راه نجات اقتصاد ايران چیست؟

دكتر رضا صداقت

کد خبر: ۷۳۶۱۲

تاریخ: ۲۷ آبان ۱۳۸۸ - ۱۶:۰۹

راه نجات اقتصاد ايران: توجه همزمان به افزايش بهره وري و صرفه جوئي در مصارف غير ضروري

در اقتصاد قيمت و توليد تعادلي از محل برخورد عرضه و تقاضا بوجود مي آيد. در كوتاه مدت وضعيت تعادلي بوجود امده بهترين شرايط را نشان مي دهد. با افزايش جمعيت به طور طبيعي نياز به تقاضاي اضافي پيدا مي شود و در اقتصاد هائي كه در حال رشد هستند نيز هم دولت و هم بخش خصوصي براي انجام وظائف محول شده هزينه فزاينده دارند و تقاضاي كل افزايش مي يابد كه اين به خودي خود پديده اي نامطلوب نيست و مقدمه اي براي رشد بيشتر اقتصاد است.

مشكل از انجا پيدا مي شود كه توليد نتواند متناسب با تقاضا رشد يابد كه در اين صورت منجر به افزايش قيمت و اصطلاحا تورم ميشود كه پديده اي نامطلوب است و در صورت عدم چاره انديشي مانعي جدي براي رشد اقتصادي شده و شكاف طبقاتي را نيز بيشتر مي كند. اين وضعيت در اقتصاد ايران طي سالهاي گذشته وجود داشته و متاسفانه در حال تشديد است كه بعضا از آن بعنوان ركود تورمي ياد مي كنند كه اين پديده اي بسيار خطر ناك و نامطلوب است.

نامطلوب از اين جهت كه معمولا هر سياستي كه براي كاهش تورم اتخاذ گردد سبب تشديد ركود مي شود و برعكس. اين است كه براي شكستن اين حالت خطرناك بايستي به طور همزمان سياستي را در پيش گرفت كه ضمن كاهش تورم مانعي براي رشد اقتصادي ايجاد نسازد و اين نمي تواند جز توجه همزمان به بهره وري اقتصادي و صرفه جوئي در مصرف باشد.

توجه به سياستهائي كه بتواند بهره وري توليد را افزايش دهد هم توليد را بالا مي برد و هم تورم را كاهش مي دهد و توجه به سياستهائي كه بتواند صرفه جوئي در مصرف كل جامعه بوجود آورد نيز به كاهش تورم مي انجامد و البته در مواردي احيانا ممكن است اثرات منفي بر توليد داشته باشد. از جمله مهمترين مواردي كه مي تواند عرضه كل را بيشتر نمايد توجه بنيادي به مقوله علم و پژوهش و سرمايه هاي انساني جامعه است. به گونه اي كه اولا امكانات لازم براي توليد علم در جامعه فراهم شود و از علوم جديد به طور جدي در توليد استفاده گردد.

سرانه پائين پژوهش در كشور در مقايسه با بسياري از كشور هاي جهان نشان دهنده عقب ماندگي اساسي در توليد علم بر مبناي تحقيق است كه نشانه آن بهره وري پائين در اغلب بخش هاي اقتصادي و خصوصا بخش كشاورزي در حال حاضر است. در همين راستا توجه به نهادينه شدن فرهنگ كار و تلاش خصوصا در بين نسل جوان جامعه و دوري از تنبلي و انزوا نيز بسيار مهم است.

افراد جامعه بايستي خود را مجهز به علم مبتني بر تحقيق نمايند و انرژي خود را براي بكارگيري علم بگذارند و سختي هاي اين راه را بر خود بپذيرند. البته نقش مسئولين جامعه در اين زمينه بسيار مهم و حياتي است تا زمينه شادابي و تحرك را در مردم و خصوصا جوانان فراهم نمايند.

براي كاهش تقاضا نيز توجه به رعايت اصل صرفه جوئي در موارد غير ضرور و خصوصا دوري از اشرافي گري مردمي و دولتي بسيار مهم است. خصوصا در شرايط موجود اقتصاد كشور ما راهي جز بازنگري اساسي در سياستهاي مصرف گرايانه و خصوصا اتخاذ سياستهاي مبتني بر كاهش مصرف كالاهاي مصرفي خارجي وجود ندارد.

متاسفانه در كشور ما بخش عمده اي از درآمد هاي نفتي در سالهاي اخير صرف واردات كالاهاي خارجي مصرفي شده كه ضمن تحميل هزينه هاي زياد به كشور بازار فروش كالاهاي توليد داخل را هم تضعيف نموده است. واردات بايستي بيشتر مربوط به كالاهاي سرمايه اي و واسطه اي باشد تا بتواند در ميان مدت به توليد كالاي جديد در داخل منتج گردد و اقتصاد كشور را با رشد روبرو سازد.

* دكتر رضا صداقت ـ محقق اقتصادي و استاد دانشگاه