اگر نظارت استصوابی همیشگی باشد، نوعی سلطه می شود/ تفسیر شورای نگهبان از قانون اساسی باید اقناعی باشد

در بسیاری از کشورهای جهان، راهکارهای حقوقی دقیقی برای اصلاح قانون اساسی پیش بینی شده و ایران نیز می تواند با این روش ها، راهکار مناسبی برای این کار در نظر گیرد./ مطابق قانون، شورای نگهبان باید نظارت داشته باشد. این در حالی است که عملکرد این شوراها در انتخابشان، شکل اجرایی به خود گرفته است.

کد خبر: ۶۴۷۹۴۴

تاریخ: ۲۳ آذر ۱۳۹۵ - ۱۷:۳۵

از مدت ها پیش، بحث نظارت بر رفتار نمایندگان و همچنین چهارچوب قانونی اختیارات شورای نگهبان در خصوص نظارت بر کار انتخابات، به یکی از مهم ترین چالش های سیاسی بین سیاسیون کشور تبدیل شده است.

به گزارش «تابناک»؛ برخی از اعضای شورای نگهبان بر این اعتقاد هستند که نظارت بر نمایندگان باید مستمر بوده و حتی در طول نمایندگی نیز از سوی شورای نگهبان ادامه داشته باشد، اما در سوی دیگر این ماجرا، نمایندگان مجلس و برخی از سیاستمداران کشور، این تفسیر از قانون را مغایر با قانون اساسی می دانند.

این افراد از جمله علی مطهری بر این باورند که پس از ورود نماینده به مجلس، شورای نگهبان دیگر نمی‌تواند بر کار آنها نظارت کند و در عوض باید یک سیستم نظارت انتظامی با شرایط خاص این کار را انجام دهد. همچنین به اعتقاد این افراد، در صورت اجرای این روش توسط شورای نگهبان، چاپلوسی و دست‌بوسی حاکمان به امری رایج در میان نمایندگان تبدیل خواهد شد که این به صلاح حاکمیت نخواهد بود.

این بحث در روزهای گذشته با ورود یکی از اعضای حقوقدان شورا نگهبان به موضوع وارد فاز جدیدی شده است، چون بر خلاف معمول، این عضو شورای نگهبان نیز با نظر نمایندگان مجلس موافق است و حتی در پاره ای موارد، عملکرد شورای نگهبان در برگزاری انتخابات را مغایر با قانون می داند.

اینها بخش هایی از گفته های یکی از اعضای حقوقدان شورای نگهبان است. نجات‌الله ابراهیمیان نیز همانند بسیاری از نمایندگان مجلس اعتقاد دارد، برخی اقدامات شورای نگهبان با نص قانون اساسی مغایرت دارد، و چنانچه مجلس نیز چنین اختیاری به شورای نگهبان داده باشد، خلاف قانون عمل کرده است.

محمد جواد فتحی، عضو کمیسیون حقوقی مجلس شورای اسلای در گفت و گو با تابناک ضمن موافقت با سخنان ابراهیمیان گفت: اصل بر نظارت در شورای نگهبان، استطلاعی بودن است، نه بر استصوابی بودن؛ استصوابی بودن در صورتی پذیرفته است که یک محدوده مشخص داشته باشد. در غیر این صورت، نوعی سلطه خواهد بود.

وی ادامه داد: به استناد اصل 98 و 99 قانون اساسی، چنانچه شورای نگهبان بخواهد خارج از چهارچوب یک اصلی را تفسیر کند، تفسیر لازم الاجراست؛ اما منطقی نیست و در واقع افکار عمومی را نمی تواند قانع کند و به نظر می رسد، قانون اساسی در این زمینه نیاز به اصلاح دارد.

وی در خصوص اصلاح قانون اساسی نیز گفت: در بسیاری از کشورهای جهان، راهکارهای حقوقی دقیقی برای اصلاح قانون اساسی پیش بینی شده و ایران نیز می تواند با این روش ها، راهکار مناسبی برای این کار در نظر گیرد.

این نماینده مجلس با بیان اینکه برخی وظایف شورای نگهبان، نوعی ورود در مباحث اجرایی است، گفت: در حال حاضر، حتی برخی اعضای شورای نگهبان حتی در دوره نمایندگی نمایندگان هم قائل به نظارت استصوابی هستند و تمایل دارند به عنوان شورای نگهبان یک نماینده را رد صلاحیت کنند و اگر جو عمومی اجازه می داد احتمالا این کار انجام می شد.

عضو کمیسیون حقوقی مجلس گفت: مطابق قانون، شورای نگهبان باید نظارت داشته باشد. این در حالی است که عملکرد این شوراها در انتخابشان، شکل اجرایی به خود گرفته است. نظارت یک تعریف حقوقی دارد، همچنان که در فقه نیز تعریف مشخص دارد، اما نه در حقوق و نه در فقه اشاره ای به این نوع نظارت نشده است.

این نماینده مجلس با اشاره به سخنان سخنگوی شورای نگهبان در خصوص تغییر قانون انتخابات نیز گفت: مشخص نیست، مقصود دکتر کدخدایی کدام بخش از قانون انتخابات است؛ اما به نظر می رسد، انتخابات آزادی که در شأن یک ملت شریف مانند ملت ماست در قانون فعلی تضمین نشده است.

این نماینده مجلس افزود: شکی نیست که فهم مردم ایران از امور حاکمیتی و امور حکومت بسیار است و مردم تمام جریانات را رصد می کنند. مردم معمولا کمتر به خطا می کنند؛ چنانچه در بحث فقه، استدلال آن این است که ملت و یا امت پیامبر هرگز راه خطا نمی روند.

وی گفت: بنابراین مردمی که به یک فرد رأی می دهند و متوجه می شوند که نماینده مورد نظر آن فردی نیست که بتواند انتظارات آنها را برآورده کند، دور بعد به وی رأی نمی دهند و فرد را با یک سرافکندگی از دور خارج می کنند؛ بنابراین به نظر می رسد، این خود بهترین نوع نظارت است و در واقع مردم بر نمایندگان نظارت مستقیم دارند.