آیافوتبال‌ایران‌به‌ دومین«نقطه‌انفصال» خودنزدیک‌شده؟

رضا شجیع

کد خبر: ۸۵۳۹۴۳

تاریخ: ۰۱ آذر ۱۳۹۷ - ۱۱:۲۹

در ایران هیچ پدیده ای به اندازه فوتبال با فرایند جهانی سازی پیوند نخورده و مجبور نشده است خود را با شاخص های جهانی هماهنگ کند. در اینجا پیوند خوردن به معنای همشکل شدن نیست، به معنای هماهنگ شدن با «سرعت تغییرات» است و این هماهنگی برای ما که می خواهیم نقش فعال خود را در میدان جهانی ادامه دهیم، «ضروری» و در برخی مواقع «اجباری» به نظر می رسد.

در اینجا تشریح واژه «سرعت تغییر» که کلیدواژه پرکاربرد آینده پژوهان است از اهمیت بسزایی برخوردار است. در اینجا تغییر، به معنای تبدیل تدریجی از یک وضعیت معین به وضعیت دیگر است که می تواند شامل ارتقاء یا نزول یک پدیده باشد. آنچه از شواهد پیداست؛ سرعت تغییرات میدان جهانی که فناوری نقش بسزایی در آن ایفا می کند؛ دیگر «خطی» نیست، بلکه «تصاعدی» است. در مثالی تاریخی؛ بوذرجمهر حکیم از فردی می خواهد که در خانهء اول صفحهء شطرنج یک «دانه گندم» بگذارد و آن را در هر خانهء همسایه دو برابر کند. داستان بظاهر ساده و عملی به نظر می رسد اما، اگر دست به محاسبه بزنید، خواهید دید که برای پر کردن خانهء آخر صفحهء شطرنج محتاج به تمام گندم یک مملکت هستید. خانهء اول یک دانه می نشیند، در دومی 2 دانه و در سومی 4 دانه و در چهارمی 16 دانه و الی آخر. اینگونه است که می توان از صفت تصاعدی برای سرعت تغییرات استفاده کرد.

شما نمی توانید مدعی حضور در یک میدان جهانی پیشرفته و پرشتاب نظیر فوتبال باشید، اما نتوانید سرعت تغییرات خود را با آن هماهنگ کنید. اینچنین است که سرعت تغییرات تحمیل شده به اندازه ای است که می توانید نقطه دقیق انفصال پدیده ای نظیر فوتبال را دقیقاً پیش بینی کنید. «نقطه انفصال»، موقعیتی خاصی از فرایند رشد یک پدیده نظیر فوتبال است که یکباره جهشی بزرگی را تجربه میکند و از مرحلهء پیشین خود «منفصل» و «منقطع» شده و به مرحلهء کاملاً جدیدی متصل می شود.

تعلیق فوتبال ایران در سال 2006 و به دنبال آن تغییر اساسنامه فدراسیون فوتبال با فشار فیفا، به اعتقاد نگارنده اولین «نقطه انفصال» فوتبال ایران محسوب می شود. انفصالی که به مجمع و رئیس این فدراسیون، قدرتی بی سابقه بخشید و اولین گام ها برای استقلال این نهاد و جهش ساختاری آن از منظر حکمرانی را رقم زد. معتقدم این اتفاق، تنها حاصل اشتباه محاسباتی دولت وقت و تلاش برای دخالت در امور فوتبال نبود. این رشد تصاعدی فوتبال در عرصه جهانی و ملی بود که زمینه تحقق نقطه انفصال اول را فراهم نمود. این جمله محمد علی آبادی، رئیس وقت سازمان تربیت بدنی که دولت به دلیل کمک سالانه 150 میلیارد تومانی خود، حق اظهار نظر در مورد مدیریت فوتبال را دارد، پرده از رازهای این اتفاق بر می دارد. با گذشت زمان، ایده حضور «خودی ها» در فدراسیون و اعمال مدیریت غیرمستقیم دولت از طریق آنها نیز در عمل شکست خورد و صندلی این نهاد، خاصیت پیچیده خود که حاصل همان «سرعت تغییر» است را به تدریج نشان داد.

با مطالعه روندهای مذکور، اکنون می توان پیش بینی کرد که فوتبال ایران به عنوان ورزشی پیشرو که از منظر سرعت تغییر نسبت به سایر ورزش ها ؛ فاصله ای 10 تا 20 ساله و در برخی ورزش ها 30ساله را تجربه می کند؛ اکنون در آستانه تجربه دومین «نقطه انفصال» خود قرار گرفته است. جدایش تدریجی فوتبال به سمت جهانی شدن و پیدایش آثار آن در فوتبال ایران نظیر چندپارگی، فشردگی، استقلال خواهی از یک طرف و همچنین افزایش قدرت جریان ساز فوتبال، فشار فیفا و  افزایش روزافزون شکاف میان مصلحت های جهانی (Global) و محلی (Local)، افزایش روزافزون تعارض فوتبالی ها با دولت مردان بر سر کانونها و منابع قدرت این ورزش پولساز و پر طرفدار، در نهایت فوتبال ایران را در آستانه این نقطه حساس قرار داده است.

استعفای مسالمت آمیز تاج و بازنشستگان فدراسیون، تجربه این نقطه را برای مدت کوتاهی به تأخیر خواهد انداخت. اما این حقیقت را تغییر نمی دهد که فوتبال و مردم ایران بر اساس شواهد علمی، شاهد زایمان سزارین وضعیت جدیدی در فوتبال ایران در آینده ای نزدیک خواهند بود. وضعیتی که فوتبالی ها برای حفظ منافع و بقای اجباری خود و همگنی بیشتر با مناسبات جهانی، گزینه غیردولتی بودن را انتخاب خواهند کرد و نه تنها از خیر کمک دولت و اماکن ورزشی خواهند گذشت، بلکه با افتخار مالیات درآمدهای شان را نیز به دولت پرداخت خواهند کرد. این زایمانی است که بدون درد، هزینه و خونریزی نخواهد بود.