حمایت از صادرات میوه و کاهش ضایعات

گزارش اقتصادی «تابناک»

کد خبر: ۶۱۹۵۵

تاریخ: ۰۹ شهريور ۱۳۸۸ - ۱۶:۰۰

ضايعات ميوه در كشور 15.2 تا 32 درصد برآورد مي‌شود كه بر اين اساس رتبه نخست ضايعات ميوه در دنيا را به ايران اختصاص پيدا مي‌كند.

کارشناسان کشاورزي يكي از دلايل افزايش قيمت ميوه در كشور را ضايعات فراوان آن مي‌دانند. ضايعات ميوه در كشور بين 15.2 تا 32 درصد برآورد شده است. كشور بلژيك با يك دهم درصد ضايعات ميوه رتبه نخست در مصرف بهينه ميوه در دنيا را دارد و ايران متاسفانه رتبه نخست در ضايعات ميوه را به خود اختصاص داده است. دليل افزايش ضايعات ميوه به 3 مرحله برداشت محصول، بعد از برداشت و توزيع و حمل و نقل برمي‌گردد؛ چرا كه سيستم‌هاي توليد، نگهداري و حمل و نقل ميوه در كشور استاندارد نيست.

متاسفانه زمين‌هاي كشاورزي و باغ‌هاي كشاورزان كوچك است ولي بهره‌برداران آن بسيارند، در عين حال بسياري از آنان از علوم كشاورزي بي‌بهره هستند و با وجود دانشگاه‌هاي معتبر مانند تهران، تبريز، مشهد، زنجان و پرورش نيروي متخصص، متاسفانه از اين فارغ‌التحصيلان به خوبي در عرصه كشاورزي استفاده نمي‌شود؛ بنابراين هزينه توليد افزايش مي‌يابد و نرخ ميوه گران مي‌شود.

با توجه به اينكه در آمريكا 3 درصد جمعيت در بخش كشاورزي فعال هستند، با اين وجود توان توليد غذا براي 3 قاره جهان را دارند، اين رقم در ايران 27 درصد جمعيت كشور را شامل مي‌شود، اما متاسفانه قادر نيستند غذاي 70 ميليون ايراني را به طور كامل تامين كنند، زيرا بهره‌وري پايين بوده و ضايعات محصولات كشاورزي بيش از اندازه است. با استفاده از ابزار دقيق و تكنولوژي، مي‌توان ضايعات را تا حد ممكن كاهش داد و در مرحله داشت و نگهداري محصول در مزرعه نيز مي‌توان از ضايعات اين مرحله جلوگيري كرد.

از سوي ديگر، ضايعات در مرحله توزيع و مصرف خانگي ميوه بيشتر از استاندارد است. بر پايه آمار، 15 درصد ميوه و سبزيجات خريداري شده توسط خانوار در منزل دور ريخته مي‌شود، البته علاوه بر اينكه برخي از مردم شيوه نگهداري ميوه را به درستي نمي‌دانند، از طرف ديگر ميوه به صورت استاندارد و يكنواخت عرضه نمي‌شود، بنابراين ميوه‌هاي فاسد باعث دور ريختن محصول در منزل مي‌شود.

ضايعات 15 تا 32 درصدي هم منابع ملي را هدر مي‌دهد و هم باعث آلودگي زيست محيطي مي‌شود و همچنين دسترنج كشاورزان را از بين مي‌برد. در برخي موارد فاصله قيمت توليدكننده تا مصرف‌كننده به 4 برابر مي‌رسد، به عنوان مثال، فاصله قيمت ميوه از ميدان مركزي در جنوب تهران تا شمال تهران در مغازه 4 برابر شود كه منطقي به نظر نمي‌رسد. البته با تغيير زمان و مكان عرضه، ميوه خود به خود يك ارزش افزوده پيدا مي‌كند كه در همه دنيا اين صادق است و حداكثر ارزش افزوده در اين رابطه 4 برابر است.

برخي ميوه‌فروشان در مورد افزايش بي‌رويه قيمت ميوه هزينه‌هاي اجاره كلان مغازه را مطرح مي‌كنند؛ به گونه‌اي كه يك مغازه 12 متري در شمال شهر ماهي 3 ميليون تومان اجاره مي‌پردازد. البته سازمان ميادين چنين هزينه‌هايي را براي غرفه‌داران ندارد و در ميادين شهرداري قيمت ميوه و تره‌بار ارزانتر است.

يك مسأله اساسي اين است كه همه محصولات و كالاها در دنيا تابع عرضه و تقاضاست، هر گاه عرضه بيش از نياز باشد، قيمت افت مي‌كند و هنگامي كه تقاضا بيش از عرضه باشد، مانند ايام ماه مبارك و جشن‌ها و اعياد، قيمت ميوه افزايش پيدا مي‌كند.

هم اكنون با فرا رسيدن ماه مبارك رمضان و همچنين پايان يافتن محصولات بهاره و تابستانه، تا رسيدن محصولات پاييزه و زمستانه قيمت ميوه افزايش پيدا مي‌كند، اما اميدواريم با افزايش عرضه و نظارت بر قيمت، نرخ آن در سطح شهر كاهش پيدا كند.

براي رعايت الگوي مصرف كه توسط مقام معظم رهبري امسال نامگذاري شد، معتقديم پيش از اصلاح الگوي مصرف بايد الگوي توليد محصولات در كشور اصلاح شود و با توليد استاندارد و بهينه علاوه بر كاهش ضايعات در الگوي مصرف نيز اصلاحاتي انجام شود.

علاوه بر موارد يادشده در مصرف بهينه، با توجه به اينكه روند جهاني شدن ناگزير به نظر مي‌رسد، بايد ياد بگيريم چگونه تجارت شناور در كشور داشته باشيم؛ يعني زماني كه محصول اضافه توليد شد، به صادرات مبادرت شود. ايران که جزو چهار کشور اول دنيا در توليد ميوه است، بايد در صادرات نيز چنين نقشي داشته باشد. باتوجه به اينکه صادرات، اشتغالزايي دارد، بايد از آن حمايت کرد و به جاي ضايعات ميوه ،صادرات آن را گسترش داد.

اگر از صادرات ميوه حمايت شود، کشاورزان با انگيزه فروش محصولات باغي و زراعي خود به صادرکنندگان، در جهت ارتقاء کيفيت آن گام برمي‌دارند؛ در نتيجه ميزان ضايعات در مرحله توليد ـ که کم هم نيست ـ به شدت کاهش مي‌يابد.

اصلاح روش بسته‌بندي و توجه به سليقه مصرف كننده از نکات درخور اهميت است که سالهاست به آن بهايي داده نمي‌شود. صادرات به صورت فله‌اي منسوخ شده است و نياز به بسته‌بندي و برندسازي به صورت علمي دارد. بسته بندي نامرغوب موادغذايي سبب شده تا محصولات کشورمان، در کشورهاي حاشيه خليج فارس، به نام آن کشورها بسته بندي شود.

بسته‌بندي ميوه در نايلن‌ها با منشا مواد نفتي باعث ضايعات ميوه مي‌شود؛ در حالي كه بايد نايلون‌هايي با منشا گياهي تهيه شود و به وسيله آن ميوه و سبزيجات بسته‌بندي و حمل شود.

ايران با داشتن اقليم‌هاي متفاوت، در 45 درجه سانتيگراد توليد دارد، همان زمان در مناطقي مانند اردبيل در 20 درجه زير صفر نيز به توليد مي‌پردازد، اقتصاد تک محصولي متکي به نفت، ضربه سنگيني به کشور زده که عمده صادرات غيرنفتي نيز از مشتقات نفت به شمار مي‌رود و ارقام صادرات غيرنفتي براي ايران حقارت آميز است.

به گفته مختار مهدي‌زاده، عضو هيأت مديره اتحاديه صادرکنندگان ميوه، براي صادرات 1500 کيلو کاهو به مقصد کراچي پاکستان، 300 دلار هزينه اشعه ايكس براي امنيت پرواز و 40 هزار تومان ماليات پرداخت شده است که اين رقم بيش از ارزش کل محصول صادراتي بوده است؛ يعني براي هر کيلو 25 تا 30 درصد هزينه کرايه حمل خواهد بود.

به گفته صادرکنندگان ميوه، هر روز خيار توليد روز از کشور اردن در بازار لندن عرضه مي‌شود و دولت اردن با يک فروند هلي‌کوپتر صبح زود بار کشاورزان را در فرودگاه لندن تحويل مي‌‌دهد، اما صادرکننده ما براي صادرات محصول خود بايد دو سه روز در صف بماند.

از ديگر مشکلات صادرات ميوه کارتن‌هاي بسته بندي است که نوع داخلي آن کيفيت ندارد و 90 تا 95 درصد کارتن‌ها وارداتي است. کارتن‌هاي وارداتي با وجود اينکه شش تا هفت دست در بازار مي‌گردد، به دليل کيفيت بالا هيچ گونه آسيبي نمي‌بيند اما کارتن‌هاي داخلي با وجود قيمت بالا مرغوب نيست.

در همه کشورها تلاش بر اين است تا صادرات به خودکفايي برسد؛ اما در ايران شعار صادراتي زياد است، ولي در عمل به آن بهايي داده نمي‌شود و حمايتي نيست. وقتي کشاورزان در وضعيتي قرار مي‌گيرند که پيش از برداشت محصول، واردات صورت گرفته، انگيزه توليد مرغوب را از دست مي‌دهند.

به گفته صادرکنندگان ميوه، موانع گمرکي از جمله مشکلاتي است که صادرات را محدود کرده است، اين در حالي است که قوانين و مقررات براي واردات بسيار آزاد است و تعداد زيادي از صادرکنندگان به واردات مشغول شده‌اند. براي مثال، هزينه‌هايي به بهانه اصل 44 از صادرکننده گرفته مي‌شود كه در هيچ جاي دنيا رايج نيست.

باز هم يادآوري مي‌شود، اردن کشور کوچکي است که به جمع صادرکنندگان وارد شده و دولت با در اختيار گذاشتن امکانات از آن حمايت مي‌کند و گاه حتي براي جابه‌جايي محصول و صرفه‌جويي در زمان، هليکوپتر در اختيار زارعين قرار مي‌دهد و اين کشور با حمايت‌هاي دولتي توانسته در صادرات خيار به لندن موفق ظاهر شود، در حالي که کشور ما روز به روز بازارهاي خود را از دست مي‌دهد.

تهیه و تنظیم: فاطمه غفاري