جوانان در دام شبكه‌هاي عنكبوتي هرمي

بابك اسماعيلي

کد خبر: ۹۳۷۴۸

تاریخ: ۲۸ فروردين ۱۳۸۹ - ۱۰:۳۵

هرمي‌ها به خوبي روياي كساني را كه خواستار پول دار شدن يك شبه هستند شناخته‌اند. چه آن جواني كه حاضر شده كليه اش را اهدا كند تا به اين رويا برسد و چه آن دختر جوان ساده لوحي كه حاضر شده تا براي تأمين هزينه ورود به شبكه عنكبوتي هرمي ها، تن به خواسته نامشروع عده‌اي هوسباز دهد.

روياي شيرين پول دار شدن! اين رويا، نقطه آغازين فريب كاري تمامي شركت‌هاي هرمي است. هرمي‌ها به خوبي روياي كساني را كه خواستار پول دار شدن يك شبه هستند شناخته‌اند. چه آن جواني كه حاضر شده كليه اش را اهدا كند تا به اين رويا برسد و چه آن دختر جوان ساده لوحي كه حاضر شده تا براي تأمين هزينه ورود به شبكه عنكبوتي هرمي ها، تن به خواسته نامشروع عده‌اي هوسباز دهد. اما عاقبت اكثريت قريب به اتفاق اين جوانان تلخ كامي است. هرمي‌ها به خوبي مي‌دانند كه چگونه براي شيرين كردن روياي خود، روياي شيرين اعضايشان را تلخ كنند.
براساس آمارهاي موجود بيش از 110 شركت هرمي در كشور مشغول به فعاليت هستند.

طبق بررسي‌هاي صورت گرفته، شركت‌هاي هرمي تاكنون دست كم 4 ميليون ايراني را وارد شبكه عنكبوتي خود كرده‌اند. چهار ميليون نفري كه اگر هر يك تنها يك ميليون تومان به جيب هرمي‌ها ريخته باشند، 4 هزار ميليارد تومان سرمايه كشور در مسيري نامعلوم و به سوي مقصدي نامشخص هزينه شده است.

شگرد جالب توجه هرمي‌ها باعث شده تا 15 استان كشور به طور مستقيم و به طرز گسترده‌اي اسير فعاليت آلوده آنان شود. در خبرها آمده است در شهرستان كوچك دير، معلم بازنشسته‌اي تمام پس انداز عمر چندساله اش را به همراه پاداش بازنشستگي به مبلغ 30 ميليون تومان در اختيار كوئست قرار مي‌دهد به اميد آنكه بتواند با دريافت 50 ميليون تومان، خانه‌اي بخرد. اما عاقبت اين روياي شيرين معلم بازنشسته مانند ساير اعضا تلخ كامي است.

هرمي‌ها و آغاز فعاليتي فريبكارانه
شركت‌هاي موسوم به هرمي كه فعاليت‌هاي آنها مبتني بر نظام كلاهبرداري هرمي شكل است نخستين بار در دهه 20 قرن گذشته ميلادي توسط «كارلو پونزي» يك مهاجر ايتاليايي بنيانگذاري شد. وي توانست با شگرد فريبكارانه خود، سرمايه هنگفتي به جيب بزند، به طوري كه پس از گذشت 6 ماه، در سن 40 سالگي به يك ميليونر مبدل شود.

راهبرد پونزي در انجام اين كار دو اصل دروغگويي و سوءاستفاده از ساده لوحي مشتريان بود. او به مردمي كه پول خود را پس انداز كرده بودند وعده پرداخت بهره 40 درصدي در 90 روز مي‌داد، درحالي كه در آن روز به حساب‌هاي پس انداز بيش از 5درصد بهره پرداخت نمي‌شد.
كاري كه اين مهاجر ايتاليايي مي‌كرد، بسيار ساده بود. فردي كه از خارج نامه‌اي به آمريكا ارسال مي‌كرد، در داخل آن تمبري را كه برحسب بهاي كشورش خريداري كرده بود جاي مي‌داد. وعده وسوسه انگيز پونزي به مشتريان اين بود كه با فروش تمبر يادشده و اختلاف بهاي دلار و ديگر واحدهاي پول خارجي، سود فراواني به جيب خواهند زد.

وي با اين ترفند ساده ولي حساب شده، از افراد ساده لوح كه پول‌هاي خود را پس انداز كرده بودند در سه ساعت يك ميليون دلار دريافت كرد. اين شيوه كلاهبرداري هم چنان ادامه داشت تا هنگامي كه شركتش اعضاي جديدي جذب مي‌كرد و از اين راه پول‌هايي را كه به اعضاي اوليه وعده داده بود، پرداخت مي‌كرد.

بعدها براساس تحقيقات انجام شده مشخص شد، كارلو پونزي تنها 30 دلار در شركتش براي خريد تمبر سرمايه گذاري كرده بود. مجله «باررونز» كه در آن زمان شيوه كلاهبرداري وي را افشا كرد، در اين باره نوشت: «پونزي در شركت خود سرمايه گذاري نمي‌كند. زيرا ميزان تمبر پستي كه شركت پونزي براي خريدوفروش به آن نياز داشت، بيش از 6 برابر ميزان موجود در بازار بود.
پس از افشاي اين كلاهبرداري، افرادي كه پس اندازهاي خود را در اختيار وي گذاشته بودند، هرگز نتوانستند پول خود را بازپس بگيرند و كارلو پونزي براي مدتي طولاني زنداني شد. وي در سال 1949 در تنگدستي و بدبختي در برزيل درگذشت.

اگرچه وي به عنوان بنيانگذار شركت‌هاي هرمي شناخته مي‌شود، اما ركوددار اين نوع كلاهبرداري كثيف، «برنارد مادوف» آمريكايي است كه توانست 50 ميليارد دلار به دست آورد و به جرم كلاهبرداري هايش به 150 سال زندان محكوم شد. بدين ترتيب وي بايد مابقي عمرش را در پشت ميله‌هاي زندان بگذراند.
اين سرنوشت محتوم تمامي بنيانگذاران و اعضاي فعال شركت‌هاي هرمي است.

كوئسترها، سخنوران ماهر و سفسطه گرا

مروجين و فعالان شركت‌هاي هرمي، سخنوراني ماهر و توجيه گراني ورزيده و سفسطه گرا هستند، شيوه تفكر در اين سيستم اطاعت بي چون و چرا و تبعيت از سر شبكه هاست. اين افراد در پاسخ به حرام بودن اين گونه فعاليت‌ها عنوان مي‌كنند كار ما بازاريابي شبكه‌اي است و در ازاي جلب مشتري پول دريافت مي‌كنيم و بازاريابي حرمت ندارد. ليدر‌هاي مجموعه‌هاي پانزي و هرمي در مقابل طرح ايراد خروج كلان ارز از كشور و لطمات شديد اقتصادي و اجتماعي مي‌گويند ميلياردها دلار صرف خريد وسايل آرايش و دخانيات و... مي‌شود. اين در مقابل چند صد ميليون دلار پولي نيست! فعالان هرمي درخصوص ممنوعيت فعاليت‌هاي خود براساس قانون نيز عنوان مي‌كنند چون مالياتي به دولت پرداخت نمي‌كنند، فعاليت آنها ممنوع اعلام شده است.
توجيهات گوناگون فعالان هرمي، حاكي از هدفگرايي غيرمنطقي و كلاهبردارانه آنها در راستاي كسب منافع بيشتر از طريق گسترش شبكه اعضا مي‌باشد لذا انتظاري نيست كه اين افراد در مقابل ايرادات و اشكالات قانوني و منطقي بر فعاليت هايشان، سر تسليم فرود آورند.

تشريح فعاليت در طرح‌هاي هرمي

اگرچه شركت‌هاي بازاريابي شبكه‌اي و طرح‌هاي هرمي از يك ساختار واحد بهره مي‌گيرند اما شركت‌هاي بازاريابي، زمينه ايجاد سرمايه جديد از طريق فروش كالا و خدمات به افراد غير عضو را نيز فراهم مي‌آورند، در صورتي كه طرح‌هاي هرمي براساس گردش مجدد پول اعضاي جديد شكل مي‌گيرد.

شركت‌هاي هرمي هيچ كمكي به رشد اقتصادي نمي‌كنند، بلكه با ايجاد شبكه‌اي غيرقانوني تنها نقدينگي افراد به تعداد محدودي از اعضا منتقل مي‌شود و به عبارت ديگر، يك راه غيرقانوني براي كسب درآمد نامشروع به شمار مي‌رود.
فعاليت شركت‌هاي هرمي در تمام جهان ممنوع است و مجازات سنگيني براي اين شركت‌ها درنظر گرفته شده است. تعاريف مختلفي براي طرح‌هاي هرمي وجود دارد، ولي تمامي اين تعاريف بر يك نكته واحد تأكيد دارند:

«هرم، طرحي است كه در آن فرد هزينه‌اي (هزينه ورود) را بابت فرصت آتي دريافت مزايا پرداخت مي‌كند. درحالي كه اين مزايا از محل هزينه پرداختي ساير افراد به طرح، علاوه بر فروش محصول به مشتريان تأمين مي‌شود.»
براساس نظريه فدراسيون جهاني اتحاديه‌هاي فروش مستقيم، طرح‌هاي هرمي، ماندگاري تجاري ندارند، زيرا مبناي فعاليت آنها تجارت كالا يا خدمات باارزش نيست.

مراحل جذب و فعاليت شبكه‌هاي هرمي در ايران

گروه‌هاي وابسته به شركت‌هاي هرمي تقريبا همگي به يك شيوه فعاليت مي‌كنند. مراحلي كه يك شخص از آشنايي با سيستم تا فعاليت در شركت طي مي‌كند به طور خلاصه عبارتند از:
1- دعوت به جلسه معرفي سيستم (جلسه پرزنت)
2- پيگيري اوليه و پاسخ به اشكالات.
3- ادامه پيگيري‌ها در صورت عدم موافقت فرد پرزنت شده.
4- تكميل برگه تعهد و عقد قرارداد اينترنتي با شركت مربوطه.
5- حضور در جلسات آموزشي.
6- حضور در جلسات پرزنت ساير اعضا.
7- مشاهده CD «جوفابريكا» و CD بالتمن.
8- مطالعه كتب آموزشي با موضوع روان شناسي موفقيت.
9- يادگيري و تسلط بر نحوه معرفي سيستم و دريافت كاتالوگ.
10- حضور در جلسات گروهي.
11- آموزش‌هاي تكميلي جهت رهبري و سرشبكه شدن.
12- تمديد عضويت در شبكه بازاريابي شركت.

زنان خانه دار، طعمه جديد شركت‌هاي هرمي ايراني

با گسترش فعاليت شركت‌هاي هرمي در سال‌هاي اخير، زنان خانه دار به عنوان يك گروه هدف مورد توجه هرمي‌ها قرار گرفته است. درواقع كوئسترها يا شركت‌هاي هرمي نظير آن، علاوه بر فروش محصولات خود به خانم ها، زنان خانه دار را به فروش كالاي خود تشويق مي‌كنند كه بدين صورت هرم خود را وسعت بخشند. در ايران طي سال‌هاي اخير، هرمي‌ها عمده فعاليت ظاهري خود را در حوزه فروش كالاهاي بهداشتي و آرايشي تحكيم كرده‌اند. اين موضوع سبب شده تا زنان خانه دار به عنوان طعمه‌هايي مناسب و متناسب با اهداف هرمي‌ها در ايران در بيشترين خطر آلودگي قرار گيرند. بدين ترتيب اغلب مكان‌هاي خصوصي بانوان همانند آرايشگاه‌هاي زنانه و فروشگاه‌هاي لوازم آرايشي و بهداشتي بانوان به محافل خصوصي و نيمه پنهان شركت‌هاي هرمي تبديل شده و سبب شده تا فعاليت‌هاي هرمي به دور از چشم قانون گسترش قابل ملاحظه‌اي يابد.

البته اين موضوع تنها منحصر به ايران نيست و به گفته خانم «كارمن مارتين» مسئول بخش مطبوعات شوراي مصرف كنندگان و استفاده كنندگان اسپانيا، صاحبان شركت‌هاي هرمي براي فرار از قانون به هنگام ثبت، شركت را تحت عنوان فروش كالاهاي بهداشتي و آرايشي ايجاد و به فعاليت ادامه مي‌دهند. در اسپانيا نيز بانوان به عنوان گروه هدفگذاري شده شركت‌هاي هرمي براي گسترش فعاليت‌ها انتخاب شده‌اند كه اين موضوع حساسيت‌هاي بسياري را برانگيخته است.

انهدام اعضاي شركت هرمي «پالينور»

در ماه‌هاي گذشته با تلاش پليس امنيت در غرب استان تهران، يك شركت هرمي تحت عنوان شركت پالينور(P.L.N) متلاشي و برخي از سرشاخه‌هاي آن دستگير شدند.
رئيس پليس اطلاعات و امنيت عمومي استان تهران، در اين خصوص گفت: در پي دريافت گزارشي مبني بر فعاليت گسترده يك شركت هرمي در كرج، رسيدگي ويژه به ماجرا در دستور كار مأموران قرار گرفت.

وي ادامه داد: پليس پس از كشف سرنخ‌ها و شناسايي محل موردنظر، آنجا را نامحسوس تحت نظر گرفت. بدين ترتيب هشت نفر از اعضاي شركت هرمي پالينور(P.L.N) دستگير شدند و يك دستگاه رايانه، 70 جلد جزوه و كتاب حاوي مطالبي درباره آموزش چگونگي فعاليت شركت‌هاي هرمي و... كشف شد.

وي تصريح كرد: در ادامه تحقيق، مشخص شد «آرش-ق» 29ساله از اواخر سال گذشته با اجاره يك واحد آپارتمان، شركت هرمي «پالينور» را تحت پوشش شركت خدمات رايانه‌اي دائر و با فريب جوانان و افراد ساده لوح اقدام به جذب اعضا كرده بود.
اين مقام ناجا خاطرنشان ساخت: هركدام ازاعضاي اين شركت با خيال واهي كسب درآمد آسان، حداقل 20ميليون ريال جهت عضويت سرمايه گذاري كرده بودند.

سرهنگ «سركاري» اظهار داشت: چون شركت‌هاي هرمي براي ترغيب افراد به سرمايه گذاري، فعاليت غيرقانوني خود رابه عنوان تجارت الكترونيك مطرح مي‌كنند ضروري است مردم بدانند اين شيوه، نوعي كلاهبرداري نوين است كه پيامدها و جرائم ناشي از آن ، خروج مبالغ هنگفتي ارز از چرخه فعاليت مثبت اقتصادي، بي انگيزگي جوانان به كار و معضل بيكاري، بروز اختلاف خانوادگي، افزايش روابط نامشروع، بروز تنش‌هاي اجتماعي و ساير جرائم (درگيري‌هاي درون شبكه اي، آدمكشي، ضرب و شتم و... ) را به همراه دارد.

تفسير به رأي مدعيان هرمي از متون ديني به نفع خود

باتوجه به نظر غالب فقها و مراجع عظام تقليد، مبني بر غيرشرعي بودن معاملات صورت گرفته در شبكه‌هاي هرمي، طرفداران اين گونه فعاليت‌ها به ويژه كوئست، با ترفندهاي زيركانه خاص خود آيات، روايات و فتاوي جعلي را دست آويز خود قرار داده‌اند. كوئسترها در برخي موارد با تفسير به رأي دادن آيات قرآن كريم در باب بيع (خريد و معامله) برخلاف نظر صريح مراجع عظام، اقدام به تمجيد پاسخي به اصطلاح شرعي و قانوني! براي توجيه اعضا و هواداران خود كرده‌اند.
مقام معظم رهبري، آيت الله مكارم شيرازي، آيت الله صافي گلپايگاني، آيت الله نوري همداني، آيت الله سيستاني، مرحوم آيت الله فاضل لنكراني و مرحوم آيت الله بهجت ازجمله مراجع عاليقدري هستند كه فعاليت در شركت‌هاي هرمي و شبكه‌هاي تحت عناوين گلدكوئست، كوئست وغيره را حرام اعلام كرده‌اند.

رهبر معظم انقلاب در پاسخ به پرسش‌هاي فراوان مقلدانشان درباره فعاليت شركت‌هاي هرمي فرموده‌اند: «معاملاتي شبيه گلدكوئست و الماس صورت شرعي نداشته واكل مال به باطل است و جايز نمي‌باشد و آنچه را كه از اين طريق تحصيل كرده ايد بايد به صاحبان آن برگردانيد و درصورت عدم امكان، حكم مال مجهول المالك را دارد كه درصورت دسترسي به صاحبش بايد پول را به او برگردانيد و درغيراين صورت با اذن حاكم شرع (بنابر احتياط واجب) به فقير صدقه بدهيد و ديگر بحث خمس مطرح نمي‌گردد.»

همچنين حضرت آيت الله خامنه اي، اجراي روش گلدكوئست توسط شركت‌هاي ايراني يا دولتي را بدون صورت شرعي، اكل مال به باطل و غيرمجاز دانسته‌اند.
آيت الله مكارم شيرازي نيز خود در رديف نخستين مراجع عاليقدر تقليدي هستند كه بارها نظر خود را مبني بر حرام بودن درآمدهاي ناشي از فعاليت در شركت‌هاي هرمي اعلام كرده‌اند ايشان در پاسخ به استفتايي از ايشان مبني بر چگونگي حكم عضويت و فعاليت در شبكه‌هاي هرمي اظهار داشته‌اند:

«اين گونه فعاليت‌هاي كاذب اقتصادي شرعاً جايز نيست و نوعي كلاهبرداري زشت غربي است و ازنظر شريعت مقدمه قابل تعقيب است. زيرا پول‌هاي كلاني كه به بعضي از افراد داده مي‌شود نه از طريق توليد به دست آمده و نه تجارت، بلكه اموال ديگران را با فريب گرفته و قسمتي را به نفع شركت و قسمتي را به مشتركين و براي حفظ ظاهر احتمالاً قسمتي را به كارهاي خير اختصاص مي‌دهند. اين شگردهاي اقتصادي از خارج آمده و اميدواريم دست اندركاران توجه پيدا كنند وفريب اين گونه مسائل را نخورند. بر حكومت محترم اسلامي نيز لازم است كه در اين مسئله دخالت كند و جلوي اين فعاليت‌هاي اقتصادي ناسالم را بگيرد. زيرا در پايان كه مشتركان و طلبكاران زياد خواهند شد و برنامه‌ها عملاً متوقف مي‌شود و چيزي دستگير عده زيادي از مشتركين نخواهد شد ممكن است منجر به يك سر و صداي اجتماعي شود.

متن حكم آيت الله صافي گلپايگاني نيز درباره درآمد حاصل از بازاريابي شبكه‌اي و به خصوص شركت گلدكوئست، به اين شرح است: «بازاريابي به شكلي كه در گلدكوئست و امثال آن است حرام و درآمد حاصل از آن نيز حرام است والله العالم.»
متن ساير استفتاءها و احكام صادره از سوي مراجع عاليقدر تقليد نيز همانند اين احكام ذكر شده است.
با اين وجود، سرشاخه‌هاي شبكه‌هاي هرمي در جلسات پرزنت (عضوگيري) با سوءاستفاده و جعل فتواي مجتهدان و مراجع تقليد فعاليت و كسب درآمد ازطريق شبكه‌هاي بازاريابي هرمي خود را مشروع جلوه مي‌دهند.

اصل تقلب

فريب و تقلب در كوئست يك اصل است و اين دقيقاً برعكس ادعايي است كه اعضاي آن دارند. كوئسترها باجملات فريبنده و محرك تلاش مي‌كنند تا دنياي فعاليت در شبكه عنكبوتي هرمي را رؤيايي جلوه گر سازند.

يك دانشجوي دانشگاه صنعتي شريف كه به گفته خود بارها به جلسات پرزنت كوئست دعوت شده، اما هرگز به عضويت اين شبكه درنيامده، مي‌گويد: «شايد شما نيز به وسيله يكي از اعضاي اين سيستم يا سيستم‌هاي مشابه پرزنت شده باشيد و شركت و فعاليت هايش به شما معرفي شده باشد. پس حتماً اين تجربه را داريد كه در جلسه پرزنت حس مي‌كنيد، پرزنت كننده چه قدر در كار خود متبحر است و اطلاعات كاملي دارد. احتمالاً از اين همه اطلاعات فرد پرزنت كننده در حوزه‌هاي مختلف تعجب كرده ايد، چه بسا كه خودتان را سرزنش هم كرده باشيد كه چه قدر نسبت به او عقب هستيد. غافل از اين كه، آنها فقط چندين صفحه از يك جزوه سي-چهل صفحه‌اي را به صورت كامل حفظ كرده‌اند و توانسته‌اند كاتالوگ تبليغ و بازاريابي را پس از قبولي در امتحان پرزنتوري، كه بيشتر حافظه انسان را مورد آزمايش قرار مي‌دهد، دريافت كرده‌اند، بعد از چندبار پرزنت شدن در همان سيستم مي‌بينيد كه چه قدر جمله‌ها حتي يكايك كلمات پرزنتورها در جلسه‌هاي متفاوت شبيه به هم است.»

وي مي‌افزايد: منبع اطلاعاتي بازارياب‌هايي كه مسلط، باسواد و آگاه در هر زمينه به نظر مي‌رسند، چند جزوه كم حجم است. هرچند كه براي جذب نيرو در اين كمپاني، اين جزوه‌ها زيرنظر استادان و متخصصان به نحوي نوشته شده است كه مراحل جذب و به كارگيري افراد براساس اصول روانشناختي و جامعه شناسي باشد. اما با اين حال هر عضو تازه خيلي زود درمي يابد كه مراحل جذب افراد جديد به صورت مشروح، تعيين هدف، تعهد عضو، تخصيص زمان به وسيله آنها، چگونگي نوشتن ليست افرادي كه تصميم به ورود آنها به اين شبكه مي‌باشد، چگونگي دعوت كردن، معرفي شبكه در قالبCD و كاتالوگ، برگزاري جلسات معرفي، استفاده از تكنيك feel-felt found براي پاسخگويي به سؤالات در جلسات، اصل پي گيري براي جذب، تشريح راز ارتباط موفق، طرح اصول پنج گانه برقراري ارتباط، شش قدم براي پاسخ دادن به سؤالات براساس يك طرح ثابت است كه به وسيله گردانندگان اصلي شركت طراحي شده است كه در يكايك آنها، شيوه‌هاي رفتاري دروغين براي كلاه سر اين و آن گذاشتن با استفاده از اصول علمي به منظور به كارگيري نقاط ضعف شخصيتي در افراد يا زندگي آنها آموزش داده شده است.»

«ميترا-خ» كه حدود يك سال و پنج ماه هم در اين شبكه فعاليت كرده است، مي‌گويد: «در جزوه‌ها و CD آموزشي به فرد ياد مي‌دهند كه حتي در برابر پرسش‌هاي احتمالي افراد تازه وارد چه پاسخي بدهند تا او را مجاب كنند. جزوه (objections) كه همه اعضا بايد آن را ازبر كنند حاوي اطلاعات غلط، تحريف شده و غيرواقعي از نحوه فعاليت كوئيست در سراسر دنيا است كه همه سؤال‌هاي احتمالي را با پاسخ مديران ارشد به آنها درج كرده است.»

وي مي‌افزايد: «پاسخ به همه پرسش‌هايي كه در جلسات پرزنت قابل پيش بيني هستند، در اين جزوه گردآمده است. مثلاً پاسخ به اين سؤال‌ها كه افراد پس از مدتي شغل خود را رها كنند، به ضرر كشور هست يا نه، آيا بازاريابي براي كوئست كار كاذبي است يا نه، چرا فعاليت اين كمپاني‌ها از كشورهاي شرقي شروع شده نه كشورهاي غربي، آيا اين فعاليت در ايران قانوني است.»
اين سرگروه پشيمان شده از فعاليت در شبكه اختاپوسي كوئست ادامه مي‌دهد: «وقتي بعد از مدت‌ها عضوگيري و فعاليت به خود آمدم، احساس پوچي كردم. حقيقت بر من آشكار شده بود كه درحال بازي دادن مردم هستم. جلسه‌هاي تكراري جزوه‌ها حالم را به هم مي‌زد و از اين همه دروغ گويي، تظاهر و ريا متنفر شدم. انگار به اصل خودم رجعت كردم و دريافتم كه تا به حال هم با توجيهات غيرعلمي كه به ديگران تحويل مي‌دادم در واقع سر خودم كلاه مي‌گذاشتم. مي‌دانستم كه وقتي در جلسات هدف از اعضا مي‌خواهم روياهايشان را به صورت تخيلي به زبان بياورند، دارم از نقاط ضعف آنها براي تحقق آرزوهاي شخصي ام سوءاستفاده مي‌كنم. درحالي كه اعضاي زير گروه من با هزار اميد و آرزو وارد سيستم مي‌شدند و تازه كاري سخت را آغاز مي‌كردند من به ورچر (جايزه ويژه) خود فكر مي‌كردم. اين همه تضاد باعث شد تا يك روز صبح تصميم بگيرم درپي خود واقعي ام بگردم. براي خودم بودن بايد از گلدكوئست خداحافظي مي‌كردم. همان روز همه جزوه‌ها را آتش زدم، سي دي‌ها را شكستم و به همه اعضاي زيرمجموعه ام گفتم كه ديگر كار نمي‌كنم.»

هرمي‌هاي پشيمان
يكي از افرادي كه به جلسات پرزنت و تشكيلاتي شركت‌هاي هرمي دعوت شده و به گفته خود با آنها زندگي كرده است، يك جواني شهرستاني است كه از طريق بستگانش جهت پيدا كردن شغل به تهران آمده و به يكي از اين شركت‌ها وارد شده است.

وي در گفتگو با كيهان اظهار مي‌دارد: «پس از آنكه توسط يكي از بستگانم براي پيدا كردن شغلي مناسب به تهران آمدم، به يك خانه تيمي كه در واقع اتاق كوچكي بدون هيچ نشانه‌اي از فعاليت تجاري اقتصادي بود وارد شدم و توسط افراد كراوات زده‌اي به مدت 1.5ساعت پرزنت شدم. پس از آنكه نتوانستند مرا متقاعد به همكاري با خود كنند و از آنجائيكه من فرد مذهبي بودم و اين موضوع آن‌ها را دچار سختي بيشتري كرده بود، مرا به خانه دومي انتقال دادند. در خانه تيمي دوم با فضايي كاملاً متفاوت مواجه شدم. افرادي به ظاهر نمازخوان و خانه‌اي كه با تصاويري مذهبي تزئين شده بود. روند پرزنت كردن و متقاعد ساختن من در اين خانه نيز ادامه يافت. در طول اين مدت هرمي‌ها كه تعدادشان 15نفر تصور مي‌شود تماس‌هاي تلفني مرا به شدت محدود كردند. فردي به نام حاج ابوالفضل كه اهل قم بود و سرشاخه گروه محسوب مي‌شد با نشان دادن دستخط برخي افراد نظير (ص-ر) كه آن را مرجع تقليد مي‌خواندند و من براي بار نخست بود كه نام ايشان را مي‌شنيدم مرا تحت فشار شديد رواني قرار دادند كه گاه تا پاي درگيري پيش رفتيم.

در نهايت اين افراد وقتي با مقاومت من مواجه شدند اصرار عجيبي به خروج از خانه و چرخيدن در شهر براي آرامش من كردند. عاقبت با گرمكن مرا از خانه خارج و به نزديكي خانه سومي بردند و به شدت اصرار كردند كه وارد اين منزل شوم. با مقاومت شديد من، بار ديگر سوار ماشين شديم و پس از مدتي چرخيدن، مرا با همان گرمكن در يكي از ايستگاههاي مترو به شكل توهين آميزي پياده كردند.

يكي ديگر از اعضاي شركت هرمي «آسو» در غرب ايران، داستان ورود خود به سيستم اختاپوسي را اينگونه تعريف مي‌كند:
من خودم درگير شركتي به نام آسو كه ايراني بوده شدم. متأسفانه من و بسياري از دوستانم درگير و قريب يك ميليارد تومان از سرمايه هايمان به غارت رفت و مال حرام وارد زند گي مان شد.
خدا مي‌داند كه بيش از يكسال است كه درگير مسائل قانوني اين شركت هستيم و نه تنها پيشرفتي نداشتيم بلكه خود نيز از لحاظ قانوني مجرم هستيم.
مي خواهم به صورت كاملاً سيستمي و با پوشش خبري زياد مردم را از اين تله انحرافي نجات بدهم.

جالب است بگويم روش آنها همچون روش منافقين، القاء و ايجاد توهم زراندوزي است تا بدين وسيله افراد بويژه خانواده‌هاي متدين را آلوده نمايند.
هرمي ديگري مي‌گويد: متأسفانه من ابتداي سال گذشته توسط بستگان نزديك وارد اين سيستم شدم و حتي چند نفر رو وارد هم كردم ولي با تحقيقاتي كه انجام دادم كذب بودن ادعاهاي كوئست برام محرز شد و كنار كشيدم.
نظر همه مراجع مبني بر حرمت هست كه من خودم از دفتر آقاي بهجت(ره) و هم دفتر آقاي مكارم حضوراً استفتاء كردم. ضمن اينكه دفتر آقاي مكارم به طور رايگان كتاب «بازاريابي شبكه‌اي يا كلاه برداري مرموز» را به من اهدا نمود.

محسن، يكي ديگر از كوئسترهاي پشيمان است كه مي‌گويد:
«من سال 83 وارد گلدكوئيست شدم بيش از 3 ماه تمام وقتم رو گذاشتم روي اين قضيه اينقدر به دوست و آشنا رو انداختم كه يه جورايي اعتماد به نفسمو از دست دادم از طرفي كار قبلي رو هم بخاطر اين از دست دادم.
بالادستي‌ها براي من ليست افراد آماده كردند و من به هر دوست و دشمني رو انداختم، ولي فايده نداشت و چون زن و بچه داشتم و تو خرج آنها مانده بودم آن را ول كردم. سال 84 همان كوئيستي‌هاي سابق وارد شبكه ديگري شده بودند به اسم لكسلي به زور من رو وارد اين شبكه كردن و من براي اينكه عضو بيارم خواهرم و دخترخاله ام رو وادار كردم طلاهايشان را بفروشند و وارد سيستم شوند اوايل همه چيز خوب بود ولي كم كم آنها از آوردن زير مجموعه عاجز شدند و از من طلب پول كردند من ماندم و 3 ميليون پول كه جز شرمندگيش برام چيزي نموند...
آن موقع بود كه بالادستي‌هاي من چهره واقعي خودشونو نشون دادند...

جوان 24 ساله قرباني شركت‌هاي هرمي
جوان 24 ساله‌اي كه در پي فريب خوردن از سرشاخه‌هاي يك شركت هرمي تا چند روز پيش در روياهاي طلايي خود غوطه مي‌خورد، امروز و پس از خودكشي ناموفق، تبديل به جوان فلجي شده كه به سختي قادر به ادامه زندگي است.
اين ماجراي تكان دهنده تنها يك مورد از اثرات اجتماعي است كه سرطان كوئست بر جاي گذاشته است.

بازپرس شعبه سوم جرايم اقتصادي در ارتباط با پرونده اين جوان مي‌گويد: چند روز پيش، والدين جواني با مراجعه به دادسرا و ارائه شكايت بيان كردند فرزند آنها پس از سرمايه گذاري در يك شركت هرمي كه با تبليغات گسترده در شبكه‌هاي اينترنتي اقدام به جذب سرمايه مي‌كرد مبلغ 2 ميليون تومان پولي را كه مقاديري از آن را قرض كرده بود در اين شركت سرمايه گذاري و پس از گذشت مدتي اقدام به جذب چند زيرشاخه كرد تا بتواند براساس وعده‌هاي فريبنده با اضافه كردن به زيرشاخه‌ها پورسانت بگيرد، اما زماني كه متوجه شد تمام وعده‌ها دروغي بيش نبوده با مراجعه به فردي كه او را جذب كرده، درخواست استرداد 2 ميليون تومان سرمايه اوليه خود و پول زيرشاخه‌ها را كرد كه پاسخ منفي شنيد.

در پي اين پاسخ، جوان 24 ساله كه تمام اميدهايش مبدل به كابوس ياس آور شده بود، با خوردن مقداري قرص اقدام به خودكشي كرد، اما پس از انتقال به بيمارستان به دليل شدت مسموميت از ناحيه هر دو پا فلج شده است.
بازپرس شعبه سوم مبارزه با جرايم اقتصادي افزود: به دنبال اين شكايت، دستور قضايي براي پيگيري و تحقيق در اين زمينه صادر شد و ماموران با اطلاعاتي كه در اين زمينه به دست آوردند، پس از حضور در محلي كه در پوشش يك شركت تجاري فعاليت مي‌كرد، با پلمب كردن اين محل چند نفر را دستگير و تحقيق از آنها را آغاز كردند.

فروش «كليه» براي عضويت در شركتهاي هرمي
تبليغات وسوسه انگيز شركتهاي هرمي سبب شده تا برخي جوانان براي رسيدن زودهنگام به پول و ثروت‌هاي كلان، دست به اقدامات عجيب و ناگواري بزنند.
در آخرين گزارش دريافتي، يك جوان 27 ساله ايراني پس از پرزنت در يكي از اين شركت‌ها به خاطر فقر مالي و با هدف تأمين هزينه ثبت نام در اين شركت هرمي «كليه» خود را فروخته است.
براساس اين خبر، خريداران در ازاي خريد «كليه» اين جوان همداني مبلغ شش ميليون تومان به او پرداخت كرده‌اند تا وي بتواند هزينه عضويت خود را بپردازد.

چندي پيش نيز يك جوان 22 ساله پس از پرزنت در يكي از شركت‌هاي هرمي پدرش را وادار به فروش دام و طيور مي‌كند كه پس از مخالفت پدر، اين جوان اقدام به خودكشي مي‌كند.
در موردي ديگر، يك دختر دانشجو براي تهيه هزينه ثبت نام در يك شركت هرمي پس از تلاش فراوان براي قرض گرفتن اين مبلغ و ناكامي در اين تلاش، مجبور مي‌شود تن به اعمال غيراخلاقي دهد.
گفتني است براساس اخبار موثق دريافتي كيهان از منابع آگاه در پرونده‌هاي زيادي كه از سوي اعضاي شاكي و مالباخته عليه شركت‌هاي هرمي و شبكه‌اي در دادگستري تشكيل شده است، علاوه بر كلاهبرداري‌هاي مالي، موارد متعددي از خلافكاريهاي غيراخلاقي، فساد، آدم ربايي و قتل نيز ديده مي‌شود.

ممنوعيت فعاليت‌هاي بازاريابي چند سطحي در كشورهاي مختلف
عليرغم اينكه ليدرها و سرگروههاي شبكه‌هاي هرمي در جلسات پرزنت، اعلام مي‌كنند كه فعاليت‌هاي هرمي تحت عنوان بازاريابي چند سطحي در كشورهاي پيشرفته غربي كاملاً آزاد و قانوني است و حتي از فعاليت‌هاي مذكور حمايت مي‌شود، اما اين فعاليت‌ها با محدوديت‌هاي قانوني بسياري در اين كشورها روبه روست.
براساس مشاهدات موجود در كشور آمريكا هر ايالتي قوانيني را جهت كنترل شركت‌هاي بازاريابي چند سطحي وضع كرده است. اگرچه بيشتر فعاليت‌هاي اجرايي از سوي دولت فدرال و از طريق
FTC SEC و US Postal Service بوده است، اما گستره اين فعاليت‌هاي اجرايي در سطح ايالت‌ها است.

فعاليت‌هاي محدود كننده فعاليت‌هاي مرتبط با بازاريابي چند سطحي از دهه 1970 ميلادي در آمريكا آغاز شد. در ابتدا اين فعاليت‌ها درچارچوب قانون امنيت تجارت و قوانين كلاهبرداري و فريب مصرف كننده صورت مي‌پذيرفت. با گذر زمان و تغيير روش شركت‌هاي هرمي، هرايالت آمريكا قوانين ممنوع كننده‌اي را وضع مي‌كند.
اين قوانين در حوزه «طرح‌هاي هرمي»، «قوانين طرح‌هاي زنجيره‌اي بي پايان»، «قوانين بخت آزمايي»، «قوانين ارجاع براي فروش» و اخيرا «قوانين توزيع چند سطحي» تصويب و اجرايي شده است.

در آمريكا اغلب شركت‌هايي كه تحت قانون بخت آزمايي نيز فعاليت مي‌كنند، تحت قوانين طرح‌هاي هرمي مورد پيگرد قرار مي‌گيرند.
براساس قوانين ايالت مريلند، هر طرحي كه به موجب آن، يكي از اعضا مبلغي را پرداخت كند تا در ازاي آن، حق الزحمه‌اي را كسب كند و اين حق الزحمه ناشي از معرفي فردي به عنوان عضو باشد، ممنوع و غيرقانوني است.
در ايالت‌هاي ميسوري، نيومكزيكو، داكوتاي شمالي، اوكلاهاما، تگزاس، تنسي و پورتوريكر نيز قوانين مشابهي وجود دارد.

در كانادا نيز فعاليت شركت‌هاي شبكه‌اي و هرمي در بخش 55 قوانين فعاليت‌هاي رقابتي فدرال كانادا ممنوع مي‌باشد و براي آن جرايم سنگين نقدي و زندان پيش بيني شده است.
در روسيه نيز طبق قوانين جديد، ايجاد شركت‌هاي هرمي جرم سنگين محسوب مي‌شود و كساني كه مرتكب چنين اعمال اقتصادي شوند، با توجه به ميزان جرم ارتكابي، به چهار تا 15 سال زندان محكوم مي‌شوند.
سازمان فدرال بازار مالي روسيه دست اندركار مبارزه با شركت‌هاي هرمي است و با همكاري برخي نهادهاي امنيتي از جمله سازمان امنيت فدرال و اداره امنيت اقتصادي وزارت كشور به اين مبارزه مي‌پردازد.

اداره امنيت اقتصادي وزارت كشور روسيه به تازگي اعلام كرد از سال 1991 تاكنون، 518 شركت هرمي ورشكسته يا تعطيل شده‌اند و 336 پرونده عليه مسئولين آنها گشوده شده است.
شركت‌هاي هرمي در روسيه كه دو دهه پيش و به دنبال فروپاشي شوروي مانند قارچ شكل گرفتند، سرمايه‌هاي ميليون‌ها نفر را در روسيه بلعيدند و به اقتصاد اين كشور و مردم آن خسارت‌هاي هنگفتي وارد كرد.

كشورهاي مختلف ديگر دنيا از جمله سوريه نيز پس از مواجه شدن با نتايج مخرب شركت‌هاي هرمي و شبيه آن، تمام امكانات قانوني، پليسي و قضايي خود را به كار گرفتند تا با اين پديده شوم به مقابله برخيزند. سوريه براي جلوگيري از فعاليت شركت‌هاي «شبه هرمي» و اخلالگران اقتصادي در اين كشور قوانين سختي وضع كرده و با اشخاص فعال در اين عرصه به شدت برخورد كرده است.

چين نيز فعاليت شركت‌هاي هرمي را غيرقانوني و باعث بروز فساد اقتصادي مي‌د اند
براساس آمارهاي منتشر شده تنها در سال گذشته ميلادي چين با بيشتر از دو هزار و 500 مورد از اين نوع شركت‌ها و فعالان شركت‌هاي غيرقانوني هرمي برخورد كرده و بسياري از دست اندركاران شركت‌هاي هرمي را به مجازات رسانده است.
در سال گذشته ميلادي مسئولان وزارت بازرگاني چين خاطرنشان كرد: 20 هزار بخش كه در فعاليت‌هاي فروش هرمي دست داشتند از بين برده شدند و پليس صدها مورد را پيگيري كرده و نزديك به يك هزار نفر را نيز در اين ارتباط بازداشت كرده است.

از آن مهمتر اينكه كنگره ملي خلق چين قانوني را در اين ارتباط تصويب كرده است كه براساس آن و در چارچوب قوانين جزا كساني كه در فروش هرمي مشاركت داشته و يا اقدام به سازماندهي شركت‌ها و فروش‌هاي هرمي كنند به شدت مجازات خواهند شد.

گزارش مشاور ارشد كميسيون تجارت فدرال آمريكا
«دبرا. اي. والنتين» (Debra A Valentine) مشاور ارشد كميسيون تجارت فدرال آمريكا، در سمينار صندوق بين المللي پول (IMF) با موضوع «امور حقوقي شايع و موثر بر بانك‌هاي مركزي» در گزارشي پيرامون طرح‌هاي هرمي، چنين اظهار مي‌دارد:
«از فرصتي كه داديد تا در مورد مشكلات فزاينده بين المللي طرح‌هاي هرمي صحبت كنم، سپاسگزارم. نكته قابل توجه در مورد چنين طرح هايي، اين است كه با وجود اينكه طرح‌ها شكل‌هاي قديمي كلاهبرداري هستند، تكنولوژي جديد، به طور وسيعي توانايي بالقوه آنها را براي ضربه زدن به شهروندان ما افزايش داده است. خصوصا اينترنت كه براي سازندگان هرم، بزرگراه وسيعي را جهت جذب نيروهاي جديد از سراسر جهان و در زماني بسيار كوتاه فراهم مي‌كند.

اطلاعيه پليس بين الملل
در سال 2005 ميلادي، سه نفر از سران گلدكوئست به نام‌هاي «دوناماري اليسون»، «جوزف بيسمارك» و «ويجي السوارن» توسط پليس جاكارتا و به درخواست پليس بين الملل (Interpol) دستگير شدند. اتهام اين افراد راه‌اندازي شركتي با سيستم هرمي بوده است و به همين دليل از طرف دولت كشورهاي مالزي، هنگ كنگ و فيليپين تحت پيگرد قانوني قرار گرفته بودند.
با جستجويي ساده در سايت اينترپل مشاهده مي‌شود كه دست كم پنج نفر از نه عضو هيئت رئيسه اين شركت تحت تعقيب پليس بين الملل مي‌باشند.
اين افراد عبارتند از: «ويجي السوارن» مدير داخلي، «كورت جورج روكورنيك» مدير امنيتي، «خوزف بيسمارك» مسئول روابط عمومي، «تاجي كينتارا» مسئول بخش تحقيق و توسعه و «دوناماري اليسون» مسئول امور آموزشي.

ضمنا دولت امارات متحده عربي نيز خانم «سوزان كري» نماينده اصلي شركت گلدكوئست در ايران را به دليل فعاليت‌هاي ناسالم اقتصادي از اين اميرنشين اخراج و براساس اخبار موجود وي محل فعاليت خود را به عمان تغيير داده است.

هشدار نسبت به رشد قارچ گونه شركت‌هاي هرمي جديد

شركت‌هاي هرمي هر روز از الگوريتم و شيوه جديدي براي كسب درآمد بيشتر استفاده مي‌كنند كه اين موضوع، گاه شناسايي و مقابله با آنان را دچار مشكلات بيشتري مي‌كند. به عنوان مثال يكي از خوانندگان در تماس با سرويس اقتصادي كيهان مي‌گويد: مدتي است كه محصولات آرايشي Oriflame به صورت بازاريابي مستقيم و شبكه‌اي در جامعه فروخته مي‌شود، درحاليكه اين محصولات در هيچ فروشگاه و داروخانه‌اي يافت نمي‌شود. روش فروش اين شركت گرچه به صورت هرمي است، ولي قواعد و قوانين آن تا حدي متفاوت است و چون فروش كالا به صورت واقعي اتفاق مي‌افتد و كالاي دريافتي معادل پولي است كه پرداخت مي‌شود، تا حدودي فعاليت اين شركت را توجيه مي‌كند. از كيهان خواهش مي‌كنم اين موضوع را پيگيري كرده و اطلاع رساني كافي را داشته باشد. خواهشمندم از مسئولين بازرگاني، بهداشتي و قضايي در اين مورد سؤال شود تا تكليف مردم درمورد اعتماد به اين محصولات و نحوه فروش و بازاريابي آنها مشخص گردد.

شبكه هرمي اين شركت نيز به شدت درحال گسترش است به گونه‌اي كه در مدت 1 ماه اخير تاكنون از سه كانال مختلف محصولات اين شركت به اينجانب معرفي و تبليغ شده است. اگر كار اين شركت كاملاً قانوني و موجه است، پس چرا محصولات آن در هيچ فروشگاه و داروخانه‌اي يافت نمي‌شود؟ مسئولين چگونه به اين محصولات آرايشي و بهداشتي نظارت مي‌كنند؟

اين مورد تنها يك نمونه از نسل جديد شركتهاي هرمي است. شركت‌هاي ديگري با فعاليت در حوزه‌هايي متنوع مشغول به فعاليت هستند و تعدادي نيز در راهند. نكته مهم تغيير در الگوريتم فعاليتي اين شركت هاست كه هر روز پيچيده تر اما با همان قاعده كلي تغيير مي‌كند.

عليرغم گذشت سال‌ها از ورود نخستين شركت هرمي به ايران، هم چنان اخبار تلخ كلاهبرداري‌هاي اين شبكه‌ها به گوش مي‌رسد. سستي برخورد قضايي با شركت‌هاي هرمي كه امنيت ملي كشور را نيز در خطر قرار داده‌اند، سبب شده تا در سالهاي اخير، فعاليت پنهان و نيمه پنهان شبكه‌اي آنان رشد چشمگيري يابد، به طوريكه 15 استان كشور را در سطح وسيعي مورد هجوم خود قرار داده‌اند.

به نظر مي‌رسد برخوردهاي مقطعي را بايد كنار گذارد و فكري اساسي براي ريشه كني سرطان كوئست و ديگر شبكه‌هاي هرمي نظير آن گرفت تا ديگر اين چنين سرمايه، توليد، نيروي فكر و انديشه و هزاران سرمايه ديگر بشري در كشورمان صرف تحقق روياي شيرين عده‌اي محدود نشود. فردا شايد دير باشد، امروز بايد تصميمي گرفت.

منبع: خبرگزاری فارس