آمادگی ترکیه برای کمک به روابط ایران و عربستان

هاکان تکین در گفتگو با اعتماد اعلام کرد: ترکیه همواره حاضر است به بهبود رابطه ایران و عربستان کمک کند و این پیام را در سطوح بسیار عالی هم منتقل کرده است. امیدواریم در آینده نزدیک این پیشنهاد جواب دهد.

کد خبر: ۶۳۰۰۹۹

تاریخ: ۱۷ مهر ۱۳۹۵ - ۱۱:۵۵

روزنامه اعتماد در شماره امروز خود گفتگویی با رضا هاکان تکین سفیر ترکیه در تهران منتشر کرده است که گزیده ای از آن را در ادامه می خوانید:

*برخورد با عوامل کودتای نافرجام تا پایان راه ادامه دارد؛ چرا که ما با یک تهدید بسیار جدی روبه‌رو هستیم و به این دلیل که گروه گولن یک نهاد یا سازمان معمولی نیست. آنها از سال‌ها پیش به ساختارهای اساسی و مهم دولتی مانند ارتش، وزارت کشور، سیستم حقوقی و قضایی ما نفوذ کرده‌اند. از پیش از کودتا هم مظنون‌هایی بر مبنای بررسی‌های اولیه شناسایی شده بودند اما این پروسه پس از کودتای خونین سرعت گرفت. البته تحقیق‌ها و بررسی‌های جدید هم برمبنای یافته‌های جدید در حال انجام است و ما تلاش می‌کنیم جزییات و اعضای این نهاد تروریستی در داخل ساختار و موسسه‌های دولتی را شناسایی کنیم.

*اگر هرکدام از آنهایی که اخراج شده‌اند یا تحت تعقیب قرارگرفته‌اند بتوانند واقعا بی‌گناهی خود را اثبات کنند، تصمیم‌های جدیدی در خصوص آنها گرفته خواهد شد. ما تلاش نمی‌کنیم که سیستم قضایی در ترکیه را نابود کنیم. در حقیقت این افراد هستند که تلاش می‌کنند سیستم قضایی را با نفوذ در آن ناکارآمد کنند.

*گروه گولن در سال‌های اخیر به خوبی خود را پنهان کرده بود. آنها به عنوان گروه معمولی مذهبی شناخته می‌شدند که موسسه‌های خبری، ان‌جی‌اوها، فعالیت‌های تجاری دارند و در کار گفت‌وگوهای درون دینی هستند. بنابراین زمانی که به حرف‌ها، نوشته‌های آنها نگاه می‌کنید همگی مملو از سخن گفتن در خصوص صلح، همراهی و هماهنگی و همزیستی است. هیچ کس ماهیت واقعی این گروه را نمی‌دانست تا دسامبر ٢٠١٣ که آنها با استفاده از مهره‌های خود اقدام‌هایی علیه سیستم قضایی و برخی سیاستمداران عالیرتبه را آغاز کردند. در آن زمان بود که مشخص شد آنها با جعل مدارک، سیاستمدارهایی را که با خود همراه نبوده‌اند تحت تعقیب قرار می‌دادند. پس از این مساله، دولت و همچنین دیگر بدنه‌های حکومتی در ترکیه کلید تحقیقات بسیار گسترده‌ای را زدند و برخی تدابیر نیز تاکنون اتخاذ شده است. اما در همان زمان هم هیچ کس تصور نمی‌کرد که این افراد در حال برنامه‌ریزی یک کودتای نظامی و آنهم چنان کودتای خونینی هستند چرا که میزان نفوذ آنها به بدنه ارتش مشخص نبود.

* مردم ترکیه پس از تجربه‌ای که در شب کودتای نافرجام داشتند متوجه خطرناک بودن این افراد شده‌اند. افکار عمومی در ترکیه بسیار حامی مبارزه با این گروه در چارچوب سیستم قانونی و اطلاعاتی یا هرسیستم لازم دیگری هستند. بیانیه مشترک بسیار قوی در پارلمان در محکومیت این اتفاق صادر شد. به نظر من این اتفاق بسیار مهم است چرا که اتحاد مردم را نمایش می‌دهد. برای چندهفته، اعتراض‌های عمومی به کودتا در جریان بود که مردم با گرایش‌های سیاسی متفاوت در آن راهپیمایی‌ها شرکت داشتند. آنها همراهی و حمایت خود از نهادهای دولتی قانونی را نشان دادند. اینها نشانه‌هایی از حمایت‌های مردمی در مسیر مبارزه با این گروه است.

* ما مجازات اعدام را سال‌ها پیش ممنوع کردیم. پس از این کودتای خونین، بحث بازاحیای این مجازات در برخی گعده‌ها مطرح بود. رییس‌جمهور ما نیز در این خصوص اظهارنظرهایی داشت. اما این اکنون مساله ما نیست. باید این مساله را در نظر داشته باشیم که یکی از اصول موجود در قانون ترکیه این است که وضع هرقانون جدیدی، عطف به ماسبق ندارد. اگر به عنوان مثال، فردا پارلمان ترکیه قانون اعدام را احیا کند این قانون شامل افرادی نمی‌شود که جرم‌هایی پیش از تصویب آن در پارلمان مرتکب شده‌اند. اکنون تقریبا یک ماه است که کسی در این خصوص اظهارنظری نمی‌کند. البته اگر اکثریت مورد نیاز پارلمان چنین قانونی را وضع کنند این قانون می‌تواند دوباره اجرایی شود اما شخصا چنین فکری نمی‌کنم.

* ما ادله بسیار محکمی داریم و حساسیت خودمان را برای استرداد گولن به همتاهای امریکایی اعلام کرده‌ایم. فکر می‌کنم امریکا نیز می‌داند که این مساله از چه اهمیتی برای ما برخوردار است و به ما گفته‌اند که باید تمام اطلاعات و اسناد را در قالب و چارچوب سیستم قضایی خود بررسی کنند که زمان می‌برد. ما به دنبال این هستیم که این پروسه هرچه سریع‌تر انجام شود چرا که این مساله برای ما بسیار مهم است و علاوه بر این بیرون ماندن فتح‌الله گولن که ریاست یک نهاد تروریستی را بر عهده دارد به این معنا است که می‌تواند همچنان آزادانه نقشه‌ها و برنامه‌های تروریستی خود را پیش ببرد. ما قریب به ٨٥ جعبه اطلاعات و اسناد پس از کودتا به امریکایی‌ها تحویل داده‌ایم و ممکن است بر این میزان افزوده هم شود. ترکیه و امریکا درست مانند ایران و ترکیه، موافقتنامه استرداد مجرمین را دارند و بنابراین ما منطبق بر توافقنامه‌های بین‌المللی به دنبال استرداد وی به ترکیه هستیم.

* برای رسیدن به راهکاری در یک شرایط پیچیده مانند سوریه که بازیگران درگیر یک یا دو مورد نیستند، تمام بازیگران باید بنشینند و مواضع خود را بازبینی کنند و هرکسی باید یک گام به عقب برود و این تنها شامل ترکیه نمی‌شود. برای رسیدن به راهکاری پایدار و نهایی برای مشکلات موجود مانند بحران سوریه، ما باید توافقی جامع داشته باشیم. درغیر این‌صورت، اگر یک طرف مواضع خود را بر دیگری تحمیل کند یا تلاش کند با پیروزی‌های نظامی مساله را حل کند، به خلق مشکلات بیشتر منتهی خواهد شد.

* ما می‌گفتیم که بشار‌اسد نباید هیچ‌گونه نقشی در دولت انتقالی داشته باشد چرا که ما می‌گوییم او مسوول همه اتفاق‌هایی است که با سیاست‌هایش و رفتارش در پنج سال گذشته برای سوریه رخ داده است. بنابراین ما می‌گفتیم که وی نباید هیچ نقشی در این پروسه داشته باشد. در این مرحله، ما می‌گوییم که شاید وی نقشی در دولت انتقالی داشته باشد اما در مرحله آخر نمی‌تواند فعال باشد. این مساله‌ای است که ما بر آن اصرار داریم و قابل تغییر هم نیست. این به نفع خود سوریه هم هست، آینده سوریه نباید به یک نفر گره زده شود.

*حمایت سریع ایران از دولت قانونی ترکیه در جریان کودتا فضای مثبتی را برای رابطه ما در آینده به وجود آورد. به این دلیل است که ما در حال حاضر بسیار به آینده رابطه خوش‌بین هستیم. ما در حال برنامه‌ریزی برای حضور وزیر اقتصاد ترکیه در ایران هستیم تا بتوانیم همکاری در برخی پروژه‌های جدی برای بهبود رابطه در این خصوص را نهایی کنیم.

*در سال ٢٠١٧، احتمالا سفری برای جناب اردوغان برنامه ریزی خواهدشد چرا که ایران و ترکیه همواره در فاصله‌های زمانی نه چندان طولانی چنین رفت و آمدهایی دارند. احتمالا در نیمه اول سال ٢٠١٧، می‌توانیم شاهد حضور رییس‌جمهور ترکیه در تهران باشیم و همزمان دور بعدی شورای عالی همکاری‌های دو کشور هم برگزار خواهد شد.

*در تماس‌های اخیر میان ایران و سوریه، حلب و سوریه یکی از اصلی‌ترین موضوعات بوده‌اند و هنوز هم کار روی آن در حال انجام است. امیدوار هستیم که بتوانیم این بحث‌ها را نهایی کنیم و مسائلی را که با ایران در خصوص آن رایزنی داشته‌ایم به میدان عمل بیاوریم تا در نتیجه آن به مردم سوریه که از این جنگ رنج می‌برند کمکی کرده باشیم.

*سوال اینجاست که چرا ما دخالت نظامی در عراق داریم؟ در جهان بدون نقص و ایراد قطعا چنین کاری نمی‌کردیم. عراق، هنوز کشوری است که دولت مرکزی نمی‌تواند قدرت خود را در سرتاسر منطقه اعمال کند و تبعات منفی این اتفاق‌ها دامان ما را گرفته است. پ.‌ک‌.ک گروهی تروریستی است که ما از چهل سال پیش در حال درگیری با آن هستیم و پایگاهی در عراق در کوه‌های قندیل دارد که البته به مرز ایران نیز نزدیک است و منطقه‌ای است که دولت مرکزی هیچ اختیار و کنترلی بر آن ندارد. این وضعیت از ٢٥ سال پیش یعنی حدود ١٩٩١ نیز بر همین منوال است. در ٢٥ سال گذشته، دولت عراق نتوانسته است برای بیرون راندن این گروه تروریستی که در عملیات‌های خونینی علیه ترکیه دست داشته، کاری بکند.

*ما نیروهای عراقی، حاکمیت ارضی و استقلال عراق را هدف قرار نمی‌دهیم. ما شاید جدی‌ترین حامیان انسجام منطقه‌ای و استقلال عراق باشیم. اما متاسفانه، حقایق میدانی وجود دارند و دولت عراق هم نتوانسته است نه در کوه‌های قندیل حاکمیت خود را به تصویب برساند و نه حتی در منطقه حکومت اقلیم کردستان.

*عراق، همسایه بسیار نزدیک به ما است. مناسب نیست که از کشور ثالثی بخواهیم که میان عراق و ترکیه میانجیگری انجام دهد. ما تماس‌های مداومی با تمام گروه‌های عراقی اعم از مذهبی و سیاسی و قومی داریم. بنابراین مساله میانجیگری نیست بلکه مساله اراده جدی برای انجام آن است.

*چرا حضور امریکا در مساله موصل مورد اعتراض و سوال قرار نمی‌گیرد. امریکا هزاران هزار کیلومتر دورتر از موصل است و این در حالی است که این شهر هم مرز با ما است. قطعا نمی‌توانیم کنار بنشینیم و شاهد اتفاق‌ها در مرز خود باشیم آن‌هم زمانی که شرایط بسیار نامساعد است. چنین شرایطی تنها بر عراق تاثیرگذار نخواهد بود بلکه ما را هم تحت تاثیر قرار خواهد داد.

*زمانی که عملیات موصل را آغاز کنید در حال حاضر دو میلیون نفر در این شهر زندگی می‌کنند و پیش‌بینی می‌شود که نیمی از آنها با شروع عملیات فرار کنند. نزدیک‌ترین کشور برای پناهندگی آنها نیز ترکیه است. بنابراین برای ما بی‌معنا است که بنشینیم و نگاه کنیم. قطعا وارد عمل می‌شویم چرا که موصل تهدیدی جدی برای امنیت ما است.

* به دلیل اظهارنظرهای بسیار در خصوص حضور حشدالشعبی در عراق و اینکه آنها باید در آزادسازی موصل حضور داشته‌ باشند و ما اعتقاد داریم که این حرکت اشتباه است چرا که حشدالشعبی به نظر بسیاری از اهل سنت عراق گروهی کاملا شیعه است و ارتش ملی عراق نیست. اگر این گروه به نوعی در ساختار ملی عراق ادغام شده بود شاید کمتر مشکل‌زا می‌شد. اما در شرایط فعلی و با توجه به تاریخچه عراق و آنچه از سال ٢٠٠٣ تاکنون انجام شده است به نظر من نگرانی‌های موجود در خصوص آزادسازی موصل و گروه‌های حاضر در آن کاملا قابل درک است.

* رهبران ترکیه همواره در خصوص مساله کردها بر این نکته تاکید داشته‌اند که ما هیچ مساله‌ای با کردها چه در داخل و چه خارج ترکیه نداریم اما با تروریست‌ها مساله داریم. چه تروریسم سنی باشد چه شیعه چه عرب و چه کرد. تروریست با تروریست برای ما فرقی ندارد. برای ما، این مساله‌ای است که باید با آن مبارزه کنیم. ابتدا عکس‌العمل‌هایی صورت می‌گرفت اما زمانی که مردم دلایل پشت این اتفاق‌ها را درک کردند و پس از آنکه این پروسه قضایی به اتمام برسد همه‌چیز آرام خواهد شد.

*اگر حزب اتحادیه دموکراتیک را تنها نماینده کردهای سوریه بدانید دچار اشتباه شده‌اید. حزب اتحادیه دموکراتیک، شاخه نظامی سوری پ‌ک‌ک است و دستورهای خود را از کوه‌های قندیل می‌گیرند. این مساله کاملا برای ما روشن و مشخص است. ما در همان ابتدای بحران چندبار آنها را به ترکیه دعوت کردیم و به آنها گفتیم که می‌خواهیم با آنها کار کنیم اما پیش شرط‌هایی داریم. به آنها گفتیم که باید از پ ک ک فاصله بگیرید و گروهی کاملا سوری باشید و دستورات خود را از قندیل نگیرید. به آنها گفتیم که اگر ثابت کنید که گروهی کردی و کاملا سوری هستید ما می‌توانیم با شما کار کنیم. دومین پیش شرط ما هم برای آنها این بود که از دولت سوریه فاصله بگیرند چرا که ما می‌دانستیم آنها همکاری‌هایی با بشار اسد دارند. این دو مساله برای ما بسیار مهم بود. سومین نکته هم این بود که از آنها خواستیم که اراده خود را بر مردم در مناطقی که قدرت در دست‌شان است وارد نکنند. از آنها خواستیم که گروهی کاملا دموکراتیک باقی بمانند. آنها در هر سه این موضوعات کاملا برعکس عمل کردند و به همین دلیل ما نتوانستیم با آنها کار کنیم.

*کشتارغیرنظامیان در یمن بسیار دردناک است. قطعا ما در این خصوص با سعودی‌ها صحبت می‌کنیم و ما به دنبال راهکاری مسالمت‌آمیز برای حل مساله یمن هستیم. در مورد یمن پروسه صلح‌آمیزی چندماه پیش در کویت آغاز شد و گفت‌وگوهای بسیار جدی میان احزاب با حضور جامعه بین‌المللی صورت گرفت. متاسفانه این مذاکرات نتیجه‌ای نداشت.

*بمباران مناطق غیرنظامی در یمن صلح نمی‌آورد به خصوص اگر آنها مناطق شهری و غیرنظامی را بمباران کنند. ما نگرانی‌های خود در این خصوص را منتقل کرده‌ایم. حتی زمانی که با دشمن خود هم می‌جنگید باید در چارچوب قانون به خصوص قوانین جنگی باشید. ما در خصوص این اتفاق‌ها هم ناراحت هستیم و هرگونه خونریزی برای ما قابل پذیرش نیست.

*زمانی که ما رابطه را با همسایگان یا سایر کشورها دنبال می‌کنیم ارتباطی میان هیچ دو رابطه‌ای قایل نمی‌شویم. اگر به عنوان مثال عربستان و ایران دوره بسیار پرمشکلی را در رابطه دوجانبه تجربه می‌کنند، ما تلاش می‌کنیم رابطه بسیار خوبی با هر دو این کشورها داشته باشیم و این مساله را مدیریت می‌کنیم. ما از وضعیت رابطه میان ایران و عربستان خوشحال نیستیم چرا که اعتقاد داریم ایران، ترکیه و عربستان سعودی سه کشور مهم منطقه‌ای هستند. هر راهکار ثابت و پایداری برای مشکلات موجود باید با همکاری این سه کشور حل و فصل شود؛ البته با حضور سایر کشورها اما همکاری این سه کشور مهم بسیار ضروری است. جدا از مسائل دوجانبه، این تنش میان تهران و ریاض برای مسائل منطقه‌ای هم مفید نیست. ترکیه می‌خواهد با توجه به برخورداری رابطه خوب با هر دو این کشورها از هر فرصتی برای حل‌و‌فصل این بحران میان تهران و ریاض استفاده کند.

*رییس‌جمهور ما در دیدارهای جداگانه دوجانبه در ماه آوریل با پادشاه سعودی و رییس‌جمهور روحانی که هر دو برای شرکت در نشست سازمان همکاری‌های اسلامی به ترکیه آمده بودند، برای حل این بحران تلاش کرد. البته که هنوز تنش بسیاری وجود دارد و دو کشور احساس‌های ناخوشایندی به هم دارند. اگر اقدامی در راستای حل این بحران صورت بگیرد تاثیر مثبتی بر منطقه ما خواهد داشت اما این آسان نیست و مسیر پرچالش و سختی است. اما ترکیه همواره حاضر است به بهبود رابطه ایران و عربستان کمک کند و این پیام را در سطوح بسیار عالی هم منتقل کرده است. امیدواریم در آینده نزدیک این پیشنهاد جواب دهد.