بررسی اما و اگرهای صدور کارت های اعتباری بین المللی در ایران؛

سیف: کارت های اعتباری آمریکایی در ایران صادر نمی شود/ متولی مراودات مالی بین المللی کیست؟

رئیس کل بانک مرکزی در پاسخ به این سئوال که شرکت های مطرح در زمینه صدور این نوع کارت ها آمریکایی هستند و آیا ما می توانیم به صورت رسمی با عقد قرارداد با این شرکت ها از خدمات مالی بین المللی آن ها بهره بگیریم، گفت: یکی دو شرکت از مجموعه های صادر کننده کارت های اعتباری بین المللی آمریکایی هستند که ما طبیعتا امکان ارتباط با آنها را نداریم

کد خبر: ۶۴۰۶۰۳

تاریخ: ۲۴ آبان ۱۳۹۵ - ۱۴:۱۶

در بررسی نقش کارت های اعتباری بین المللی برای تسهیل تراکنش های بین المللی به این نکته می رسیم که اثرگذاری و نقش آفرینی این کارت ها در این بخش غیر قابل انکار است. سهولت در استفاده، تعدد درگاه های پذیرنده و امنیت پرداخت از جمله مهمترین عوامل استفاده از این کارت هاست. از این رو صادر کنندگان کارت های ارزی بین المللی همواره تلاش می کنند تا امکانات و خدمات بیشتری را توسط این کارت ها به مشتریانشان عرضه کنند. از جمله مهمترین برند های تجاری کارت های ارزی بین المللی می توان به ویزا کارت (VISA Card)، مستر کارت (Master Card)، امریکن اکسپرس (American Express)، مسترو (Maestro)، دیسکاور ایت (Discover it) و ... اشاره کرد.

به گزارش «تابناک»، با وجود مزایای زیادی که برای کارت‌های اعتباری بین‌المللی قابل تصور است، آنگونه که پیداست در حوزه کارت اعتباری رشد کشور ما با سایر حوزه‌های بانکداری الکترونیک همسو نبوده و از نظر کمی و کیفی قابل قبول نیست. با وجود اثرگذاری نسبی تحریم‌های اقتصادی بر توسعه کارت‌های اعتباری بین‌المللی، ولی در شرایط تحریم نیز راهکارهایی برای فعالیت در این صنعت وجود داشت و اگر نظام بانکی ما به دنبال ورود جدی در صنعت کارت‌های اعتباری بین‌المللی بود، می‌توانست با رفع چالش‌های داخلی و خارجی در این زمینه، امکان توسعه این صنعت را بیش از پیش فراهم کند.

صدای واحدی از دستگاه های اجرایی به گوش نمی رسد!

حال با دستیابی به برنامه جامع اقدام مشترک(برجام) و تبدیل آن به یک قرارداد بین المللی که بر این اساس بسیاری از تحریم ها به خصوص تحریم های بین المللی بانکی علیه کشورمان برداشته خواهد شد و در پس این اتفاق، راه برای انجام بسیاری از مبادلات مالی و تجارت بین المللی گشوده می شود، زمزمه هایی از عقد قرارداد برای ورود رسمی کارت های اعتباری بین المللی به گوش می رسد. اگرچه در این راه شاهد رایزنی های گاه و بیگاه و متفاوت نهادهای مختلف هستیم و صدای واحدی در این زمینه از دستگاه های مسئول و اجرایی به گوش نمی رسد.

در این زمینه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، بانک مرکزی جمهوری اسلامی، وزارت امور اقتصادی و دارایی هر کدام پس از برجام ساز خود را زده اند و خبرهایی درباره رایزنی با برخی شرکت های صادر کننده کارت های اعتباری بین المللی مطرح کرده اند. در این بین برخی شرکت های بی نام و نشان و واسطه ای هم که دارای هیچ مجوز رسمی داخلی و حتی بین المللی نیستند هم مجال یافته و حتی با وعده و وعیدهای غیرعملی با برخی بانک ها و حتی شرکت ها و سازمان های دولتی برای صدور این نوع کارت ها رایزنی کرده اند.

دست دلالان و واسطه ها را قطع کنید

به نظر می رسد در زمینه مبادلات مالی بین المللی که قواعد و قوانین خاص خود را دارد تنها باید مراجع رسمی و ذیصلاح نظیر بانک مرکزی و وزارت اقتصاد باید وارد شوند و از فعالیت دلالان و واسطه ها که قطعا در صورت فعالیت باعث بروز مشکلات مالی بین المللی برای کشور خواهند شد، جلوگیری شود. بر این اساس اگر قرار به صدور کارت های بین المللی اعتباری برای هموطنان مان است، بهتر است رایزنی ها با شرکت های صادر کننده این کارت ها راسا توسط نهادهای مسئول انجام شود تا با محکم کاری و عقد قراردادهای سفت و سخت بین المللی جلوی ایجاد مشکلات احتمالی در آینده برای شهروندانی که از این کارت ها استفاده خواهند کرد، گرفته شود.

به عنوان نمونه چندی پیش وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات و همچنین مدیرعامل شرکت پست جمهوری اسلامی از عقد قرارداد با یک شرکت ایرانی برای صدور و توزیع کارت های بین المللی مستر کارت و ویزا کارت خبردادند و حتی این مساله را از عواید برجام دانستند، موضوعی که بلافاصله توسط سخنگوی شرکت آمریکایی مستر کارت رد شد و این شرکت اعلام کرد هیچگونه فعالیتی در ایران نداشته و برای این کار هم برنامه ای ندارند. این مساله را ولی الله سیف، رئیس کل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران هم بعد از چند ماه تائید کرد و در گفت و گویی با خبرنگار «تابناک» اظهار کرد: ایران با شرکت های آمریکایی صادر کننده کارت های بین المللی هیچگونه رایزنی انجام نداده، چون امکان این امر وجود ندارد.

جلوی صدور کارت از کشورهای همجوار را بگیرید

هم اکنون شرکت های بسیاری در کشور ما فعالیت خود را تحت عنوان صادرکننده کارت های بین المللی اعتباری انجام می دهند و اتفاقا مشتریان زیادی هم دارند، اما قطعا در صورت بروز مشکلات ناشی از تحریم یا جلوگیری از فعالیت و همکاری با مراکز ایرانی صادر کننده این نوع کارت ها، هیچ نهاد قانونی پاسخگوی استفاده کنندگان از این نوع کارت ها نخواهد بود؛ چون عمده فعالیت های فعلی توسط واسطه ها انجام می شود و این واسطه ها هم این کارت ها را از یک بانک مستقر در کشورهای همسایه ایران تهیه کرده و تحویل مشتریانشان می دهند.

در همین زمینه رئیس کل بانک مرکزی در گفت و گو با خبرنگار «تابناک» به شبهات و سئوالات مطرح در زمینه صدور کارت های بین المللی اعتباری پاسخ گفت و تصریح کرد: بانک مرکزی در حال فراهم کردن زیر ساخت لازم برای استفاده از کارت های اعتباری بین المللی است. ما هم اکنون مذاکرات لازم را هم برای همکاری با برندهای بین المللی صادر کننده کارت های اعتباری بین المللی انجام داده ایم و با مواردی هم در حال نهایی کردن قرارداد و همکاری هستیم.

امکان صدور مستر و ویزا کارت در ایران نیست

وی در پاسخ به این سئوال که شرکت های مطرح در زمینه صدور این نوع کارت ها آمریکایی هستند و آیا ما می توانیم به صورت رسمی با عقد قرارداد با این شرکت ها از خدمات مالی بین المللی آن ها بهره بگیریم، گفت: یکی دو شرکت از مجموعه های صادر کننده کارت های اعتباری بین المللی آمریکایی هستند که ما طبیعتا امکان ارتباط با آنها را نداریم، مگر اینکه با شعبی از آنها در جاهای دیگر بتوانیم این کار را انجام بدهیم!

ولی الله سیف به آماده نبودن زیر ساخت های لازم در کشورمان برای استفاده از کارت های اعتباری بین المللی هم اشاره کرد و افزود: در حقیقت متناسب با آن کاری که در ایجاد زیر ساخت در حال انجام است، تیمی در بانک مرکزی مقدمات انجام این کار را فراهم می کند.

خطرات خرید کارت های اعتباری از واسطه ها

وی خطرات فعالیت شرکت های واسطه ای برای صدور کارت های اعتباری بین المللی را هم متذکر شد، راهکارهای بانک مرکزی برای مقابله با آن را اینگونه تشریح کرد: به صورت پراکنده برخی این کار؛ یعنی توزیع کارت های اعتباری بین المللی را در داخل کشور انجام می دهند که اگر در مورد هرکدام از آنها احساس کنیم که خطراتی را ایجاد می کند، حتما جلوی انجام این کار توسط بانک مرکزی گرفته خواهد شد. البته به صورت عادی فعلا این کار را منع نکرده ایم تا در مقطع کوتاه مشکلات را رفع کند.

رئیس کل بانک مرکزی تلویحا به شرایط پس از مشخص شدن رایزنی ها و عقد قرارداد این نهاد با شرکت های اصلی صادر کننده کارت های اعتباری بین المللی هم اشاره و خاطر نشان کرد: زمانی که کار بانک مرکزی درباره کارت های اعتباری بین المللی به نتیجه برسد، فعالیت ها به صورت رسمی و قانونی از مجاری که بانک مرکزی مشخص خواهد کرد، دنبال می شود. در حقیقت پیام سیف به شهروندان استفاده کننده از کارت های اعتباری بین المللی احتمالا این است که بانک مرکزی قوانین سخت گیرانه ای مد نظر دارد که پس از عقد قرارداد رسمی با صادر کنندگان این نوع کارت ها، آن را برای شرکت هایی که قصد توزیع این کارت ها را دارند، اعمال خواهد کرد.

از کدام کارت های اعتباری بیشتر استفاده می شود ؟

اگرچه رئیس کل بانک مرکزی فعلا امکان صدور رسمی کارت های اعتباری بین المللی با منشاء آمریکایی را ممکن نمی داند، اما در حدود نیمی از کسانی که از کارت اعتباری استفاده می کنند از دو کارت معتبر VISA Card و MAster Card بهره می برند که آمریکایی هستند. غیر از ویزا و مستر دو کمپانی بین المللی بزرگ دیگر در زمینه کارت های بانکی آمریکن اکسپرس (American Express) و دیسکاور (Discover) هستند که البته تمرکز اصلی آنها بر ایالات متحده است و پوشش جهانی آنها مانند ویزا کارت و مسترکارت نیست.

آمار تعداد مکان‌های ارائه دهنده و میزان درآمد سالانه سه شرکت فعال در زمینه خدمات کارت‌های اعتباری، در سال ۲۰۱۰ به قرار زیر است :مسترکارت : ۶۷ مکان، ۱۱،۷ میلیارد دلار آمریکا، ویزا کارت : ۱۸ مکان، ۲۴،۹ میلیارد دلار آمریکا، آمریکن اکسپرس : ۵۲ مکان، ۱۳،۹ میلیارد دلار آمریکا. این سه برند معتبر کارت اعتباری، با ارزش ترین شرکت‌های عرضه خدمات کارت‌های اعتباری در جهان هستند. اما شرکت هایی در اروپا و آسیا هم در این زمینه فعالیت می کنند که احتمالا منظور سیف از رایزنی برای عقد قرارداد با این شرکت ها بوده است.

رایزنی ایران با ژاپنی ها، چینی ها و اروپایی ها

البته برای این مساله زیاد هم نمی شود از لفظ «احتمال» استفاده کرد؛ چرا که چندی پیش یکی از مسئلان بانک مرکزی خبر از انجام مذاکراتی با دو بانک جی‌بی‌سی (JBC) ژاپن و سی‌یوپی (CUP) چین برای صدور کارت های اعتباری بین المللی خبر داد. البته خبرهایی هم از رایزنی برای ورود یک برند اروپایی به کشورمان که در زمینه صدور این کارت های فعالیت می کند هم مطرح می شود که سخنان رئیس کل بانک مرکزی هم مهر تائیدی بر این خبرها می زند.

با توجه به شرایط ایجاد شده در پسابرجام، مشتریان بانک‌ها انتظاراتی را برای بهره‌گیری از کارت‌های بین‌المللی دارند؛ ازاین‌رو طبق اظهارات داوود محمد‌بیگی، مدیر اداره نظام‌های پرداخت بانک مرکزی، بزرگ‌ترین این شبکه‌ها مربوط به ویزا، مستر، JBC ژاپن و CUP چین است و بعد از عملیاتی‌شدن برجام مکاتباتی با این چهار شبکه پرداخت بین‌المللی انجام شد؛ اما به‌دلیل آمریکایی‌بودن شرکت‌های ویزا و مسترکارت، محدودیت برای ورود آنها به بازار ایران وجود دارد ازاین‌رو جلساتی با مسئولان بانک ژاپنی جی‌بی‌سی (JBC) برگزار شده و قرار است کارت‌های این شرکت در کشورمان عملیاتی شود. کارت‌های ژاپنی در ١٣٠ کشور دنیا پذیرندگی دارند؛ ضمن اینکه ٣٠ میلیون فروشگاه در دنیا زیر پوشش آن قرار دارند که البته این میزان پوشش‌دهی، نصف شبکه ویزاکارت است.

قابلیت های کارت اعتباری چیست ؟

خرید اینترنتی Electronic Purchas، استفاده از دستگاههای خود پرداز بنام ATM World Wide .، خرید در فروشگاهها و مراکز تجاری که مجهز به ترمینالهایی جهت ارائه کارت اعتباری و برداشت از آن به جای پرداخت پول هستند، تجارت الکترونیکی E-Commerc، واریز، برداشت و انتقال پول به کارت خود از طریق سیستم بانکی، خرید در کلیه مکان های مجهز به سیستم پذیرش کارت های اعتباری ( از جمله فروشگاهها، هتلها، رستورانها، تهیه بلیط هواپیما، خرید از مراکز خرید، بازدید از پارکها، موزه ها، نمایشگاها)، استفاده از تسهیلات بین المللی مثل رزرو کردن اتاق هتل، رزرو کردن جهت کرایه ماشین و همچنین گرفتن تخفیف از برخی از این مکانها، امكان خرید كلیه اقلام تجاری و تبلیغاتی شامل پوشاك , وسایل شخصی , لوازم صوتی و ورزشی و....از طریق اینترنت، رزرو هتل و كــرایه ماشین، عضویت ماهانه در سایت های اینترنتی جهت دریافت خدمات آن ها، پرداخت هزینه های سفارتخانه ها، پرداخت شهریه دانشگاه های خارج از كشـــور، خرید كلیه كتابهای خارجی از ناشران اروپایی و آمریكایی، خرید انواع نرم افزار و بــرنامه های كامپیـــوتری، اخذ پذیرش در دانشگاه ها، هزینه ثبت مقالات علمی، پرداخت حق شرکت در آزمون های علمی مانند TOEFLو... از قابلیت ها و مزایای استفاده از کارت های اعتباری بین المللی است.

پیش از انقلاب بانک های ایرانی قراردادهایی با موسسات بزرگ نظیر ویزا و مسترکارت داشتند، ولی بعد از تحریم امریکا این قراردادها متوقف شد. به عنوان نمونه بانک ملی ایران قراردادی با ویزا داشت که بر اساس آن بانک ملی موسساتی را معرفی می کرد که کارت ویزا را بپذیرند و این بانک تضمین کننده مطالبات مشتریان ایرانی بود و در نهایت تمام پرداخت های خود را از ویزا دریافت می کرد. هم اکنون بانک مرکزی ایران با همکاری یک بانک اروپایی طرحی آزمایشی را در دست اجرا دارد که کارتهای صادر شده از سوی بانکهای خارجی به جز بانکهای آمریکایی و اسرائیلی در ایران قابل استفاده خواهد بود.

انواع کارت های ارزی بین المللی از نظر اتصال به حساب بانکی

کارت اعتباری یا Credit Car: این دسته از کارت ها به پشتوانه یک حساب بانکی و در بیشتر مواقع، تحت قراردادی که یک شرکت با بانک جهت واریز حقوق ماهیانه متقاضی دارد، صادر می گردند. مادامیکه این قرارداد از نظر بانک معتبر باشد و بطور منظم واریز حقوق ماهیانه فرد به این حساب انجام می پذیرد متقاضی این اعتبار را خواهد داشت که حتی بیش از میزان موجودی حساب با کارت خرج نماید. در واقع تا زمانی که مشتری با بانک اصطلاحا خوش حساب است و این امید می رود که حقوق وی به حسابش واریز شود، مشتری قادر خواهد بود که از بانک خود قرض بگیرد و سر موعد مقرر بدهی خود را پرداخت نماید. با این خوش حسابی مشتری در پرداخت بدهی به بانک، مرتبا به امتیاز اعتباری خود می افزاید تا جایی که امتیاز وی به حد نساب مورد نظر بانک برسد. البته روش های دیگری نیز جهت ایجاد و افزایش اعتبار کارت وجود دارد. برای مثال صاحبان کسب و کار با داشتن گردش حساب و یا خالی نکردن موجودی حساب می توانند اعتبار حساب خود را افزایش می دهند.

به هر روش که متقاضی اعتبار کارت خود را افزایش دهد اجازه دارد یک Credit Card داشته و به اعتبار امتیاز بانکی خود با کارت خرج کرده و در آینده با ورود پول به حساب از طریق واریز حقوق ماهیانه و ... به صورت قسطی آن را بپردازد. سقف خرید در این کارت ها وابسته به میزان موجودی بانکی کارت نیست بلکه وابسته به میزان اعتباری است که بانک به شما داده است. چنین کارت هایی نمونه مشابه در سیستم بانکی ایران ندارند. همچنین با توجه به خصوصیات و فرایند صدور کارت های Credit ، در حال حاضر امکان صدور کارت هایی از این نوع برای ایرانی ها بسیار بعید است.

کارت نقدی یا Debit Card: در این حالت نیز، کارت توسط یک حساب بانکی پشتیبانی می شود به این معنا که به هر میزان که در حساب بانکی موجودی وجود در دسترس باشد می توان با استفاده از کارت ارزی مربوطه خرید کرد و یا از دستگاه خودپرداز پول نقد (Cash) دریافت کرد. بنابراین امکان استفاده از کارت با سقفی بالاتر از موجودی بانکی در این نوع کارت وجود ندارد. این کارتها قابل شارژ مجدد بوده و پس از اتمام موجودی می توانید مجددا آن را شارژ و استفاده نمایید مشابه همان کارت های عابر بانک موجود در ایران. در حال حاضر برای ایرانیان، امکان ثبت نام و دریافت کارت های Debit وجود دارد. این گونه کارت ها به صورت تحویل در کشور محل بانک صادر کننده که اغلب یکی از کشور های همسایه شمالی مانند تاجیکستان یا امارات متحده است صادر شده و متقاضی برای دریافت کارت بایستی به بانک مورد نظر رجوع کند.

کارت های پیش پرداخت یا Pre-Paid: به کارت هایی اطلاق می شود که متصل به حساب بانکی نیستند مانند گیفت کارت (Gift Card) ها. این دسته کارت ها معمولا قابلیت برداشت یا انتقال وجه نقد از خود پرداز نداشته و سقف خریدی که توسط این کارت ها قابل انجام است معادل موجودی کارت است. مانند کارت های Debit و در فروشگاه های زنجیره ای به فروش می رسند. این کارت امکان پشتیبانی از انواع خرید، شامل کلیه پرداخت های حضوری، آفلاین، آنلاین (مانند خرید اینترنتی انواع کالا از وب سایتها مانند Amazon.com ، خرید بلیط و ... ) و خرید از دستگاه های POS را داراست. ابن کارت ها اغلب غیر قابل شارژ مجدد هستند و تنها به اندازه مبلغی که در ابتدا شارژ می شوند قابلیت پرداخت دارند. این کارت ها هم اکنون در ایران به فروش رسیده و توسط آنها اکثر پرداخت های آنلاین را می توان انجام داد.

کارت های مجازی Virtual Card: این کارت ها فیزیکی نیستند ولی کلیه مشخصات مورد نیاز برای انجام خرید آنلاین مانند Card number،CVV2 و تاریخ انقضا را دارا هستند. این کارت های در مواردی که سایت فروشنده یا خدمات دهنده، اسکن پشت و روی کارت، جهت تایید هویت دارنده کارت را بخواهد (که البته تعداد این سایت ها چندان زیاد نیست) یا چنانچه بخواهید به وسیله آن ها خرید حضوری با استفاده از دستگاه POS انجام دهید قابل استفاده نیستند. این کارت ها هم اکنون در ایران به فروش رسیده و توسط آنها اکثر پرداخت های آنلاین را می توان انجام داد.

محدودیت های کارت های ارزی بین المللی

سقف برداشت دوره ای: کارت های مختلف دارای قوانینی در سقف پرداخت از نظر مبلغ و یا تعداد تراکنش های روزانه، هفتگی، ماهیانه و سالیانه هستند که اطلاعات مربوط به آن در زمان صدور کارت باید به اطلاع خریدار برسد. برای مثال ممکن است یک کارت تعداد 10 تراکنش و در مجموع مبلغ 2000 دلار در روز را پشتیبانی کند در حالیکه کارت دیگر با سقف 1500 دلار، روزانه تا 20 تراکنش را به عنوان سقف و تعداد مجاز تراکنش انجام دهد. از این نظر بسیار مهم است ابتدا نیاز خود را بررسی کنید و سپس اقدام به تهیه کارت نمایید تا کارت مورد نظر تعداد و سقف تراکنش های مورد نیاز شما را پوشش دهد.

سقف شارژ (واریز) دوره ای: همانگونه که در مورد مبلغ و دفعات برداشت از کارت قوانینی وجود دارد، کارت ها در میزان مبلغی که در هر بار می توانید به آن واریز یا اصطلاحا شارژ کنید نیز متفاوت هستند. برای مثال، در صورتی که شما قصد انجام یک پرداخت به میزان 10000 دلار دارید. اگر محدودیت شارژ روزانه مجاز شما 5000 دلار باشد نیاز خواهید داشت در دو مرحله و طی دو روز و هر بار به مبلغ 5000 دلار کارت را شارژ و سپس نسبت به پرداخت 10000 دلاری خود اقدام نمایید.

کارمزدها: یکی از مهمترین مواردی که باید جهت دریافت کارت در نظر داشته باشید کارمزد هاییست که در موارد گوناگون می پردازید. این کارمزد ها برای مثال هر کدام از پرداخت های چهارگانه ای که در بخش روش های متنوع پرداخت یا برداشت مشمول کارمزد های مشخصی می شوند که از اطلاعات آن در زمان تهیه کارت توسط فروشنده یا بانک صادر کننده در اختیار شما قرار می گیرد. جدای از این، زمانی که شما پرداخت را با ارزی غیر از ارز پایه کارت خود انجام می دهید مشمول کارمزد 2 الی 4 درصدی تبدیل نرخ ارز می شوید. در هر صورت لازم است در زمان سفارش کارت کلیه اطلاعات مربوط به کارمزد ها را از فروشنده کارت بخواهید. توجه داشته باشید در مواردی ممکن است تاریخ درج شده روی کارت به عنوان تاریخ انقضا، مبنای مدت اعتبار کارت نباشد لذا در زمان سفارش کارت حتما تاریخ انقضای دقیق آن را از فروشنده کارت درخواست نمایید.

به نظر می رسد درون دولت و دستگاه های اجرایی در ارتباط با مساله مراودات مالی بین المللی و عقد قراردادها در این زمینه باید یک وفاق، هماهنگی و انسجام کامل ایجاد شود تا اگر قرار به انجام کاری هست، در مرحله اول با شرکت های اصلی صادر کننده کارت های بین المللی مذاکره شود و در مرحله دوم جلوی امیدواری نابه جای مردم گرفته شده و تلاش شود تا از این ناحیه استفاده کنندگان از این کارت ها متضرر نشوند. پس باید ساز و کار و قوانین محکم و سختگیرانه ای در ارتباط با صادر کنندگان کارت های بین المللی اعتباری وضع شود.