در پی بالا گرفتن تنش میان ریاض و واشنگتن؛

واکنش‌های احتمالی عربستان سعودی به مصوبه جدید کنگره آمریکا

پس از مدت ها بحث و گمانه زنی و با وجود وتوی باراک اوباما، رئیس جمهور آمریکا، کنگره آمریکا بار دیگر با قاطعیت قانون جنجالی را که اجازه شکایت از عربستان سعودی را به قربانیان واقعه 11 سپتامبر می دهد، به تصویب رساند. همزمان با نهایی شدن تصویب این قانون، بحث های مختلفی در محافل تحلیلی درگرفته درباره اینکه واکنش عربستان سعودی به این موضوع چه خواهد بود.

کد خبر: ۶۲۷۳۷۹

تاریخ: ۰۹ مهر ۱۳۹۵ - ۰۹:۰۰

به گزارش «تابناک»، با وجود آنکه باراک اوباما، رئیس جمهور آمریکا، طرح موسوم به «قانون عدالت علیه حامیان تروریسم» (جاستا) که به خانواده های قربانیان واقعه 11 سپتامبر اجازه شکایت از عربستان سعودی را می دهد وتو کرده بود، هر دو مجلس آمریکا بار دیگر با قاطعیت به این طرح رأی دادند تا وتوی اوباما بی اثر شود. همین امر سبب شده که به عقیده برخی تحلیلگران، عربستان سعودی متوجه متزلزل بودن اتحاد چند دهه ای خود با آمریکا شود.

«نیویورک تایمز» که در مطلبی به بررسی این موضوع پرداخته، به نقل از خالد الدخیل، تحلیلگر سیاسی سودی می نویسد: «جاستا همچون یک زنگ بیدارباش برای سعودی ها بود که یادآوری کرد وقت بازنگری در مفهوم اتحاد با ایالات متحده فرا رسیده است».

در این میان، واکنش سعودی ها به طور کلی به قانون مذکور، پس از آنکه هر دو مجلس رأی به بی اثر کردن وتوی اوباما دادند، تلفیقی از خشم و ناامیدی بود. در عین حال، به نظر می رسد بسیاری نیز مشغول گمانه زنی درباره این امر هستند که کشورشان چگونه باید به این موضوع واکنش نشان دهد. به هر ترتیب، تردیدی نیست که تصویب این قانون، ضربه ای محکم به سعودی ها بود که سالیان سال است سیاست های خود را بر مبنای اتحاد با آمریکا تنظیم کرده اند.

دیپلمات های سعودی و نیز طیف گسترده ای از شرکت های لابی‌گر استخدام شده توسط دولت سعودی، به شدت مشغول لابی کردن علیه این طرح بودند و عادل الجبیر، وزیر خارجه عربستان، شخصاً هدایت این تلاش ها را بر عهده داشت. با این حال، همه این تلاش ها نتوانست اعضای کنگره را متقاعد کند که به قانون مذکور رأی مثبت ندهند.

واکنش رسمی دولت سعودی

مقامات عربستان سعودی پس از 2 روز سکوت در برابر قانونی که می‌تواند به تعقیب قضایی آنها در آمریکا منجر شود، نهایتاً شب گذشته با لحنی تند از آمریکایی‌ها خواستند که «عقلانی» برخورد کنند. وزارت خارجه عربستان در واکنش به تصویب قانون ایجاد امکان تعقیب قضایی عوامل دولتی حوادث تروریستی، با لحنی تهدیدآمیز اعلام کرد که امید است کنگره آمریکا به گونه‌ای رفتار کند که «عواقب وخیم احتمالی اجرای این قانون، گریبان مردم آمریکا را نگیرد».

بر اساس گزارش خبرگزاری رسمی عربستان «واس»، وزارت خارجه عربستان در واکنش به این ماجرا گفته قانون جدید کنگره آمریکا برای ایجاد امکان شکایت از مقامات سعودی، باعث نگرانی کشورهایی است که نسبت به تضعیف قواعد مصونیت سیاسی اعتراض کرده‌اند. در این بیانیه همچنین آمده است: «امیدواریم عقلانیت غالب شود و کنگره آمریکا گام‌های لازم برای پرهیز از رویارویی با عواقب وخیمی که احتمال دارد در پی اجرای قانون جاستا بیاید را بردارد».

در این میان، به عقیده شماری از تحلیلگران، دولت سعودی که در واکنش به رد وتوی رئیس جمهور آمریکا از سوی مجالس نمایندگان و سنای آمریکا به شدت خشمگین است، به عنوان مهمترین واکنش، به طور جدی خارج کردن داراییها خود از ایالات متحده را بررسی می کند. این در حالی است که ارزش واحد عربستان نیز به دنبال مصوبه کنگره و سنا در بازارهای جهانی در برابر دلار کاهش یافته است.

به نوشته روزنامه «القبس» کویت راهکاری که هم اکنون پیش روی ریاض وجود دارد، کاهش سرمایه گذاری های این کشور در آمریکا و خارج کردن دارایی های سعودی است، دولت آمریکا نیز که از نفع اقتصادی ادامه تعامل تجاری با ریاض مطلع است سعی داشت جلوی دریافت غرامت حوادث 11سپتامبر را بگیرد اما در رسیدن به این هدف ناکام ماند.

به عقیده کارشناسان، تصمیمی که از سوی کنگره برای برخورد با ریاض صورت گرفته است فشارها بر دولت سعودی را افزایش می دهد چرا که ریاض به شدت با کسری بودجه و مشکلات مالی درگیر است. بر اساس آمار منتشر شده عربستان سعودی در حال حاضر 95 میلیارد و 500 میلیون دلار از اسناد مالی وزارت خزانه داری آمریکا را در اختیار دارد و یکی از گزینه های پیش روی ریاض برای پاسخگویی به قانونگذاران آمریکایی کاهش شدید مراودات مالی با واشنگتن خواهد بود.

دولت اوباما که به ارزش 115 میلیارد دلار به ریاض سلاح فروخته، تلاش می کرد تا کنگره را از وتوی مصوبه منصرف کند تا فضای تعامل اقتصادی میان آمریکا و سعودی باز بماند.

چرایی افزایش تنش میان آمریکا و عربستان

عبدالباری العطوان، تحلیلگر سرشناس عرب و سردبیر نشریه «رای الیوم» در تحلیلی به بررسی دلایل بالا گرفتن تنش میان عربستان سعودی و آمریکا پرداخته که دربردارنده نکات جالب توجه و تأمل برانگیزی در این زمینه است.

عطوان اشاره می کند که رابطه راهبردی میان عربستان سعودی و آمریکا که پایه های اولیه آن در دیدار «عبدالعزیز بن عبدالرحمن آل سعود» پادشاه عربستان و «روزولت» رئیس جمهور آمریکا روی عرشه یک کشتی جنگی در کانال سوئز در سال ۱۹۴۵ بنا نهاده شد، به پایان رسید یا اینکه از جانب آمریکا به پایان رسید؛ زیرا عربستان دیگر مثل سابق برای آمریکا دربردارنده نفع اقتصادی نیست و آمریکا دیگر نیازی به نفت عربستان ندارد.

این رابطه راهبردی بر اساس قاعده ای ایجاد شد که گمان می رفت محکم باشد، یعنی «حمایت آمریکا در مقابل نفت عربستان». اما نیاز آمریکا به نفت به پایان رسید آن هم به لطف نفت فلات قاره ای (ده میلیون بشکه در روز) و ایجاد منابع جایگزین دیگر این نیاز برطرف شد به همین دلیل این حمایت به پایان رسید و در یک چشم به هم زدن هم پیمان تبدیل به دشمن شد.

عربستان سعودی اکنون در لبه پرتگاه عملیات «باج خواهی» مالی و سیاسی بی سابقه ای قرار دارد آن هم در زمانی که ذخایر مالی اش کاهش پیدا کرده و رو به افول گذاشته است و برای کاهش کسری کلان در بودجه هایش مالیات و سیاست های ریاضتی علیه شهروندانش اعمال کرده است.

عربستان ۷۵۰ میلیارد دلار سرمایه گذاری، سپرده ها و اوراق بهادار در آمریکا دارد که از جمله اینها ۱۱۹ میلیادر دلار به شکل اوراق بهادار در خزانه داری آمریکا است که به عنوان بخش اول از چندین بخش احتمالی برای دادن غرامت به خانواده های قربانیان حملات 11 سپتامبر که کارشناسان این غرامت را نزدیک به 3.3 تریلیون دلار تخمین زده اند، روی آنها دست گذاشته خواهد شد و بلوکه می شوند. این بدان معناست که اگر این تخمین ها درست از آب درآید، نفت عربستان به مدت ده ها سال در گرو آمریکا در می آید تا غرامت های مطلوب را از عربستان بگیرد!