میانگین ۲ میلیون مترمکعبی مصرف چوب قاچاق

افزایش قاچاق چوب در کمین جنگل‌های ایران

با توجه به آمار و اطلاعات موجود، میانگین مصرف چوب و فرآورده‌های آن حدود 2میلیون مترمکعب است که با توجه به توقف بهره‌برداری از جنگل‌ها در قالب طرح تنفس جنگل‌ها، احتمال افزایش قاچاق چوب در سالیان آینده وجود دارد.

کد خبر: ۷۸۰۴۴۷

تاریخ: ۱۶ اسفند ۱۳۹۶ - ۰۸:۳۶

به گزارش خبرگزاری فارس، در سالیان اخیر، بروز مشکلات ناشی از تخریب جنگل‌های کشور نظیر وقوع سیلاب و فرسایش خاک از یک سو و تلاش‌های صورت گرفته توسط کارشناسان و حامیان محیط زیست در جهت تبیین جایگاه جنگل‌های کشور از سوی دیگر، موجب توجه مسئولان به حفظ جنگل‌های کشور شده است.

همچنین تاکیدات مکرر مقام معظم رهبری در رابطه با حفاظت محیط‌زیست و منابع طبیعی به خصوص در مورد جنگل‌های شمال کشور نیز منجر به اتخاذ تصمیماتی در حمایت از جنگل‌ها شد؛ به طوری که بر اساس آمارهای رسمی  اعلام شده  توسط وزارت جهاد کشاورزی، در سالیان گذشته میزان برداشت قانونی چوب از جنگل‌های شمال کشور کاهش قابل توجهی داشته و در همین راستا مطابق با «بند ف ماده 38 قانون برنامه پنجساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران»، هرگونه بهره‌برداری چوبی از درختان جنگل‌های کشور از ابتدای سال چهارم اجرای قانون برنامه، ممنوع خواهد بود.

*مصرف چوب در افق 1404 دو برابر خواهد شد

با بررسی جداول آماری بخش صدور مجوزهای تأسیس صنایع در گزارش‌های عملکرد سالیانه وزارت صنعت، معدن و تجارت مشخص می‌شود که این وزارتخانه، در یک بازه زمانی 10ساله یعنی در سال‌های 84 تا 94 در حوزه صنعت چوب و صنایع وابسته 4350پروانه بهره‌برداری صادره کرده که از این تعداد، 1631فقره مربوط به بخش چوب و محصولات چوبی به غیر از مبل، 1725فقره مربوط به ساخت کاغذ و محصولات کاغذی و 994 فقره مربوط به مبلمان و سایر مصنوعات بوده است.

برهمین اساس جلالی، رئیس سابق سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور در اردیبهشت سال95 در همایش «پایداری جنگل و صنعت» پیش‌بینی کرده که در افق 1404 مصرف سالانه چوب کشور به 2برابر مقدار کنونی افزایش یابد. حال این سوال به ذهن متبادر می‌شود که چگونه می‌توان با وجود توقف برداشت چوب از جنگل‌های کشور، نیاز روزافزون مصرف چوب در کشور را پاسخ داد؟

*واردات چوب به صرفه نیست

به اذعان مسئولان و کارشناسان، «واردات چوب» و «گسترش زراعت چوب در کشور» دو راهکار جایگزین برای جبران کسری تولید چوب در کشور به شمار می‌آیند اما «واردات چوب» با وجود آنکه طی سالیان اخیر روند افزایشی داشته است اما به دلیل قیمت بالای فرآورده‌های چوبی خام وارداتی، استفاده از آن در بسیاری از  صنایع مانند تولید کاغذ و اوراق فشرده چوبی به صرفه نیست.

آمار گمرک ایران در سال95 نشان می‌دهد  متوسط قیمت هرکیلوگرم  چوب آلات خام  وارداتی 1200 تومان است در حالی که مطابق نظر کارشناسان، قیمت هر کیلوگرم چوب جنگل‌های کشور حدود 200تومان می‌باشد. بنابراین قیمت بالای چوب وارداتی، از صرفه اقتصادی واردات آن کاسته و نمی‌توان از این طریق، انتظار تامین نیاز صنایع داخلی را داشت.

*وقتی زمینه برای قاچاق چوب مهیا می‌شود

برای توسعه زراعت چوب کشور، قانون برنامه پنج ساله ششم، پیش‌بینی افزایش 75هزار هکتاری سطح زیر کشت را در طول 5 سال اجرای این برنامه در نظر گرفته است. نظرات کارشناسان نشان می‌دهد از هر هکتار زراعت چوب، 15 تا 20متر مکعب  چوب  قابل برداشت است؛ به عبارت دیگر، با فرض تحقق اهداف برنامه، حداکثر 1میلیون و 500هزار مترمکعب چوب به میزان تولید افزوده خواهد شد. البته تامین چوب از طریق زراعت، حداقل به 5 تا 6سال زمان نیاز دارد و نکته مهم آنکه این مدت زمان برای درختان با رشد بسیار بالا است و سایر درختان به زمان بسیار بیشتری نیاز خواهند داشت؛ بنابراین عملاً بهره‌برداری از اراضی که در طول اجرای برنامه ششم تحت زراعت چوب قرار گرفته‌اند، از اواسط برنامه هفتم آغاز خواهد شد.

به گزارش فارس، با این وجود، روش‌های مطرح شده پاسخگوی تامین نیاز صنایع داخلی به چوب نیست و این امر راه را برای گسترش تخلفات در این زمینه مهیا می‌کند.

* وقتی یک سازمان، آمارهای متناقضی از قاچاق چوب می‌دهد

آمارهای ارائه شده از میزان قاچاق چوب بسیار متفاوت و متناقض است. به عنوان مثال، جلالی، رئیس سابق سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور، حجم چوب قاچاق در نیمه نخست سال94 را 2700 متر مکعب  می‌داند اما در مقابل، فرمانده یگان حفاظت این سازمان، تعداد پرونده‌های قاچاق چوب در کشور را 30 هزار مورد در سال اعلام کرده و در کمال تعجب، این یعنی به طور متوسط هر پرونده قاچاق چوب مربوط به 0.18 متر مکعب  چوب است!

از سوی دیگر بر اساس گزارش موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، حجم قاچاق چوب در کشور حدود 3 میلیون مترمکعب در سال تخمین زده می‌شود.

*آمار قاچاق چوب چگونه برآورد می‌شود؟

یکی از روش‌های مرسوم و متداول جهت برآورد حجم قاچاق چوب، این است که میزان مصرف چوب باید با میزان تولید و واردات چوب برابر باشد و کسری این مقدار، از طریق قاچاق تامین می‌شود؛ به عبارت بهتر، می‌توان فرمول زیر را برای محاسبه میزان چوب قاچاق به کار برد:

مقدار چوب قاچاق = مقدارمصرف چوب در کشور- (مقدار تولید چوب + مقدار واردات چوب)

برای استفاده از فرمول بالا، به سه اطلاعات یعنی «میزان مصرف چوب کشور»، «میزان واردات چوب» و نیز «میزان تولید چوب» نیاز داریم که در ادامه آمده است:

1-میزان مصرف چوب کشور :

به گزارش فارس، «میزان مصرف چوب» را می‌توان با استفاده از دو روش تخمین زد. در روش اول کل نیاز کشور به چوب و فرآورده‌های چوبی خصوصاً کاغذ و مقوا بر اساس سرانه مصرف هر فرد محاسبه می‌شود. در روش دوم نیز مصرف چوب به مقدار مورد نیاز برای تامین صنایع داخلی مصرف‌کننده چوب محدود می‌شود.

بر این اساس، سرانه مصرف چوب و فرآورده‌های آن به خصوص کاغذ برای هر فرد، در کشورهای پیشرفته بیش از 0.7 متـرمعکـب و  متوسط جهانی آن نیز در حدود 0.3 مترمعکب برآورده شـده اسـت. ایـن رقم برای ایران عددی کمتر از 0.2 مترمکعب را شامل می‌شود که با این حساب میزان مصـرف چوب و فرآوده‌های آن در ایران حدود 15میلیون متـرمکعـب بـرای جمعیـت  80 میلیـونی است.

بر اساس اعلام مسئولان سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور و نیز انجمن صنفی کارفرمایان صنعت چوب، میزان مصرف چوب در صنایع داخلی در حدود 6.5 میلیون متر مکعب تخمین زده می‌شود.

2-میزان تولید چوب کشور:

تولیدات چوب کشور از سه طریق «برداشت چوب از جنگل»، «استفاده از شاخه درختان و چوب‌آلات باغی» و «زراعت چوب» صورت می‌گیرد. بر این اساس، آمارهای انتشاریافته توسط وزارت جهاد کشاورزی حاکی از برداشت 500 تا 600 هزار مترمکعبی چوب از سطح جنگل‌های کشور در سال 95 است.

در زمینه «شاخه درختان و چوب‌آلات باغی» نیز آمار منتشر شده‌ای در دسترس نیست اما بررسی‌ها نشان می‌دهد بهره‌وری در این بخش بسیار کم بوده و درصد کمی از چوب‌آلات باغی در صنایع تبدیلی چوب مورد استفاده قرار می‌گیرد.

آمار‌های منتشر شده در زمینه «زراعت چوب» در کشور بسیار ضدونقیض است چراکه رئیس سابق سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری، سطح زیر کشت زراعت چوب کشور را حدود 350هزار هکتار اعلام می‌کند اما جدول8  قانون برنامه ششم توسعه، مساحت زراعت چوپ را در کشور حدود 80هزار هکتار بیان کرده است. به‌این ترتیب، حجم چوب حاصل از این روش در کشور، حدود 1.2 تا 5میلیون متر مکعب تخمین زده می‌شود.

به گزارش فارس، جدول1 سطح زیر کشت زراعت چوب در کشور را بر اساس منابع مختلف نشان می‌دهد.

*میزان واردات چوب کشور چقدر است؟

به گزارش فارس، میزان چوب واردتی به کشور از طریق اطلاعات موجود در گمرک قابل محاسبه است؛ بر این اساس، جدول‌ 2 مقدار واردات و تولیدات چوب کشور را نشان می‌دهد.

*میزان قاچاق چوب کشور

با توجه به اطلاعات موجود، برای محاسبه میزان قاچاق چوب در کشور، می‌توان از دو دسته از اعداد استفاده کرد. به‌این ترتیب اگر چنانچه میزان مصرف چوب و فرآورده‌های آن را در کشور 15میلیون متر مکعب در نظر بگیریم و از مجموع تولید و واردات مطابق با اطلاعات جدول 2 استفاده کنیم، آمار قاچاق چوب در حدود 0.9 تا 4.9 میلیون مترمکعب محاسبه می‌شود.

اگر هم از آمار اعلام شده توسط مسئولان سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری و نیز انجمن صنفی کارفرمایان صنعت چوب، یعنی5/6 میلیون متر مکعب برای میزان مصرف چوب صنایع داخلی استفاده کنیم، آمار قاچاق حدود صفر تا 2.8 میلیون متر مکعب خواهد شد.

* سخن پایانی

به گزارش فارس، با توجه به آمارهای موجود در زمینه قاچاق چوب کشور که رقمی حدود 2 میلیون متر مکعب را نشان می‌دهد و با توجه به توقف بهره‌برداری از جنگل‌ها در قالب طرح تنفس جنگل‌ها، احتمال افزایش قاچاق چوب در سالیان آینده محتمل خواهد بود؛ بنابراین لازم است اقدامات پیشگیرانه جهت جلوگیری از گسترش تخلفات در این زمینه صورت گیرد.