معادله دو مجهولی انتخابات ریاست جمهوری

رضا واعظی – استاد دانشگاه

کد خبر: ۶۹۰۳۹۴

تاریخ: ۱۲ ارديبهشت ۱۳۹۶ - ۱۸:۳۰

انتخابات رییس جمهوری پیش رو دو  شق است. اول، رییس جمهور مستقر یک پای رقابت است و دوم، دوره گذار است؛ یعنی همه نامزدها جدیدند. در این مورد مردم مجبور به انتخاب یکی از جایگزین‌ها هستند. لذا رقابت راحت تر است.

در بخش اول که رییس جمهور مستقر یک پای رقابت است، اگرچه نامزدها در شرایط برابر با هم رقابت می کنند، اما وضعیت به شکل دیگری است. این قسمت را میتواند تابعی از معادله و قاعد وضع موجود و وضع مطلوب  دانست. مفهوم این قاعده چیست؟ می گوید وجود نارضایتی عمیق و گسترده ( حداقل بیش از 50 درصد) رای دهندگان [ نه همه مردم] به گونه ای که آنها نسبت به تغییر وضع موجود اعتقاد داشته و برای انجام آن جدی باشند.

و در مقابل، وضع مطلوب است؛ یعنی اینکه نسخه جایگزین به گونه ای مطلوب باشد که برای مردم و رای دهندگان متقاعد کننده، جذاب و برانگیزاننده برای آمدن پای صندوق رای و انتخاب باشد. پس هر نامزدی غیر از رییس جمهور مستقر زمانی می تواند پیروز رقابت انتخابات شود که نارضایتی عمیق  وجود داشته باشد و برنامهها و طرح‌های  جایگزین او نیز متقاعدکننده، جذاب و برانگیزاننده باشد.

سئوال این است، چنین شرایطی  چگونه می تواند بوجود آید؟ پاسخ این است که چنین شرایطی  زمانی شکل می گیرد که جامعه اهل ریسک  باشد، یا جامعه رادیکال بوده نه محافظه کار و یا اینکه برنامه‌ها و طرح‌های نامزدهای رقیب آنقدر قانع کننده و انگیزاننده باشد که رای دهندگان را برای عبور از دولت مستقر راغب و قانع کند.

راهکار دیگر آن است که نامزد و یا نامزدهای رقیب، درکنار ارائه برنامه ها و طرح های جایگزین دقیق و شفاف و قابل کمی سازی و ملموس برای مخاطبین، برنامه هایی نیز برای نمایش ضعف شدید دولت مستقر و در نتیجه تشدید نارضایتی عمیق مردم داشته باشد و هم  بتواند مردم را به ریسک کردن متقاعد سازد.

این بخش  نیز مستلزم آن است که نامزد بتواند با ناخودآگاه مردم از طریق عواطف و احساسات آنها ارتباط برقرار کند. بنابراین یک نامزد رقیب دولت مستقر باید بتواند هم برنامه ای شفاف، عملیاتی، قابلیت کمی شدن و ملموس و قانع کنندهِ نزدیک به یقین برای رای دهندگان داشته باشد و هم بتواند نارضایتی عمیق عمومی را نشان داده و آشکار سازد و بتواند با ناخودآگاه مردم، احساسات و عواطف آنها نیز ارتباطی متفاوت از سایر رقبا برقرار نماید.

براساس این معادله آیا در شرایط موجود  نارضایتی به گونه ای هست که مردم صددرصد تغییر بخواهند؟ آیا متاع و برنامه جایگزین آنقدر ارزشمند است که  مردم را از ادامه راه با دولت فعلی منصرف کند؟ اگر جواب  مثبت است؛ برای رقبا عالی است، اما اگر جواب منفی است؛ آیا رقبا توانسته اند جامعه را به این مسیرهدایت کنند؟ آیا برای این منظور طرح و برنامه ای دارند که بیش از ۵۰ درصد رای دهنگان را آنقدر قانع کنند که ضمن تعمیق نارضایتی جدی آنها از وضع موجود، از برنامه ها و طرح های جایگزین ارائه شده،  قانع و آن را انتخاب کنند.

به تعبیر دیگر آیا رقبا در برنامه تبلیغاتی جایی برای تشدید و نمایش نارضایتی و ناامیدی از ادامه راه دارند؟ طرح ها و برنامه های آنها آیا قانع کننده است؟ باید صبر کرد و ادامه برنامه های تبلیغاتی را به نظاره نشست.