظام‌هاي سياسي، قدرت هدف نبوده، بلكه به عنوان ابزاري براي تحقق هدف ايدئولوژيك نظام تلقي مي‌شود. بنابراين حفظ قدرت و تضمين بقاي نظام سياسي در برابر مأموريت اصلي و آرمان حكومت اولويت نمي‌يابد.

هرچند حكومت‌هاي ايدئولوژيك كه بلوك شرق به ويژه اتحاد جماهير شوروي، از مهم‌ترين نمونه‌هاي آن به شمار مي‌رود، عموما در ظاهر و به عنوان مأموريت رسمي خود، آرمان‌هايي جهاني را اعلام مي‌كنند، اما پس از مدتي حاكمان اين‌گونه نظام‌ها حفظ قدرت شخصي خود را جايگزين آرمان‌ها كرده و نظام‌هاي ايدئولوژيك تبديل به رژيم‌هاي خودكامه مي‌گردند، «ژوزف استالين»، ديكتاتور بزرگ شوروي كه به قيمت قتل عام ميليون‌‌ها انسان بيش از چهار دهه موفق به حفظ قدرت خود گرديد و همه آرمان‌هاي جهاني كمونيسم، از جمله متحدان اتحاد جماهير شوروي مانند كوبا را قرباني اين تداوم قدرت كرد، مسير عبرت‌آموز تبديل شدن يك نظام ايدئولوژيك به رژيمي خودكامه را تصوير مي‌كند.

اما در مقابل حكومت شيعي هم مدلي ديگر از نظام‌هاي ايدئولوژيك و آرمانگراست، در اين نوع از حكومت، هدف اصلي و اولويت نخست نظام، برقراري عدالت و فراهم كردن زمينه رشد جامعه مي‌باشد، تعبير جاودانه علي(ع)، امام نخست شيعيان كه حكومت پنج ساله وي الگوي نظام‌هاي سياسي شيعي به شمار مي‌رود، مبني بر «تحقق عدالت و ستاندن حق مظلوم از ظالم» به عنوان فلسفه اصلي حكومت، در غير اين صورت، «مساوي بودن حكومت با آب بيني بز»، نشان مي‌دهد كه در حكومت شيعي اصالت با تحقق آرمان و هدف نظام است، نه حفظ قدرت. كما اين‌كه دلسردي علي(ع) از ادامه حكومت كه به وضوح در سخنان ماه‌هاي پاياني زندگاني ايشان نمايان است، بر همين اصل تأكيد دارد...

متن کامل را در ستون «يادداشت» بخوانيد.