مروری بر مهمترین رویدادهای بین المللی در سال 95

می توان به هشت رویداد مهم و قابل توجه اشاره کرد؛ انتخابات ریاست جمهوری آمریکا و ظهور ترامپ، کودتای ترکیه، خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا، آزادسازی حلب، عملیات آزادسازی موصل، عزل و برکنار شدن دو رئیس جمهور زن، توافق صلح دولت کلمبیا و رهبران فارک و تنش شدید در شرق آسیا میان ایالات متحده و کره شمالی

کد خبر: ۶۷۸۵۲۰

تاریخ: ۳۰ اسفند ۱۳۹۵ - ۰۹:۰۰

جهان در سال 1395 حوادث و رویدادهای زیادی به خود دید و در این میان رخدادهایی به وقوع پیوست که بیش از رویدادهای دیگر مورد توجه قرار گرفت.

به گزارش «تابناک»، در این زمینه می توان به هشت رویداد مهم و قابل توجه اشاره کرد؛ انتخابات ریاست جمهوری آمریکا و ظهور ترامپ، کودتای ترکیه، خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا، آزادسازی حلب، عملیات آزادسازی موصل، عزل و برکنار شدن دو رئیس جمهور زن، توافق صلح دولت کلمبیا و رهبران فارک و تنش شدید در شرق آسیا میان ایالات متحده و کره شمالی

انتخابات ریاست جمهوری و پدیده ترامپ

پنجاه و هشتمین انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده آمریکا بر اساس قانون اساسی روز سه‌شنبه ۱۸ آبان ۱۳۹۵ (۸ نوامبر ۲۰۱۶) برگزار شد.

دونالد ترامپ بازرگان و شخصیت برنامه‌های تلویزیونی، در پی پیروزی بر سناتور تد کروز، فرماندار جان کیسیک، سناتور مارکو روبیو و چندین کاندیدای دیگر در رقابت‌های مقدماتی ریاست جمهوری سال ۲۰۱۶ حزب جمهوریخواه در ۱۹ ژوئیه ۲۰۱۶ نامزد حزب جمهوریخواه شد. وزیر امور خارجه سابق ایالات متحده آمریکا و سناتور سابق نیویورک، هیلاری کلینتون پس از پیروزی بر سناتور ورمانت برنی سندرز در ۲۶ ژوئیه نامزد حزب دموکرات شد. در این انتخابات برای نخستین بار یک زن نامزدی یکی از احزاب اصلی را به دست آورده است. این انتخابات همچنین نخستین انتخابات از سال ۱۹۴۴ بود که هر دو نامزد از یک ایالت بودند. احزاب سوم و نامزدهای ریاست جمهوری مستقل دیگری نیز در این انتخابات شرکت کردند، که از آنها دو نفر دسترسی کافی به برگه رأی یافته‌ بودند.

سرانجام پس از یک رقابت تنگاتنگ و نفس گیر و در عین حال جنجالی، ساعت ۳ صبح به وقت استاندارد شرق آمریکا در نهم نوامبر ۲۰۱۶، دونالد ترامپ با کسب بیش از ۲۷۰ رأی از مجمع گزینندگان، بیشینه ۵۳۸ گزیننده این مجمع را به دست آورد که کافی بود او را رئیس جمهور منتخب آمریکا کند و پدیده «ترامپیسم» شکل بگیرد.

بسیاری از نظرسنجی‌ها و افکارسنجان به تندی این انتخابات را از جذاب‌ترین انتخابات در دوران معاصر و یکی از بزرگترین نتایج خلاف انتظار در تاریخ خواندند. ترامپ ۷۰ ساله، ثروتمندترین و مسن‌ترین کسی شد که ریاست جمهوری را شروع می‌کند. او تنها کسی است که بدون هر گونه سابقه تصدی مناصب سیاسی یا نظامی به ریاست جمهوری آمریکا برگزیده شده و پنجمین کسی است که با کسب آرای مردمی کمتر از رقیبش به ریاست جمهوری برگزیده شده است.

ترامپ با ۷۰ سال سن، پیرترین کسی شد که تا کنون در دور اول به ریاست جمهوری رسیده و از رونالد ریگان که هنگام پیروزی در انتخابات ۱۹۸۰، ۶۹ ساله بود نیز پیرتر است. ترامپ پس از ون بیورن، میلرد فیملمور، تیودور روزولت و فرنکلین دی روزولت پنجمین رئیس جمهور آمریکا شد که در ایالت نیویورک به دنیا آمده و پس از تیودور روزولت دومین رئیس جمهوری شد که در نیویورک به دنیا آمده است. ترامپ همچنین پس از جیمز پلک در سال ۱۸۴۴ و ریچارد نیکسون در سال ۱۹۶۸ سومین رئیس جمهوری شد که ایالت خانگی خود را باخته است.

از جمله مواضع سیاسی ترامپ، تجدید مذاکرات تجاری آمریکا با چین، مخالفتش با چند توافق نامه‌ گوناگون تجارت آزاد همچون شراکت ترنس-پسیفیک، اجرای سفت و سخت‌تر قوانین مهاجرتی آمریکا و ساختن دیواری در امتداد مرز مکزیک ـ ایالات متحده آمریکا، اصلاحات در مراقبت از کهنه سربازان، جایگزینی لایحه حفاظت از بیمار و مراقبت مقرون به صرفه و کاستن از مالیات هاست. در سیاست خارجی، ترامپ از یک شیوه حامی عدم مداخله، افزایش هزینه‌های نظامی، «غربالگری مفرط» مهاجرین و اقدام نظامی تهاجمی علیه داعش حمایت می‌کند.

کودتای ترکیه

کودتای نافرجام ۲۰۱۶ ترکیه تلاشی بود توسط گروهی از نظامیان که در آن بنا به گفته  بن‌علی ییلدریم، نخست‌وزیر ترکیه، بخشی از ارتش ترکیه در ۱۵ ژوئیه ۲۰۱۶ – ۱۶ ژوئیه ۲۰۱۶تلاش کردند تا حکومت را در دست بگیرند. جت‌های جنگی در آسمان استامبول و آنکارا پرواز کردند و ارتش پل‌های بسفر و سلطان محمد فاتح در استانبول را بوسیله تانک و سربازها مسدود کرد. طی این عملیات، بسیاری خطوط تلفن و اینترنت قطع بودند. حکومت ترکیه برای مبارزه با کودتاگران از پلیس درخواست کمک کرد.

بیانیه‌ای با عنوان نیروهای مسلح ترکیه از تلویزیون دولتی ترکیه پخش شد، با این مضمون که ارتش برای حفظ دموکراسی و حقوق بشر در ترکیه، اداره امور را در دست گرفته است. در این اطلاعیه ارتش تأکید کرد که روابط خارجی آنکارا با کشورهای دیگر به قوت خود باقی است و حاکمیت قانون در کشور در اولویت قرار دارد. برخی منابع داخلی ادعا کردند، این کودتا توسط نیروهای وابسته به فتح‌الله گولن انجام گرفته در حالی که وی در پیامی کودتا را محکوم کرد و گفت که کودتا کار اردوغان است.

رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، فتح‌الله گولن را عامل اصلی وقوع کودتا در ترکیه معرفی می‌کند. او پس از سرکوب کودتا به دستگیری حامیان این مبلغ مذهبی در نهادهای دولتی و نظامی ترکیه روی آورد. در حالی که آژانس امنیت ملی ترکیه نسبت به این اقدامات اردوغان هشدار داده است ولی دولت اردوغان این اقدامات را برای بازسازی و اصلاحات در ترکیه ضروری دانسته است.

در حال حاضر نیز بیش از ده ها هزار تن در ترکیه به دلیل حمایت از گولن از کار اخراج و در مجموع حدود 35 هزار نفر نیز دستگیر شده‌اند.

خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا (برگزیت)

مسلما مهمترین تحول بریتانیا و شاید اروپا در سال 2016 که مدتها بر عرصه های داخلی، منطقه ای و بین المللی این کشور تأثیرگذار خواهد بود، برگزاری همه پرسی جدایی بریتانیا از اتحادیه اروپا بود که به «برگزیت» معروف شده است. با برگزاری همه پرسی «برگزیت» که روز پنج شنبه 23 ژوئن 2016 برگزار شد، رای دهندگان بریتانیایی به خروج کشورشان از اتحادیه اروپا رأی دادند.

48 درصد رأی دهندگان به ادامه عضویت و 52 درصد به خروج از اتحادیه رأی دادند. مردم اسکاتلند و ایرلند شمالی رأی به ماندن در اتحادیه اروپا و انگلیسی‌ها و ولزی‌ها به غیر از لندن رأی به خروج از این اتحادیه دادند. نتیجه این همه پرسی شوک بزرگی را در سطح  داخلی، سطح اروپا و در عرصه بین المللی  موجب شد.

این همه پرسی باعث شده تا استقلال طلبان اسکاتلندی و ایرلند شمالی با انگیزه بیشتری به دنبال جدایی از بریتانیا بروند. در سطح اروپا نیز نتیجه همه پرسی بریتانیا را برخی تحلیلگران آغازی برای فروپاشی اتحادیه اروپا دانستند. رأی مردم بریتانیا به خروج از اتحادیه اروپا باعث نگرانی در مورد تقویت موضع مخالفان عضویت در اتحادیه در سایر کشورهای عضو و درخواست آنان برای برگزاری همه پرسی مشابه شده است. احزاب و سیاستمداران مخالف اتحادیه اروپا در بسیاری از کشورهای عضو، از تصمیم مردم بریتانیا استقبال کرده و آن را ستوده اند.

آزادسازی حلب

عملیات بازپس گیری حلب که اسم رمز آن از سوی ارتش سوریه عملیات «فجر پیروزی» خوانده می‌شود، آفندی است از سوی نیروهای مسلح سوریه و گروه‌های هم پیمان علیه بخش‌های تحت کنترل شورشیان در حلب. این عملیات پس از آن شروع شد که وقفه در حملات هوایی روسیه پایان یافت و نیروهای مسلح روسیه حمله با موشک‌های هوایی و کروز به شورشیان را در سرتاسر شمال غرب سوریه از سر گرفتند. این عملیات، نقطه عطف بالقوه‌ای در جنگ شهری توصیف شده است. محوریت و اهمیت جنگ در حلب باعث شد که طرف‌های درگیر، آن را «مادر جنگ ها» «استالینگراد سوریه» نام‌گذاری کنند.

در ۲۳ آذر ۱۳۹۵ خبرگزاری اسپوتنیک از آزادی کامل شهر حلب توسط ارتش سوریه خبر داد. به دنبال پیروزی ارتش سوریه در حلب، لیندسی گراهام، پیروزی «بشار اسد» در حلب را کابوس آمریکا خواند. در پی آزادسازی شهر حلب و تخلیه آن از نیروهای مخالف و شبه نظامیان، بشار اسد اعلام داشت، پیروزی حلب، زمان را مبدل به تاریخ برای این شهر کرد. وی در پیامی ویدئویی، به اهمیت این پیروزی اشاره کرد و گفت: آزادسازی حلب، تاریخ ساز خواهد بود. وی افزود: مردم حلب تاریخی جدید را به نگارش درآوردند و آنچه در حلب رخ داد به مثابه لحظه‌ای تاریخی است که جهان را تغییر خواهد داد

توافق صلح دولت کلمبیا و رهبران فارک

مذاکرات صلح از ۲۶ اوت ۲۰۱۲ در هاوانا بین دولت کلمبیا و فارک آغاز شد و در ۲۵ اوت ۲۰۱۶ به پایان رسید. موافقتنامه‌ها حاوی اصلاحات روستایی، مشارکت سیاسی، آتش‌بس دوجانبه، راه حل مشکل مواد مخدر و سازوکار اجرا و ارزیابی صلح هستند.

پنجم مهر ۱۳۹۵(۲۶ سپتامبر ۲۰۱۶)، رئیس جمهوری کلمبیا و رهبر گروه فارک «رودریگو لوندونیو» (تیموشنکو)، با امضای یک توافقنامۀ صلح به بیش از نیم قرن رویاروئی خونین پایان دادند. اکنون توافق(با دولت کلمبیا) به موجودیت فارک به عنوان «یک گروه تروریستی»- پایان می‌دهد و از آن یک حزب سیاسی می‌سازد. مردم کلمبیا توافق صلح دولت این کشور با شورشیان چپگرای فارک را در یک رأی گیری بسیار نزدیک رد کردند. همه‌پرسی در روز ۲ اکتبر ۲۰۱۶ برگزار شد. نتایج نهایی همه‌پرسی نشان داد که ۵۰.۲۲ درصد رای دهندگان بدون توجه به نظر خوان مانوئل سانتوس رئیس جمهوری این کشور، با این توافق مخالفت کردند. اما رأی «نه» مردم به این توافقنامه در همه پرسی دوم اکتبر منجر به از سر گیری مذاکرات و اصلاح متن آن شد.

خوزه مانوئل سانتوس، رئیس جمهوری کلمبیا پس از امضا توافقنامه نهایی گفت: «نسل جدیدی که فردای کلمبیا را می سازد، از ما کشوری را تحویل خواهد گرفت که با آنچه به ما به ارث رسیده بود، متفاوت است. کشوری که در آن خشونت و مرگ عادی محسوب نمی‌شود، کشوری آزاد از زنجیرهای نفرت، جایی که همه ما حق زندگی داریم».

دلیل اصلی مخالفت مردم با توافق اول آن بود که آن گروه از رهبران فارک که مرتکب جنایاتی مانند قتل و آدم ربایی شده بودند، زندانی نمی‌شدند. همچنین به فارک اجازه داده می شد تا دفتر سیاسی خود را حفظ کنند.

توافق جدید که سندی ۳۱۰ صفحه‌ای است به ۵۲ سال درگیری در چهارمین اقتصاد آمریکای لاتین پایان دهد؛ درگیری‌هایی که بیش از ۲۲۰ هزار کشته و میلیونها آواره بر جای گذاشت.

عملیات آزادسازی موصل

عملیات آزادسازی موصل یا نبرد موصل عملیاتی است که از روز دوشنبه ۱۷ اکتبر ۲۰۱۶ به فرمان حیدر العبادی نخست وزیر عراق برای پس گرفتن موصل از سیطره داعش آغاز شد. موصل مرکز استان نینوا و دومین شهر بزرگ عراق در تابستان ۲۰۱۴ به اشغال گروه داعش درآمد.

در این عملیات، نیروهای عراق شامل ارتش، الحشد الشعبی، پیشمرگه، پلیس اتحادیه، نیروهای عشایری و محلی و یگان‌های نیروهای سازمان مبارزه با تروریسم حضور دارند. نفرات نیروهای گوناگون عراقی حاضر به شرکت در این عملیات حدود ۳۰ هزار تن برآورد شده است.
هم اکنون ارتش و نیروهای عراقی توانستند بسیاری از مناطق موصل را آزاد کنند و حیدر العبادی، نخست وزیر عراق  نیز گفته است تا ماه آوریل، حدود یک ماه دیگر، داعش از شهر موصل بیرون رانده خواهد شد.

عزل دو رئیس جمهور زن به اتهام

سال 1395 سال خوبی برای سیاستمداران زن نبود، به طوری که شاهد عزل دو رئیس جمهور زن (رؤسای جمهور برزیل و کره جنوبی) بودیم.

برزیل

از مارس ۲۰۱۵ در پی انتشار اتهاماتی علیه دیلما روسف و حزب او مبنی بر دریافت رشوه از شرکت نفتی پتروبراس اعتراضات گسترده میلیونی در برزیل جریان داشته است. همچنین روسف متهم است که در آستانه برگزاری انتخابات عمومی سال ۲۰۱۴، که دومین دوره ریاست جمهوری او بود، با تخطی از قانون بودجه، هزینه‌های دولتی را افزایش داده و به دستکاری در آمار دولتی مبادرت ورزیده تا نظر مساعد رأی دهنگان را جلب کند.به دنبال این اعتراضات،  نمایندگان مجلس سفلای برزیل روز یکشنبه 29 فروردین با برگزاری جلسه ای رای به تسریع در روند اجرای استیضاح دیلما روسف دادند. در این جلسه ۲۱۰ نماینده مجلس سفلای برزیل به طرح استیضاح این کشور رأی مثبت دادند. در نهایت نیز مجلس سنای برزیل با شصت و یک رأی موافق در برابر بیست رای مخالف، به برکناری دیلما روسف رئیس جمهور این کشور رای داد.

کره جنوبی

صبح روز جمعه 20 اسفند، رئیس دادگاه قانون اساسی کره‌جنوبی اعلام کرد که بالاترین مرجع قضایی کشور تصمیم پارلمان مبنی بر برکناری «پارک گئون‌هی» رئیس‌جمهور این کشور به دلیل پرونده‌های فساد را تأیید کرد و وی از مقامش برکنار شد؛ بنابراین، اولین رئیس‌جمهوری زن کره‌جنوبی به اولین رئیس‌جمهوری تبدیل شد که از مقام خود برکنار شد. بر اساس قانون اساسی این کشور باید به منظور تعیین جایگزین وی، طی ۶۰ روز آینده انتخابات سراسری برپا شود. پس از اعلام برکناری رئیس‌جمهور کره، هزاران نفر از موافقان و مخالفان وی به خیابان‌ها ریختند که در جریان این اعتراضات خیابانی 2 نفر کشته و ده‌ها تن زخمی شدند.

در مرکز اتهامات رئیس‌جمهوری کره‌جنوبی، نام چون سون سیل، دوست صمیمی او به چشم می‌خورد. رئیس‌جمهوری کره‌جنوبی به او اجازه داده است که بدون هیچ‌گونه پست رسمی در تصمیم‌گیری‌های دولت مشارکت داشته و همزمان به کلاهبرداری به نفع خود دست بزند. چون سون سیل که مشاور پارک بوده، از جمله مقادیر زیادی پول از شرکت‌های کره‌ای چون سامسونگ دریافت کرده است. سون سیل مدتی است که تحت بازجویی در زندان به‌سر می‌برد.

تنش در شرق آسیا؛ رزمایش آمریکا و کره جنوبی؛ تهدید بی سابقه کره شمالی و عصبانیت چین

موعد رزمایش سالانه مشترک نیروهای نظامی آمریکا و کره جنوبی از ابتدای این ماه میلادی (یکم مارس) فرا رسید. آمریکا از هفته قبل شروع به گسترش سیستم‌های دفاعی خود در منطقه شرق آسیا کرده است. دقیقا یک روز بعد از اینکه کره شمالی چهار موشک خود را به آزمایش گذاشت. همچنین نیروهای نظامی آمریکا و کره جنوبی رزمایش نظامی خود را تحت عنوان دفاع در طبیعت آغاز کرده‌اند. از سوي ديگر، مقامات چيني نيز از اين اقدام آمريکا عصباني شده و اخطار دادند که اين کشور، در منطقه، رقابتي تسليحاتي به راه انداخته است. چين، سيستم ضد موشکي جديد آمريکا را محکوم کرد و آن را حرکتي خطرناک و «استراتژي جديد آمريکا براي برهم زدن بالانس قدرت براي مقابله با چين در آسيا» خواند.

اما فارغ از مواضع سرسختانه چين و عدم توافق براي همکاري با ايالات متحده آمريکا، موضوع مهم ديگر، وضع و استراتژي کره‌ شمالي است. موضوع جنجال برانگیزتری در رزمایش امسال وجود دارد که احتمال آتش زدن به بنزین تنش‌های موجود بین کره شمالی و آمریکا را به بالاترین حد ممکن رسانده است؛ موضوعی که منجر به این شد که دولت کره شمالی هشدار سفت و سختی به آمریکا و متحدانش در شرق آسیا داد. این هشدار مربوط به حملات احتمالی و نقض حاکمیت کره شمالی توسط گروه ضربت ناو هواپیمابر یو اس اس کارل وینسون، متعلق به نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا و نیروهای نظامی کره جنوبی می‌شود. یک هفته قبل خبرگزاری دولتی کره شمالی از پرواز هواپیماهای دشمن بر فراز زمین و دریای کره شمالی خبر داده بود و چند روز پیش خبرگزاری دولتی کره شمالی با لحنی بی‌سابقه اعلام کرد که اگر آنها تنها یک ذره از حاکمیت کره شمالی را نقض کنند، موشک‌های فوق دقیق آنها از زمین، هوا، دریا و از داخل دریا به سمت آنان پرتاب خواهد شد. این لحن هشدار در سالیان تنش‌های بین کره شمالی با دولت‌های کره جنوبی و آمریکا بی‌سابقه بوده است.

گویا در منطقه شرق آسیا تنش‌های گوناگون با یکدیگر ترکیب شده‌اند. چین به شدت مخالف استقرار سامانه پیشرفته دفاعی ضدموشکی آمریکا در کره جنوبی است. آمریکا و کره جنوبی اعلام کرده اند که سامانه دفاع ضدموشکی (تاد) برای مقابله با تهدیدات کره شمالی نصب خواهد شد ولی دولت چین نگران رادارهای قدرتمندی است که می‌توانند عمق خاک سرزمین خودشان را بررسی کنند و کره‌ای‌ها بر سر امنیت چین با آمریکا معامله‌ای صورت دهند.