تاکید دوباره وزارت علوم بر طرحی نگران کننده و حاوی ابهام!

وقتی برای فرار از بی عدالتی، به کنکور پناه آورده‌ایم، ظاهرا برای فرار از بی عدالتی موجود در ذات کنکور، چاره‌ای نداریم جز طی کردن مسیر معکوس! این خلاصه آن چیزی است که با تدارک مسئولان وزارت علوم در آموزش عالی کشورمان در حال رقم خوردن است.

کد خبر: ۸۶۳۵۱۱

تاریخ: ۰۶ دی ۱۳۹۷ - ۱۷:۱۱

به گزارش «تابناک»، در سال‌هایی که حذف کنکور برای ورود به دانشگاه و بعد از آن، ارتقا از مقطع کارشناسی به کارشناسی ارشد به دغدغه‌ای بزرگ برای عموم تبدیل شده بود و راه حل‌هایی که به این منظور ارائه می‌شدند، چندان عملیاتی و بی مشکل به نظر نمی‌رسیدند، اتفاقی در آموزش عالی کشورمان رقم خورد که برخلاف رویه جاری در جهان بود.

نسخه‌ای از جنس کنکور که با تشخیص مسئولان آموزش عالی کشورمان برای ورود به مقطع دکتری نیز پیچیده شد و به جهاتی مناسب هم به نظر می‌رسید چراکه راه را برای ورود عادلانه‌تر متقاضیان تحصیل در این مقطع به دانشگاه‌های مطرح باز می‌کرد. اتفاقی که پیش از آن رقم زدنش بسیار دشوار بود چراکه اساتید هر دانشگاه و حتی هر دانشکده ترجیح می‌دادند که از میان دانشجویان خود، افرادی را برای مقطع دکتری انتخاب نمایند.

رویه‌ای که در بسیاری از کشور‌های جهان، حتی در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد جاری و ساری است، اما به دلایلی در کشورمان باآفت‌هایی همراه شده بود. آفت‌هایی که برای از بین بردنشان، ورود به مقطع دکتری به آزمون سراسری گره خورد و البته خیلی زودتر از آنچه تصور می‌شد، مشکلاتی در آن پدیدار گشت که همه چیز را تحت الشعاع قرار داد.

از جمله این مشکلات می‌توان به اعمال سلیقه فاحش در برخی دانشگاه‌ها در مصاحبه از نفرات برتر آزمون سراسری اشاره کرد که گاه نتیجه آن، مردود شدن نفرات نخست آزمون و قبولی نفرات بعدی، گاه با کارنامه سوابق ضعیف‌تر اشاره کرد که در مقطعی، اعتراضات و حاشیه‌های زیادی به دنبال داشت. اعتراضاتی که هنوز جسته و گریخته به گوش می‌رسند و اظهار نظر‌های مسئولان نشان از تلاش برای یافتن راه گریز از آن‌ها دارد.

راه گریز‌هایی که یکی از آنها، چندی پیش رونمایی شد. به این صورت که وزارت علوم، تحقیقات و فناوری اعلام کرد طرحی را به تصویب رسانده که بر اساس آن، دانشگاه‌های سطح یک و دو می‌توانند تا سقف ۴۰ درصد از ظرفیت‌های خود را به پذیرش استعداد‌های درخشان اختصاص دهند، این میزان برای دانشگاه‌های سطح ۳ تا ۳۰ درصد است و سایر دانشگاه‌ها هم می‌توانند تا سقف ۲۰ درصد نسبت به جذب دانشجوی تحصیلات تکمیلی بدون کنکور و از مسیر استعداد‌های درخشان اقدام نمایند.

تصمیمی که اگرچه به نظر می‌رسید در راستای حمایت از استعداد‌های درخشان و نخبگان دانشگاهی به تصویب رسیده، اما حاوی ابهامات فراوانی بود. ابهاماتی که نگران کننده به نظر می‌رسند و حتی ممکن است شائبه آفرین شده و به رقم خوردن مسائلی بزرگ منجر شوند؛ اتفاقاتی بسیار بزرگ‌تر از پرونده بورسیه‌ها در سال‌های گذشته که هنوز پایان نیافته و ادامه دارد.

صحبت درباره ابهاماتی است که از جمله مهم‌ترین هایشان، کاهش احتمال پذیرش دانشجویان نخبه دیگر دانشگاه‌ها در دانشگاه‌های برتر کشور است. موضوعی که به کل با اصل عدالت و برابری عموم مردم در بهره‌مند شدن از امکانات دولتی در تضاد است و می‌تواند بر خلاف ظاهر این مصوبه، منجر به بی انگیزه شدن استعداد‌های درخشانِ واقعی در کشور شود.

اتفاقی خسارت بار که بی شباهت به دسته بندی متقاضیان تحصیلات تکمیلی به متقاضیان درجه یک، دو، سه، چهار و پنج نیست. دسته بندی‌هایی که عبور از آن‌ها بسیار بسیار دشوار خواهد بود و در نتیجه، بعید نیست که به شکل گیری اعتراضاتی پردامنه و بزرگ منجر شود که این مصوبه را در صورت اجرا، خیلی زود ملغی کند و از آن، یک آزمون و خطای زیان بار به یادگار بگذارد.

به این اشکال بزرگ و اساسی، مشخص نبودن ساز و کار شناسایی استعداد‌های درخشان را هم می‌توان افزود که هم تا حد زیادی مبتنی بر سلیقه است و هم عدول و عبور از آنها، چندان دشوار به نظر می‌رسد. ملاک‌هایی مانند معدل دانشجویان که اگرچه تا حدی مهم هم هستند، اما در نهایت دانشجویان را به سطح دانش آموزان تقلیل می‌دهد (با این ملاحظه که می‌دانیم در مقاطع پایین‌تر تحصیلی در مدارس، اساسا معدل وجود ندارد و در سال‌های بالاتر در مدارس نیز اتکا به معدل دانش آموزان، محل تردید است که اگر نبود، کنکور ورود به دانشگاه خیلی پیش از این‌ها برچیده شده بود و جایش را معدل می‌گرفت!)

ماجرا زمانی جالب‌تر می‌شود که بدانیم اساسا ضابطه‌مند کردن راه شناسایی استعداد‌های درخشان نیز ممکن و مقدور نیست چراکه اگر قرار بر لحاظ کردن معدل به عنوان یکی از شاخص‌ها باشد، می‌بایست آزمون‌های همه دروس در همه دانشگاه‌ها استاندارد و سراسری شده و این نسخه سراسری در تعیین نتیجه آزمون‌های گرفته شده نیز به کار گرفته شود که ناشدنی و حتی مضحک به نظر می‌رسد، همان قدر که ندید گرفتن معدل دانشجویان و مثلا اتکا بر مقالات کشوری و بین المللی ایشان برای شناسایی استعداد‌های درخشان مضحک خواهد بود.

مشکلاتی که نشان می‌دهد طرح جدا کردن مسیر چند ده درصد از ورودی‌های تحصیلات تکمیلی به مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری از راه استعداد‌های درخشان و هدایت خیل متقاضیان به تحصیل در این مقاطع به مسیر آزمون سراسری، تا چه اندازه ساده انگارانه است و از اصرار مسئولان وزارت علوم بر اجرای آن در آینده، نگران شد. اصرار مسئولانی که این طرح را یکی از نقاط مثبت کارنامه خود قلمداد می‌کنند و تاکید دارند در سخنرانی هایشان بر افق روشن تحصیلات تکمیلی در پی اجرای آن اشاره کنند.

درست مثل افق روشنی که به تازگی دکتر مجتبی شریعتی نیاسر، معاون وزیر علوم در مراسم تجلیل از دانشجویان ممتاز دانشگاه صنعتی علم وصنعت ترسیم کرد و گفت: «مصوبه‌ای برای استعداد‌های درخشان دانشگاه‌های سطح یک تدوین کرده‌ایم که براساس آن ۴۰ درصد ظرفیت پذیرش در مقاطع تحصیلات تکمیلی از میان دانشجویان ممتاز خود دانشگاه‌ها و بدون کنکور جذب شوند.»