اوباما و آمریکا برنده راند اول

مهدی کورانی

کد خبر: ۶۳۱۹۶

تاریخ: ۲۲ شهريور ۱۳۸۸ - ۱۵:۲۶

خوشبينى خوب است ولى نه در مقابل واقعيتها، بى طرفى خوب است ولى نه در جهانى كه فقط به خير و شر و يا به دوست و دشمن تقسيم شده است. اوباما در سياست ها وشعارهايش تاكنون موفق عمل كرده و به نتايج خوبى رسيده، نه فقط براى تقويت جايگاه خود، بلكه وى با مطرح كردن مطالب غير منتظره اى، توانست خاورميانه را غافلگير كرده و به تحسين خویش واداشت. غافلگير، از آن رو كه ايالات متحده تا ديروز پرچم نظم نوين جهانى با رهبرى تك قطبى خویش را برافراشته بود، ولى به ناگاه توانست خود را همدرد و غمخوار مردم منطقه معرفى كند!

اوباما در سخنرانى مشهورش در قاهره، خاورميانه را با دقت تمام وصف نمود، به همه واقعيتهاى تلخ و ناراحت كننده منطقه نيز اشاره كرد، البته بدون اينكه به نقش ايالات متحده در اين واقعيت ها يا ريشه هاى آن اشاره كند. سخنانش اشك ما را نيز در آورد!. وى خيلى بى طرف واقعيت ها را بيان كرد، بدون اينكه يك ذره هم از حقيقت جانبدارى كند! بايد اعتراف كنيم كه سياست هاى جديد آمريكا، در اين دور سياست هاى كاملا موفقى بود؛ بايد اعتراف كرد.

اوباما برنده راند اول شد؛ اسرائيل تحت فشار قرار گرفت، كشورهاى عربى به پاس جوانمردى اش، دور جديد امتياز دهى را شروع كردند. به دنبال فشارهاى اوباما به اسرائيل، لابى قدرتمند صهیونیستی در كنگره آمريكا و در "وال استريت" فعال شد و حكومت اوباما را به عقب نشينى وا داشت. اوباما بخش زيادى از شور و توان خود را از دست داد، البته آنها نيز بى كار ننشسته و لابى سياسى خود را در داخل اسرائيل فعال نموده و به دنبال آن، پليس اسرائيل دادخواست هاى اتهامى را عليه ليبرمان به جريان انداختند و تندرو هاى مذهبى جامعه اسرائيل را تحت فشار گذاشتند.

اكنون طناب كشى مخفيانه بين اوباما و نتانياهو در جريان است كه نتيجه آن در سخنرانى اوباما در اجلاس عمومى آينده سازمان ملل روشن خواهد شد. اوباما توانست بعد از درد زايمان چند ماهه، يك كلمه مبهم "دولت فلسطين" را احتمالا از دهان نتانياهو بيرون بكشد.

ايالات متحده برنده راند اول شد؛ ما در موضع دفاع قرار گرفتيم، اشتباهات ما در شرايط دفاع نمود و تاثير بيشترى دارند. در اين شرايط حفظ پيروزي ها و موفقيت هاى سابق، هنر است. و ما فقط در هنرهاى فردى قوى هستيم. در ظاهر كاندوليزا رايس در اجراى طرح خاورميانه جديد شكست خورد، ولى در واقع ايالات متحده در اين مدت توانست منافع دو محور موجود در خاورميانه را چنان در يكديگر متداخل نمايد، كه كشورهاى منطقه نتوانند بى طرف باشند و مجبور شوند به نحو سازش ناپذيرى عليه يكديگر جبهه آرايى كنند .

اين موفقيت، اين فرصت را در اختيار آمريكا قرار مى دهد كه بتواند آهسته دامن خودش را ازمنطقه خارج كرده و از دور منطقه را چنان كنترل و هدايت كند كه آسيب جدى به اسرائيل وارد نشود.

آمريكا آنچنان موفق عمل كرد كه اكنون بين محور مقاومت و محور ميانه رو، تضاد و تقابل ماهوى وجود دارد. عربستان ديگر نمى تواند، از يك قدم پيشروى ايران در منطقه نيز چشم پوشى كند، دامنه نفوذ بين اين دو كشور اكنون به صورت ميليمترى تدوين مى شود. در مرزهاى شمالى بين دو جبهه، تنها تشكيل كابينه در لبنان مانده است. بحران يمن يك مسئله كاملا داخلى و غير سياسى است و نبايد به آن بعد استراتژيك داد.

در واقع على رغم روابط خوب حوثى ها با شيعيان، ولى بحران يمن، بحرانى در آخرين جامعه سنتى منطقه ، بين ساختار كهنه و عشيره اى دولت و تفكر مدرنيزم سياسى است. و در اين راستا به نظر مى رسد چه خوشمان بيايد و چه خوشمان نيايد، عراق همچنان به عنوان سالن گفتگو هاى سياسى و غير سياسى دو جبهه باقى بماند. در اين ميان تنها تركيه از يوغ وابستگى به دو محور رها ست. در اين راستا مواضع اخير تركيه در قبال جنگ اسرائيل براى محو غزه بهترين گواه است. اين مواضع فقط آزاد بودن تركيه از قيد و بندهاى وابستگى به يك جبهه را نشان مى دهد.

در واقع در ميان كشورهاى منطقه از ديد آمريكا، تنها تركيه است كه مى تواند هووى خوبى براى عربستان باشد. اگر ملاك فقط به تمكين باشد، هيچ وقت نمى گفتند كه دشمن دانا به از دوست نادان است. به نظر مى رسد كه حمايت از رهبرى تركيه بر جامعه اهل سنت جهان اسلام و بر محور ميانه رو به نفع همه است، اگر دوست باشيم دوست دانا برايمان بهتر از دشمن نادان و اگر دشمن باشيم، دشمن دانا برايمان بهتر از دشمن كودن و ضد بشريت است.

در ارزيابى نقش كنونى تركيه بايد بدانيم كه همه كشورهاى عربى به نوعى در گسترش جريان القاعده و سوء استفاده از انتحارى ها دست داشته اند، برخى با حمايت مستقيم سياسى، برخى با حمايت امنيتى يا مالى و يا نظامى و برخى با زمينه سازي هاى مذهبى و فتواهاى تكفير و صادرات خشونت و تندرويى به افغانستان وعراق. در اين ميدان تنها دستان تركيه به اين بازى كثيف آلوده نشده است. زيرا جريان لائيك تركيه با 15 ميليون علوى مى داند كه مار در آستين نگه داشتن عاقبت خوشى ندارد. تركيه اخيرا نيز اين مسئله را درك كرده كه بين لائيك بودن به معناى ضد دين بودن و لائيك بودن به معناى غير دينى بودن فرق بسيارى است.

از طرفى ديگر، رهبرى تركيه بر جامعه اهل سنت جهان اسلام، مسئله تئوريكى نيست و سابقه تاريخى هزار ساله اى در امپراطورى عثمانى دارد. و همانطور كه وحدت بين خاندان صفوى و امپراطورى عثمانى در آن زمان مى توانست سرنوشت منطقه را تغيير دهد، امروزه نيز اين امر قابل تكرار است.

همچنين فراموش نكنيم كه ترك هاى تركيه براى قرن ها، در گره گشايى از كدهاى پان عربيسم موفق عمل كرده اند. در اين راستا رواج گسترده سريال هاى دوبله شده تركيه در جوامع عربى با بازيگرانى همچون (نور - مهند و لميس - يحيى) و برترى اين سريالها در دوئل خود با سلسله سريال هاى موفق "باب الحارة" – توليد سوريه - كه نماد عربيسم است، خود شاهدى گويا از اين موضوع است.

آمريكا كه اكنون خود را برنده راند اول مى بيند، عجله اى در شروع راند بعدى ندارد، تنها منتظر است كه كشورهاى عربى و حتى اسرائيل با تكرار اشتباهات گذشته خود در گذر زمان ، زمينه رسيدن به اهداف سياسى مورد نظرش و پيروزى در راند دوم را فراهم كنند.

* تحلیلگر لبنانی مسائل خاورمیانه