بررسی «جهان صنعت» از چالش‌های صنعت برق کشور؛

تاوان مفت‌فروشی

صنعت برق به عنوان صنعت زیربنایی نقش مهمی در توسعه اقتصادی و رفاه جوامع دارد، اهمیت برق از آن جهت است که به دلیل امکان به کارگیری تکنولوژی‌های مدرن‌تر و نیز ملاحظات زیست‌محیطی در تمامی زمینه‌های فعالیت می‌تواند به عنوان انرژی پاک و مناسب انتخاب شود‌.

کد خبر: ۶۳۷۳۹۵

تاریخ: ۱۲ آبان ۱۳۹۵ - ۱۲:۲۳

به گزارش جهان صنعت، در کشور ما نیز صنعت برق دارای جایگاه ویژه‌ای است و حساسیت و اثرگذاری مشکلات این صنعت بر سایر بخش‌های جامعه، مورد توجه مسوولان و دست‌اندرکاران مربوطه است‌.

این در حالی است که با توسعه فناوری و صنعتی جهان، مصرف برق رشد زیادی پیدا کرده و با توجه به اینکه ایران در زمره کشور‌های پرمصرف برق در جهان است‌، همین مساله سبب شده تا سرانه مصرف برق در کشورمان بسیار بالا باشد‌ و این موضوع در ایران با توجه به بحران خشکسالی، رشد قیمت نفت و گاز طبیعی اقتصاد این صنعت را با تحولات بزرگی مواجه کرده است‌.

از طرفی با وجود اینکه که قیمت جهانی برق برای مصارف خانگی 12 تا14 سنت و برای مصارف صنعتی هفت سنت محاسبه می‌شود، قیمت دو سنتی برق در ایران موجب شده وزارت نیرو برای تامین هزینه‌های جاری خود نیز دچار مشکل شود‌.

از همین رو معاون وزیر نیرو روز گذشته در جمع خبرنگاران در خصوص قیمت فروش برق به مردم بیان کرد: هم‌اکنون ایران ارزان‌قیمت‌ترین برق جهان را به مردم می‌فروشد و در حالی که در کشورهای مختلف جهان حدود هفت درصد هزینه خانوارها برای خرید برق اختصاص می‌یابد، این میزان در ایران کمتر از یک درصد است‌.

هوشنگ فلاحتیان با یادآوری اینکه در شرایط فعلی هزینه قبض برق بیش از ۷۰ درصد مشترکین ماهانه کمتر از ۱۰ هزار تومان است، تاکید کرد: در حال حاضر هزینه فروش سوخت به نیروگاه‌ها تقریبا مجانی و رایگان بوده و عملا دولت رایانه قابل‌توجهی برای مصرف برق به مردم پرداخت می‌کند‌.

این مقام مسوول، هزینه تولید هر کیلووات ساعت برق در ایران را بدون احتساب هزینه‌های مصرف سوخت حدود ۱۰۰ تومان عنوان کرد و خاطرنشان کرد: این در حالی است که قیمت فروش هر کیلووات ساعت برق به مردم ۶۰ تومان است و عملا دولت به ازای هر کیلووات ساعت ۴۰ تومان یارانه برق به مردم پرداخت می‌کند‌.

اما نکته قابل تامل این است که آیا با وجود کمبود منابع انرژی فسیلی برای استفاده در نیروگاه‌ها و انواع انرژی‌ها می‌توان تنها به اقدامات و تدابیری که وزارت نیرو جهت تحکیم جایگاه صنعت برق و انرژی کشور و رفع تنگناهای آن انجام می‌دهد، بسنده کرد؟

واقعیت این است که اتکای بسیار زیاد به منابع سوخت فسیلی برای تامین انرژی الکتریکی، فناوری‌های با راندمان پـایین در تولیـد انـرژی الکتریکـی، روند صعودی ایجاد آلاینده‌ها ناشی از فرآیند تولید انرژی الکتریکی در کشور در سال‌های اخیر، اتلاف سیستم انتقال و توزیع بـه میزان بالاتر از حد معمول جهانی به‌خصوص در ساعـات اوج مصرف، وضعیـت قـابـلیت اطمینـان و پارامتـرهای کیفــی بــرق بـه خصـوص بــرای مصرف‌کنندگان صنعتی و کسب و کارهای دیجیتالی جدید، همه حاکی از آن است که در وضعیت کنـونی صنعت برق آماده مواجهه با فرصت‌ها و تهدیدهای آینده نیست.

تلاش دولت

البته در سه سالی که دولت تدبیر و امید روی کارآمده است اقدامات اساسی زیادی برای جبران مشکلات و تنگناهای موجود در بخش برق کشور انجام شده است که از جمله این اقدامات می‌توان به افزایش ظرفیت نصب شده نیروگاهی کشور از 69 هزار و 140 مگاوات در سال1392 به 75 هزار و 199 مگاوات تا امروز اشاره کرد‌. با احتساب این میزان افزایش، کشورمان توانست با تامین ظرفیت 7/1 درصد از ظرفیت نیروگاهی جهان در رتبه چهاردهم دنیا و اول منطقه قرار گیرد‌. جالب اینکه کشور ترکیه کشور بعد از ما در منطقه از منظر ظرفیت نامی نیروگاهی است که تنها 60 هزار مگاوات برق تولید می‌کند‌.

همچنین با توجه به قدمت بالای صنعت برق کشور و میزان نسبتا بالای اتلاف توزیع در این بخش و همچنین پیامدهای زیست‌محیطی که این موضوع در شهرهای مختلف فراهم کرده بود، برنامه جامعی در سال 92 برای کاهش میزان تلفات تدوین شد، خوشبختانه این برنامه در وزارت نیرو در طول این سه سال به جد گرفته شد و توانست تا امروز میزان اتلاف را از 15 درصد در سال 92، به 7/10 درصد در سال 95 برساند‌. براساس گزارش‌ها این میزان کاهش اتلاف منجر به کاهش سالانه بیش از شش میلیون تن دی‌اکسیدکربن در هوا شده است‌.

اقدامات بخش برق در جهت پایداری زیست‌محیطی کشور در طول این سه سال به این محدود نمانده و باعث شد تا در این سال‌ها دولت روی تاسیس نیروگاه‌های تجدیدپذیر تمرکز بیشتری انجام دهد، به همین خاطر، این امر در طول سه سال گذشته منتج به احداث 9 نیروگاه تجدیدپذیر با ظرفیت 63 مگاوات در نقاط مختلف کشور شد‌. همچنین دولت و وزارت نیرو در این مدت بر آن شد تا روی کاهش سوخت مازوت نیروگاه‌ها که یکی از عوامل اصلی آلودگی هوا و از جمله آلاینده‌های زیست‌محیطی به شمار می‌رود تمرکز کند، خوشبختانه این مساله به روایت آماری که وزارت نیرو منتشر کرده و NGO‌های زیست‌محیطی و سندیکاهای برق نیز بر آن صحه گذاشته‌اند خبر از کاهش استفاده از سوخت مازوت در نیروگاه‌های کشور می‌دهد‌.

علاوه بر این معاون وزیر نیرو در نشست خبری از افزایش راندمان نیروگاه‌ها با استفاده از انتقال تکنولوژی و جذب سرمایه‌گذاری خارجی به عنوان یکی از رویکردهای توسعه صنعت برق یاد کرد و افزود: بر این اساس تاکنون مدل قراردادهای BOO و BOT نهایی شده و مذاکرات قراردادی با برخی از شرکت‌های خارجی از جمله یک شرکت از ترکیه برای امضای قراردادهای جدید نهایی شده است‌.

وی با اشاره به گنجاندن بندهایی مهم در قراردادهای جدید سرمایه‌گذاری صنعت برق بیان کرد: یکی از بندهایی که در قراردادهای جدید اعمال شده، عدم بازگشت شرکت‌ها به دوران تحریم بوده و این موضوع به طور شفاف در تمامی قراردادها پیش‌بینی شده است‌.

فلاحتیان با اشاره به اینکه در طول دو سال گذشته تاکنون مذاکرات متعددی با شرکت‌های خارجی به منظور سرمایه‌گذاری در صنعت برق و به ویژه احداث واحدهای جدید نیروگاهی انجام گرفته اما تاکنون هیچ‌‌گونه قراردادی با شرکت‌های بین‌المللی در صنعت برق امضا نشده است، تصریح کرد: مشارکت شرکت‌های خارجی در شانزدهمین نمایشگاه بین‌المللی صنعت برق که از ۱۵ تا ۱۸ آبان‌ماه 95 برگزار می‌شود افزایش یافته است

وی تاکید کرد : در این نمایشگاه برای نخستین بار ۶۴۵ شرکت داخلی و خارجی در ۹ گروه کالایی و خدماتی از ۲۱ کشور جهان مشارکت می‌کنند‌.

2 سناریوی اتصال شبکه برق به اروپا

همچنین معاون وزیر نیرو در ادامه درباره آغاز تبادل برق با روسیه و اتصال شبکه برق به اروپا توضیح داد: هم‌اکنون ساخت یک تاسیسات جدید مرزی برق با جمهوری آذربایجان به پایان رسیده است و تنها ساخت و راه‌اندازی چهار رله برقی باقی مانده که توافق نهایی با جمهوری آذربایجان برای احداث این رله‌ها انجام گرفته است‌.

این مقام مسوول با بیان اینکه پیش‌بینی می‌شود تابستان سال آینده امکان تبادل ۱۰۰ تا ۲۰۰هزار مگاوات برق بین ایران و جمهوری آذربایجان فراهم شود، گفت: از سوی دیگر مذاکرات پنج‌جانبه‌ای با حضور مقامات برق ایران، روسیه، گرجستان، جمهوری آذربایجان و ارمنستان به منظور اتصال شبکه‌های برق و توسعه شبکه‌های برقی آغاز شده است‌.

معاون وزیر نیرو با اشاره به توافق پنج کشور به منظور ایجاد زیرساخت‌های اتصال شبکه‌های برق تصریح کرد: از سوی دیگر اخیرا وزارت انرژی روسیه هم پیشنهاد فنی خود به منظور سنکرون شبکه برق دو کشور را ارائه کرده که هم‌اکنون در حال بررسی این پیشنهاد هستیم‌.

وی با یادآوری اینکه در صورت ایجاد زیرساخت‌ها، امکان تبادل بین ایران و روسیه از مسیر جمهوری آذربایجان تا سقف ۵۰۰ مگاوات وجود دارد، اظهار داشت: در صورتی که شبکه برق ایران به روسیه متصل شود، امکان اتصال شبکه برق کشور به کشورهای اروپایی هم فراهم می‌شود‌.

فلاحتیان همچنین از گرجستان به عنوان دومین مسیر اتصال شبکه برق ایران به روسیه و کشورهای اروپایی نام برد و افزود: قرار است در مرز بین روسیه و گرجستان تاسیسات جدیدی در مدت دو سال احداث شود که در این صورت امکان اتصال شبکه برق ایران به روسیه از مسیر گرجستان هم فراهم می‌شود‌.

وی در ادامه با اشاره به ساخت یک خط انتقال ۴۰۰ کیلو ولتی به طول ۲۵۰ کیلومتر بین ایران و ارمنستان یادآور شد: در صورت بهره‌برداری از این خط جدید تا ۱۸ ماه آینده بین ایران و ارمنستان، ظرفیت انتقال از ۳۵۰ مگاوات فعلی به ۱۲۰۰ مگاوات افزایش می‌یابد‌.

ضرورت دانش بنیان بودن صنعت برق

اما در کنار تمام این اقدامات لازم است با وجود افزایش روز افزون تقاضای انرژی‌، افزایش استانداردهای زندگی‌، خطر گرم شدن بیش از حد کره زمین ناشی از پدیده گلخانه‌ای و آلاینده‌های محیطی و در نهایت مشکلات زیست‌محیطی و تهدید سلامت انسان‌ها توجه به استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر بیش از گذشته باشد

همچنین انتظار می‌رود در شرایط پسابرجام‌، همه دستگاه‌های دولتی و نهاد‌های عمومی‌، تلاش هوشمندانه و برنامه محور برای مدیریت فرصت‌ها و تهدیدات دوران پسا تحریم به نفع شکل‌گیری اقتصاد و جامعه دانش بنیان داشته باشند و از پسابرجام به عنوان فرضت طلایی برای شتابدهی تولیدات دانش بنیان استفاده شود.

در این راستا صنایع می‌توانند با استفاده از دستگاه‌ها پیشرفته و به روز و فناوری‌های نوین و کم مصرف نقش بسزایی در بهینه‌سازی مصرف انرژی داشته باشند همچنین مردم جامعه می‌توانند با نگاهی دور اندیشانه به آینده با اجرای راهکارهای مدیریت مصرف برق در بخش خانگی در توسعه صنعت برق کشور موثر باشند‌.

لزوم ارتقای سهم انرژی‌های نو و تجدیدپذیر

از سوی دیگر با توجه به برخورداری از پتانسیل مطلوب و مناسب انرژی‌های تجدیدپذیر در کشور، توسعه منطقی این منابع ارزشمند و خدادادی موجه به نظر می‌رسد، چراکه از این طریق می‌توان در جهت اهداف توسعه پایدار نیز گام برداشت‌.

منابع انرژی از مهم‌ترین عوامل و عناصر توسعه پایدار است‌. داشتن انرژی مناسب عمده‌ترین عامل اقتصادی جوامع صنعتی پس از نیروی انسانی است چراکه انرژی یک نیاز اساسی برای استمرار توسعه اقتصادی، رفاه اجتماعی، بهبود کیفیت زندگی و امنیت جامعه است‌.

اگر انرژی به نحوی تولید و مصرف شود که توسعه انسانی را در بلندمدت در تمام ابعاد اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی تامین کند، مفهوم انرژی پایدار تحقق خواهد یافت، براین اساس می‌توان گفت تامین انرژی پایدار ضرورت توسعه پایدار است‌. به همین دلایل، در سال‌های اخیر کشورهای مختلف پیشرفته و در حال توسعه توجه فزاینده‌ای به انرژی تجدیدپذیر (انرژی خورشید، باد، ژئوترمال و غیره) جهت ایجاد تنوع در استفاده از منابع انرژی و کاهش وابستگی به یک حامل انرژی و ملاحظات زیست‌محیطی برای دستیابی به انرژی پایدار معطوف داشته‌اند‌.

بالا رفتن قیمت سوخت‌های فسیلی، ملاحظات زیست‌محیطی، امنیت تامین انرژی، کاربری در پتروشیمی، پیشرفت فناوری و توجیه اقتصادی در برخی موارد از جمله عوامل تعیین‌کننده آینده انرژی‌های تجدیدپذیر است‌.

اجبار نصب پنل خورشیدی در اداره‌های دولتی

بر همین اساس اخیرا دولت مصوبه‌ای را تصویب کرده که در راستای آن ادارات دولتی ملزم شده‌اند تا ظرف مدت دو سال ۲۰ درصد از مصرف انرژی خود را از طریق نصب پنل خورشیدی در پشت‌بام ادارات تامین کنند‌.

معاون وزیر نیرو نیز در جمع خبرنگاران در این خصوص افزود: ظرف چند روز آینده این ابلاغیه به منظور اجرا به ادارات دولتی ابلاغ خواهد شد و اگر اداره‌ای چنین کاری را انجام ندهد، نرخ برق آن اداره به نرخ خرید برق تضمینی انرژی تجدیدپذیر محاسبه می‌شود‌.

در همین حال امید است در آینده‌ای نه چندان دور با اقتصادی شدن چرخه تولید انرژی در کشور و همچنین با فرهنگ‌سازی و آموزش روش‌های صحیح برای فرهنگ‌پذیری مصرف مسیر برای حرکت از امروز به فردا روشن‌تر شود و استفاده از انرژی‌ها نو و تجدیدپذیر نقش پر رنگی را در سبد انرژی ایران به دست آورد‌.