خلیج فارس متعلق به همه مسلمانان است

گفت‌وگو با دكتر ولایتی پیرامون منطقه‌ و ناوشكن جماران

کد خبر: ۸۷۷۸۸

تاریخ: ۰۸ اسفند ۱۳۸۸ - ۱۷:۱۵

28 سال است كه نام دكتر ولایتی در عرصه‌ اجرا و تصمیم‌سازی، با وزارت خارجه و دیپلماسی جمهوری اسلامی عجین شده است؛ از سیاست خارجی اوائل انقلاب گرفته تا دیپلماسی جنگ و سال‌های پس از آن. به دفتر كار مشاور امور بین‌الملل رهبر انقلاب آمدیم تا پیامدهای حضور  آقا در خلیج فارس و افتتاح ناوشكن جماران را از زبان ایشان بشنویم. آقای دكتر معتقد است كه یكی از ابزارهای غربی‌ها برای تفرقه‌افكنی بین مسلمانان، پروژه‌ی "ایران‌هراسی" است، درحالی‌كه سوابق تاریخی و استراتژی بازدارندگی ما مغایر با این ادعا است.

- پیرامون موقعیت كنونی خلیج فارس و اهمیت استراتژیكی آن برای كشورهای منطقه و كشورهای غربی توضیحاتی بفرمایید.

باید گفت كه خلیج فارس همیشه مهم بوده و اهمیت آن تنها برای دیروز و امروز نیست، بلكه از ابتدای تاریخ و شكل‌گیری ملت‌های منطقه، خلیج فارس نظر به موقعیت جغرافیایی، سیاسی و ژئوپلیتیكی‌اش، اهمیت داشته است. زمانی پرتغالی‌ها می‌خواستند كه در منطقه‌ی اقیانوس هند، یك جاپایی پیدا كنند؛ چه قسمت غربی و چه قسمت شرقی‌اش كه به اقیانوس آرام می‌رسید. به همین دلیل، چند جا را اشغال كردند؛ گوا در هند، ماكائو در چین و سومی جزایر تیمور در اندونزی. برای این‌كه بتوانند تصرف دریایی‌شان را بر كل اقیانوس هند تثبیت كنند، به این نتیجه رسیدند كه باید در خلیج فارس پایگاه داشته باشند و لذا جزیره‌ی هرمز و بندرعباس و مسقط در عُمان را اشغال كردند. در زمان صفویه پرتغالی‌، با خفت و خواری از ایران بیرون شدند.

قبل از آن و در زمان هخامنشیان نیز، ایران با قدرت در خلیج فارس حضور داشت. در طول تاریخ، حضور غالب ایران در خلیج فارس موجب شد كه از ازمنه‌ی بسیار گذشته، از زمانی كه یونانی‌ها تاریخ نوشتند و نقشه‌های جغرافیایی را ترسیم كردند - از بیش از دو هزار سال قبل- این منطقه به‌نام خلیج فارس یا "سینوس پرسیكوس" مشخص شود. در نقشه‌هایی كه آن‌ها كشیده بودند و حالا هم شما می‌بینید، بیش از هر نقطه‌ی آبی دیگری در دنیا اهمیت دارد یا اگر بخواهیم متعادل‌تر صحبت كنیم، باید بگوییم كه یكی از چند نقطه‌ی آبی حساس جهان است.

- همان‌طور كه مستحضرید، رهبر انقلاب برای الحاق "ناوشكن جماران" به نیروی دریایی ارتش ج.ا.ا به بندرعباس و سواحل خلیج فارس سفر كردند. حضور رهبری در عرشه‌ی این ناوشكن، با توجه به وجود ناوها و شناورهای پشتیبانی آمریكا و انگلیس و نیز حضور خانم هیلاری كلینتون در منطقه، چه پیامدها و بازتاب‌هایی را در پی داشت؟

این امر از چند نظر قابل توجه است. نكته‌ی اول این‌كه رهبر معظم انقلاب، به‌عنوان شخصیت اول جمهوری اسلامی ایران، در مراسم به آب‌اندازی و شروع عملیاتی این ناو، شركت كردند. خیلی پروژه‌ها در كشور اتفاق می‌افتند كه ممكن است از لحاظ حجم، هزینه و مجموعه فناوری‌هایی كه در آن‌ها به كار گرفته شده است، از این پروژه بزرگ‌تر باشند و رهبری لزوماً در همه‌ی آن‌ها حاضر نمی‌شوند اما ناوشكن جماران هم در حوزه‌ی خودكفاییِ دفاعی و هم به لحاظ فناوری، كار بزرگی بود كه توسط جمهوری اسلامی ایران صورت گرفت.

در حوزه‌ی امنیت كل كشور، باید قوای مسلحه‌ی جمهوری اسلامی ایران علی‌الخصوص در حوزه‌ی دریا، به ابزارهای نوین مجهز شوند. ما در گذشته محتاج این بودیم كه از بیگانه‌ها وسایل رزمی و دفاعی دریایی بخریم. برای مثال زیردریایی‌هایی كه قرار بود قبل از انقلاب از آلمان خریداری شود؛ بعد از انقلاب، آلمان‌ها این را متوقف كرده و به ما نفروختند. این‌كه ما رزم‌ناوی بسازیم كه به لحاظ فناوری قابل مقایسه با رزم‌ناوهای ساخته‌شده توسط كشورهای پیشرفته باشد، این خودش یك گام بلند در خودكفایی دفاعی است كه نظر به اهمیت این پروژه، رهبر انقلاب در مراسم افتتاح آن حاضر شدند. این در مورد ایران.

اما در مورد جهان اسلام باید گفت كه امروزه در جای‌جای جهان اسلام به‌خصوص در قلب جهان اسلام كه منطقه‌ی خاورمیانه است، آمریكایی‌ها، متحدین‌شان و ناتو حضور دارند و دیگران نیز مثل روسیه به بهانه‌ی حضور ناتو سعی می‌كنند در این منطقه حضور پیدا كنند. این منطقه متعلق به مسلمان‌ها است. اما گویی كه این خاورمیانه را خوان یغمایی تصور كرده‌اند كه هر بیگانه‌ای از هر كجا كه آمده، بیاید و بر سر این سفره‌ی گسترده كه از نظر آن‌ها بلادفاع است، بنشیند و در حقیقت به سبك جدید، به استثمار و استعمار این منطقه و كشورهای اسلامی ادامه دهد. حالا اگر یك كشور اسلامی كه به لحاظ آرمانی تكیه‌گاه اعتقادی جهان اسلام است، به یك درجه‌ی بالایی از قوت دفاعی و خودكفایی ابزار دفاعی برسد، این خودش موجب دلگرمی مسلمان‌ها است.

دلیل این دلگرمی هم اینست كه ما كشور اسلامیِ دیگری به‌جز جمهوری اسلامی ایران نمی‌شناسیم كه با چنین استقلال رأیی و از موضع قوت، با دنیای استكبار سخن بگوید. البته معنایش این نیست كه كشورهای اسلامی دیگر، از مواضع مسلمان‌ها حمایت نمی‌كنند، بلكه مقصود این است كه ایران به دلیل استقلالی كه دارد و به دلیل احساس استغنایی كه در برابر بیگانگان می‌كند و قدرتی كه از خودش نشان داده است، در دفاع از خود و ایستادن و اتكاء به امكانات بومی، در جهان اسلام حرف اول را می‌زند.

اگر این كشور به لحاظ دفاعی پیشرفت كند، در حقیقت موجب دل‌گرمی تمام مسلمان‌ها خواهد شد. بنابراین حضور رهبر انقلاب به‌عنوان شخصیت اول نظام جمهوری اسلامی ایران و شخصیت اول معنوی جهان اسلام در خلیج فارس، این پیام را برای مسلمان‌های دنیا دارد كه اگر می‌بینند در جای‌جای جهان اسلام از سومالی، عراق، فلسطین، لبنان، افغانستان، پاكستان و جاهای دیگر، مورد طمع بیگانان است و بعضاً بخشی از این سرزمین‌های اسلامی در اشغال بیگانگان و دشمنان اسلام قرار دارد، در این‌چنین شرایطی، رهبر مستقل‌ترین و مقتدرترین كشور اسلامی برای عملیاتی شدن اولین رزم‌ناوی كه توسط متخصصین ما ساخته شده بر عرشه‌ی ناوشكن حاضر شده و آن را افتتاح می‌كنند. بنابراین این حركت نه فقط برای مردم ما بلكه برای كل جهان اسلام، نمادی از اقتدار رو به افزایش جمهوری اسلامی است.

- غرب و رسانه‌های آن سعی دارند تا پیشرفت‌های علمی و نظامی جمهوری اسلامی را شاهدی برای پروژه‌ی خودساخته‌ی "ایران‌هراسی" جلوه دهند. به عبارت دیگر، هر كدام از دستاوردهای ما در انرژی هسته‌ای، پرتاب موشك، لیزر و ناوشكن جماران، قطعه‌ای از پازل "ایران‌هراسی" نشان داده می‌شود. نظر جناب‌عالی درباره‌ی دلائل پدید آمدن این موج انحرافی چیست؟

دشمنان ما، دشمنان جهان اسلامند. یعنی علت دشمنی تعدادی از قدرت‌های غربی، مشخصاً آمریكایی‌ها و آن‌هایی كه با آمریكا هم‌موضع هستند، به همین دلیل است. جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان كشوری مهم با ظرفیت‌های بالای تاریخی، جغرافیایی، اعتقادی، اجتماعی و خلاصه در یك كلمه، یك كشور بالقوه قدرت‌مند است كه به بركت انقلاب اسلامی در صدد است تا قدرت‌های بالقوه‌ی خود را به فعل تبدیل كند. این دولت‌ها وجود چنین كشوری را برای منافع نامشروع خود خطرناك می‌بینند و به همین دلیل از جمهوری اسلامی ناراحتند. شما هیچ كشور اسلامی را پیدا نمی‌كنید كه موقعیت ژئوپلیتیك ایران را داشته باشد. همین ایران با موقعیت مهم خود، در گذشته قلمرو آمریكایی‌ها بود. بعد از كودتای 28 مرداد تا پیروزی انقلاب اسلامی؛ یعنی مدت بیست‌وپنج سال ایران در دستان آمریكا بود. طبیعی است كه پیروزی انقلاب اسلامی، یك ضرر برای آمریكا بود.

ضرر بزرگ‌تر، ترس از الگوشدن ایران برای 56 كشور اسلامی دیگر و در درجات بعد برای كشورهای جهان سوم است. این‌ها نمی‌خواهند كه ما الگوی موفقی باشیم. فلذا از همه‌ی جهات سعی می‌كنند تا ما را تضعیف كنند. بنابراین اساس این مخالفت‌ها به زبان ساده، این مسأله است كه: استعمارگران، اصلی را از گذشته تا به امروز دارند كه به‌طور مستمر آن را روز‌آمد می‌كنند؛ "Divide And Rule" یعنی تفرقه بیانداز و حكومت كن. این تفرقه را هم بین ملت‌ها می‌اندازند، یعنی هر ملتی اگر متشكل از اقوام مختلف باشد، سعی می‌كنند كه حالت تجزیه‌طلبی را تقویت كنند. دیگر این‌كه در بین مسلمان‌ها تفرقه بیاندازند و برای نیل به این هدف به وسایل مختلفی متوسل می‌شوند. از جمله‌ی این طرح‌ها همین پدیده‌ی ""Irano Phobia یا "ایران‌هراسی" است.

اما ایران خودش را تقویت كرده تا در برابر زیاده‌خواهی زیاده‌خواهان عالم بایستد؛ یعنی نه یك حالت تهاجمی بلكه حالتی در حوزه‌ی بازدارندگی كه قصد ندارد جایی را تصرف كند اما اجازه هم نمی‌دهد كه به حریم امنیتی، تمامیت ارضی و منافع ایران تجاوز شود. بارها هم ما این موضوع را توسط مقامات مختلف از بالاترین مقامات تا رده‌های دیگر گفتیم.

- سوابق تاریخی ما هم مؤید این مطلب است.

بله؛ آن اوایل كه وزیر خارجه شده بودم، خدمت امام رسیدم. شاید اواخر سال 60 بود یا اوایل 61. خدمت امام عرض كردم كه سفری به چند كشور خارجی دارم. ایشان فرمودند كه در رابطه با آن كشورهای دوردست، هر جور خودتان صلاح می‌دانید. اما به كشورهای همسایه و منطقه خاطرجمعی بدهید كه ما كاری به آن‌ها نداریم. ما می‌خواهیم همه با هم زندگی كنیم. این سفارش امام، به وزیر خارجه جمهوری اسلامی در آغاز كارش است. رهبر معظم انقلاب اسلامی نیز در همین مراسم آغاز عملیاتی شدن رزم‌ناو جماران بر دوستی ما با همسایگان تأكید كردند.
اما به لحاظ تاریخی هم همین‌طور است.

زمانی همین نجْدی‌ها كه بالأخره وهابیت از همان‌جا سر برآورد، به مسقط حمله كرده و آن‌جا را گرفتند. سلطان وقت عمان، از نادرشاه افشار كمك خواست. نادرشاه افشار نیرو فرستاد –رفتن به مسقط بدون استفاده از نیروی دریایی امكان‌پذیر نبود- و نجْدی‌ها را شكست داد و عمان را مجدداً تحویل سلطان‌نشین عمان داد. سابقه‌ی كمك ایران به كشورهای همسایه برای دفاع از خودشان و نیز عدم سابقه‌ی ایران به‌خصوص جمهوری اسلامی در تعرّض به خاك همسایگان، خود نشانه‌ی بسیار آشكاری است برای نیت‌خیرخواهانه ایران. صدام و نیروهایش به تحریك بیگانه‌ها به ایران حمله كرده و بخش مهمی از سرزمین ما را اشغال كردند. ما تلاش كردیم سرزمین خودمان را آزاد كنیم. البته گاهی هم برای این‌كه كار متقابل كنیم، به داخل خاك عراق رفتیم، ولی همواره اصرارمان بر این بود كه باید نیروهای دو طرف بر سر مرزهای شناخته‌شده‌ی بین‌المللی مصرّح در قرارداد 1975قرار گیرند.

- رهبر انقلاب در مراسم افتتاح ناوشكن جماران، اشاره‌ی ویژه‌ای به دریای عمان داشتند. به نظر می‌رسد كه جمهوری اسلامی قصد دارد تا در این منطقه عمق استرتژیك خود را افزایش دهد. نظر شما دراین‌باره چیست؟

بخشی از سواحل جنوب ما با دریای آزاد در دریای عمان است؛ یعنی از تنگه‌ی هرمز تا حدود گوادر. بخشی از كناره‌ی ساحلی استان هرمزگان و تمام كرانه‌های ساحلی استان سیستان و بلوچستان سواحل دریای عمان است. بنابراین خیلی طبیعی است كه ما هرجا كه در كنار دریای آزاد هستیم، بتوانیم از محدوده‌ی دریایی خودمان حراست كنیم. نكته‌ی دوم این‌كه امنیت دریاها در هر نقطه‌ای بر عهده‌ی كشورهای اطراف آن دریاهاست. فرض بفرمایید دریای شمال بین نروژ و انگلیس، دریای خزر بین 5 كشور ایران، روسیه، آذربایجان، قزاقستان و تركمنستان. در مورد دریای عمان هم به همین شكل است.

ایران، عمان، تا حدودی پاكستان و امارات طبق چارچوب قانون دریاها مسؤول امنیت دریای عمان هستند. پس اگر ما حوزه‌ی فعالیت نیروی دریایی خودمان را به دریای عمان توسعه بدهیم، كاری بر اساس حقوق دریاها در چارچوب حقوق حقه‌ی جمهوری اسلامی ایران انجام داده‌ایم. سومین نكته هم ملاحظات اقتصادی است كه مثلاً مشخص كردن حدود ماهی‌گیری. ضمن این‌كه مطابق قواعد بین‌المللی ما در دریاهای بین‌المللی مثل اقیانوس هند نیز باید حضور داشته باشیم.

- متأسفانه به نگاه رهبر انقلاب درباره‌ی مسائل منطقه‌ای و بین‌المللی كمتر توجه شده است. جناب‌عالی به‌عنوان مشاور امور بین‌الملل معظم‌له، تأثیرات این موضوع را در جایگاه جمهوری اسلامی ایران چگونه می‌بینید؟

بیش از بیست‌سال از آغاز رهبری آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای می‌گذرد. از مهم‌ترین دستاوردهای دوره‌ی رهبری حضرت آقا تبدیل شدن ایران به قدرت اول منطقه‌ای است. این امر لوازمی دارد كه بدون پایبندی به این لوازم امكان تحقق آن نبود. ایران به گفته‌ی دوستان، غیردوستان یا مخالفینش، قدرت اول منطقه‌ای است. حال به چه كشوری قدرت منطقه‌ای می‌گویند؟ آن كشوری كه در مقایسه با سایر قدرت‌های منطقه، بیشترین تأثیرگذاری را در كشورهای منطقه‌ی خودش داشته باشد، به قدرت اول منطقه‌ای تبدیل می‌گردد.

شما هیچ كشوری را نمی‌توانید مثال بزنید كه به اندازه‌ی ایران در كشورهای اطراف و منطقه‌ی خودش این مقدار نفوذ داشته باشد؛ از آسیای مركزی تا قفقاز، در منطقه‌ی خاورمیانه، عراق و فلسطین و لبنان تا شرق ایران در افغانستان و جنوب ایران در همین مناطق دریایی. به‌طوری‌كه از اولین سیاست‌های اعلام شده‌ی آقای اوباما بعد از این‌كه سر كار آمد، این بود كه باید با ایران بنشینیم و مذاكره كنیم. زیرا اگر ما بخواهیم مسائل خودمان را در عراق، فلسطین، لبنان و افغانستان حل كنیم، حتماً باید با مشاركت ایران باشد. در مورد هیچ كشور دیگری چنین سخنی توسط آقای اوباما گفته نشده است. حالا آمریكایی‌هایی كه معلوم است دوست‌دار ما نیستند؛ یعنی دولت‌های آمریكا از اول تاكنون. ولی تصدیق می‌كنند به این‌كه ایران تأثیرگذارترین كشور در منطقه است.

اما این مهم با مقدماتی شكل گرفته كه پایه‌ی اصلی آن خود انقلاب است. پایه‌گذار اصلی، امام(رضوان الله‌تعالی‌علیه) بود كه با این نگاهی كه آقا دارند كه هم نگاه ملی، هم جهان اسلامی و منطقه‌ای است، استمرار پیدا كرده است. یعنی ایشان زمانی در قبل از انقلاب اسلامی، مثلاً كتاب آینده در قلمرو اسلام سید قطب را ترجمه كردند و راجع به نقش مسلمانان در آزادی هند كتاب نوشتند. سید قطب رهبر عرفانی بود كه دغدغه‌ی جهان اسلامی داشت. نگارش كتاب نقش مسلمانان در آزادی هند، این دید جهان اسلامی رهبر انقلاب را نشان می‌دهد. حمایت از مجلس اعلای انقلاب اسلامی، حزب الدعوه در زمان مبارزات‌شان با صدام، حمایت از مبارزین فلسطینی، حماس و جهاد اسلامی، حمایت از حزب‌الله در لبنان، حمایت از مجاهدین افغانی چه سنّی، چه شیعه در زمان اشغال خاك افغانستان توسط شوروی سابق. همواره ایشان، چه در زمان ریاست جمهوری و چه در زمان رهبری نقش محوری داشتند.

بنده هم در زمان ریاست جمهوری در وزارت خارجه بودم و هم در زمان رهبری ایشان و حالا هم كه به‌عنوان مشاور بین‌الملل هستم، از نزدیك شاهدم كه از سال 60 كه ایشان به ریاست جمهوری انتخاب شدند و از سال 68 كه به رهبری انتخاب شدند، یعنی حدود 28 سال، شاهد دیدگاه‌ها و تصمیم‌گیری‌های ایشان در حوزه‌ی بین‌المللی و در حوزه‌ی منطقه‌ای هستم و بدون تردید نگاه ملی، فراملی، منطقه‌ای و بین‌المللی ایشان، كاملاً راهبردی است كه بر همین اساس هم جمهوری اسلامی ایران حركت كرده است. به این دلیل است كه می‌بینید امروز متحدین ما در منطقه، متحدین تعیین‌كننده‌ای هستند. به‌طوری‌كه مثلاً یكی از رهبران لبنان، جناب آقای سیدحسن نصرالله اعلام می‌كند كه اگر اسرائیل حركتی علیه ایران بكند، پاسخش را از ما خواهد گرفت.

گفتگو از: محمدحسین وزارتی و سیدمرتضی مفیدنژاد

منبع: khamenei.ir