بزرگداشت ۸ هزار شهید بوسنی و هرزگوین

نسل‌كشي سربرنيتسا ۲۱ ساله شد

21 سال پیش در جریان جنگ داخلی بوسنی، بیش از 8 هزار نفر از مردمان بیگناه و بی‌پناه مسلمان بوسنی در برابر چشمان مأموران حافظ صلح به دست سربازان صرب قتل عام شدند.

کد خبر: ۶۱۰۳۴۸

تاریخ: ۱۰ مرداد ۱۳۹۵ - ۰۸:۰۳

21 سال پیش در جریان جنگ داخلی بوسنی، بیش از 8 هزار نفر از مردمان بیگناه و بی‌پناه مسلمان بوسنی در برابر چشمان مأموران حافظ صلح به دست سربازان صرب قتل عام شدند. سؤال یک کودک بوسنی که میگفت؛ مامان، سربازان، کودکان را با گلولههای کوچک میکشند؟ امروز هم در ذهن ماست.

به گزارش اداره كل روابط عمومي و اطلاعرساني سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي، نام سربرنیتسا، تداعیکننده و یادآور جنایتی دهشتناک در بوسنیو هرزگوین است که علاوه بر اینکه نشان میدهد موجودات انسان‌نما تا چه حد می‌توانند سفاک و خونریز باشند، سندی برای اثبات بی‌کفایتی و ملعبه بودن سازمانهای بین‌المللی و در رأس آن سازمان ملل متحد است که تنها زمانی که قدرتهای بزرگ بخواهند می‌توان از آن انتظار کارایی داشت.

21 سال پیش در جریان جنگ داخلی بوسنی، بیش از 8 هزار نفر از مردمان بیگناه و بیپناه مسلمان بوسنی در برابر چشمان مأموران حافظ صلح به دست سربازان صرب قتل عام شدند که تا کنون بقایای 6 هزار و 504 جسد در گورستان به خاک سپرده شده و جستوجو برای یافت و شناسایی حداقل يك هزار جسد دیگر ادامه دارد.

هر ساله در شهر سربرنیتسا برای بزرگداشت این کشتهشدگان مراسمی در محله پُتُچاری برگزار میشود و اجساد شناسایی شده نیز در این روز به خاک سپرده میشوند.

امسال نیز مراسم تشییع اجساد یافت شده که تعداد آنها 127 نفر بود، در تاریخ نهم جولای در شهر سارایوو در مقابل کاخ ریاست جمهوری برگزار شد. در این مراسم برخی از شخصیتهای سیاسی فرهنگی و مذهبی داخلی و خارجی حضور داشتند و با اهدای گل و قرائت فاتحه، یاد شهدا را گرامی داشتند.

سفیر و رایزن فرهنگی ایران در بوسني، از جمله شرکتکنندگان در این مراسم بودند. ادامه مطلب، حاوي يادداشت‌هايي است كه علي اصغر عامری، رايزن فرهنگي كشورمان از حضور در اين مراسم نوشته است.

حضور در سربرنیتسا

امسال نیز همانند سالهای گذشته به مناسبت بزرگداشت کشته‌شدگان سربرنیتسا، مراسم مفصلی از سوی دولت و نیز سازمان جمعیت اسلامی بوسنی در کارخانه باطری‌سازی در محله پُتُچاری، جایی که 21 سال قبل مردم بیگناه سربرنیتسا مظلومانه کشته شدند، با حضور مقامات و شخصیتهای داخلی و خارجی برگزار شد.

در ابتدا مدعوین در محل کارخانه که در واقع قتلگاه و مدفن تعداد بسیاری از شهدای بیگناه سربرنیتسا است، جمع شدند و در صندلیهای از پیش تعیین شده جای گرفتند. چامیل دوراکُویپ، شهردار شهر سربرنیتسا، کارمل آگیئوس، ريیس دادگاه بین‌المللی لاهه، تئودُر مرُن، ريیس سابق دادگاه لاهه، مولود چاوشاغلو، وزیر خارجه ترکیه و باقر عزت بگُویچ، ريیس دورهای شورای ریاست جمهوری بوسنی و هرزگوین، از سخنرانان این مراسم بودند.

سربرنيتسا را آباد كنيم

در ابتدای مراسم چامیل دوراکویچ، از تمام حاضرین که با حضور خود نشان دادند دوستان واقعی سربرنیستا هستند تشکر کرد. وی گفت: از این که امروز درد هر روزه ما را احساس می‌کنید، تشکر می‌کنم.

او همچنین گفت: محکومیت رادوان کاراجیچ به جرم نسلکشی در سربرنیتسا، نشانهای است از اینکه کشورهای دیگر اجازه نمی‌دهند در دنیا نسلکشی هایی مثل این تکرار شود. عدالت را باید هم به مردم صرب و هم به بوشنیاک‌هایی که در سربرنیتسا زندگی می‌کنند، داد. کسانی که جان خود را در این شهر و منطقه از دست دادند، زندگی را به این منطقه برگرداندند.

وي همچنين از اهالی سربرنیتسا که به شهرهای دیگر مهاجرت کردهاند دعوت کرد که به خانه‌هایشان بازگردند و هر جایی که هستند درباره نسلکشی سربرنیتسا حرف بزنند تا این فاجعه هرگز فراموش نشود.

وي ادامه داد: یازدهم جولای، خونینترین روز در تاریخ بوشنیاکها است. زندگی با قلب مصیبتزده سخت است. شهر سربرنیتسا مایه عشق و دلیل وجود ماست. انتقام ما همان برقراری عدالت خواهد بود. انتقام ما همان ادامه زندگی ما در اینجاست. انتقام ما همان دعوت از فرزندانمان برای بازگشت به سربرنیتساست. ما همگی به اینجا برمیگردیم در حالیکه یاد این جنایات همیشه در خاطر ماست و همچنین هیچگاه از درخواست اقامه عدالت دست برنخواهیم داشت. فرزندان خانوادههای صرب و بوشنیاک، حق دارند حقیقت را بدانند. این تنها راه برای آینده بهتر بوسنی و هرزگوین است. تنها اینگونه می‌توانیم جامعه‌ای بسازیم که اختلافات ما سرمایه و دارایی ما تلقی شود.

دوراکُویچ در پایان سخنان خود از کسانی که از گورهای دستهجمعی اطلاع دارند درخواست کرد اطلاعات خود را در اختیار مسئولین بگذارند.

نسل‌كشي در سربرنيتسا را بپذيريد

سخنران بعدی مراسم آگییوس هم اظهار كرد: تاریخ در خصوص کسانی که حاضر به پذیرفتن جنایت نسلکشی در سربرنیتسا نیستند، قضاوت خواهد کرد.

وي گفت: رنج و درد کسانی که عزیزان خود را از دست دادهاند، قابل وصف نیست و نباید نسلکشی سربرنیتسا را فراموش کرد؛ بلکه باید به عنوان هشداری تلقی كرد که چگونه انسان میتواند تا این اندازه جانی باشد.

وي همچنین به ذکر خاطرات خود از زمانی که برای نخستین بار به پُتُچاری آمده بود پرداخت و در اين باره گفت: به ياد دارم که آن وقت تقربیاً هیچ نشانهای از همزیستی و مصالحه نبود؛ ولی این وضعیت در چند سال اخیر در حال تغییر است و مردم میخواهند کشورشان به سمت آینده بهتر حرکت کند. این مردم بیگناه فقط به خاطر ملیت خود کشته شدند و برقراری صرف عدالت در اینجا کافی نیست بلکه مهم، نزدیک شدن هر سه ملت به یکدیگر است. همه آنها باید گذشته را بپذیرند و با یک نگاه مشترک به سوی آینده بهتر بنگرند. کسانی که این ظلمها را روا داشتند باید مسئولیت رفتار خود را بپذیرند. هیچ کس نمیتواند آنچه اینجا اتفاق افتاده را تغییر دهد و دادگاه لاهه امروز در غم شما شریک است.

کودکان را با گلوله‌های کوچک می‌کشند؟

مولود چاووشاوغلو، وزیر امور خارجه ترکیه، دیگر سخنران این مراسم هم با بیان اینکه حیثیت بشریت، 21 سال پیش در سربرنیتسا به شدت خدشهدار شد، این حادثه را به عنوان لکه سیاهی در تاریخ بشریت و اروپا دانست.

وی گفت: این غم و اندوه غیرقابل توصیف که خواهران و برادران بوسنیایی در سربرنیتسا تجربه کردند را اکنون نیز در درون خود حس میکنیم. سؤال یک کودک بوسنی که میگفت؛ مامان، سربازان، کودکان را با گلولههای کوچک میکشند؟ امروز هم در ذهن ماست. برای این که هیچگاه چنین حوادثی تکرار نشود، کشتار سربرنیتسا را فراموش نکردیم، فراموش نیز نخواهیم کرد و هرگز اجازه نخواهیم داد تا به فراموشی سپرده شود.

وزیر امور خارجه ترکیه در پایان سخنانش با بیان اینکه قاتلان مردم بیگناه از جمله پدر و مادر و کودک را به وجدان بیدار بشریت می‌سپارد، افزود: به عنوان نماینده ملت و کشورم، افرادی که انسانیت را لکه‌دار کرده و مردم بیگناه را در گورهای دسته‌جمعی دفن کردند، محکوم میکنم. به خانواده‌های شهدا نیز تسلیت عرض میکنم.

مردم سربرنيتسا فقط به خاطر اسم و ملیتشان کشته شدند

سپس باقر عزت بگویچ، ريیس دورهای شورای ریاست جمهوری بوسنی و هرزگوین در بیانات خود اظهار كرد: بسیار سخت است در این روز و در این محلی که در آن هزاران مردم بیگناه مظلومانه کشته شدند، سخن بگویم و احساساتم را بیان کنم. دردی که در اینجا قلب هر انسانی را هنگام نگریستن به این دشت پر از مزار می‌فشرد، قابل توصیف نیست. شاید بهترین کلام همان سکوت باشد. آنچه در این لحظه بهتر از هر چیز دیگر میتواند جایگزین سکوت باشد همین دعاهای ماست.

وی ادامه داد: امروز در اینجا اجساد مطهری را از آودیا 14 ساله تا مصطفی 77 ساله به خاک میسپریم. آنها و هزاران نفر دیگر که در قبرهای اینجا خفته‌اند و حداقل هزار نفر دیگر که در تلاشیم تا بقایای آنها را پیدا کنیم را فقط به خاطر اسم و ملیتشان کشتند. اکنون بیش از هر زمانی مصممیم که عدالت در حق تک تک این قربانیان سربرنیتسا اجرا شود.

وي ادامه داد: بیست و یک سال بعد از جنگ من از شما سؤال میکنم آیا ما در راه تحقق عدالت گام برمیداریم؟ آیا خانواده‌های کشته‌شدگان در بوسنی و شهر سربرنیتسا، از این عدالت ما راضی هستند؟ چرا که اجرای عدالت نسبت به این خانوادههای عزیز از دست داده تنها راه پیشرفت این کشور است. تنها زمانی که مشخص شود هر یک از ما در کدام سوی تاریخ این کشور ایستادهایم آنگاه جدایی و اختلافات از میان خواهد رفت. این بدهی ما به تاریخ و گذشته ماست. این بدهی ما نسبت به کسانی است که در اینجا در خاک سرد خفته‌اند و همچنین نسبت به نسلهای جدید که در پی می‌آیند.

باقر عزت بگويچ افزود: ما باید از تاریخ خودمان درس بیاموزیم و آن را در راه توسعه صلح و مهربانی و همزیستی و تفاهم و بردباری استفاده کنیم. سیاستهایی که در این منطقه در اواخر قرن گذشته وجود داشتند و راه حل مشکلات را در جداییها و تخریب و خشونت میدیدند، باید فراموش شود.

ريیس دورهای شورای ریاست جمهوری بوسنی و هرزگوین همچنين گفت: مراسم امروز درباره آینده این کشور، آینده ما و فرزندان ماست. بهبود وضعیت این کشور وظیفه ماست. هیچ کدام از ما با احساس نفرت به دیگران به دنیا نیامدیم؛ بلکه متأسفانه مردم آن را یاد میگیرند. از این رو از کسانی که جنایات انجام یافته در این شهر را مصداق نسلکشی نمیدانند، میخواهم که درباره افکار و رفتارهای خود فکر کنند و بپذیرند که این جنایات تاریکترین لکه در تاریخ زندگی آنها است و باید بدانند که پذیرفتن حقیقت، موجب پیشرفت در بهبود ارتباطات و وضعیت بین ما خواهد شد.

وي تأكيد كرد: گذشته را نمیتوان تغییر داد؛ اما آینده را ما میتوانیم به گونهای بسازیم تا جوانان ما روزهایی بهتر از ما داشته باشند. این وظیفه ماست. این سنگ‌های سفید قبرها، امانتی است که باید برای آینده بهتر تلاش کنیم از این رو اجازه نخواهیم داد که دروغ و بیعدالتی پیروز شود. به جای جدایی و تفرق برای همزیستی تلاش خواهیم کرد. به جای زندگی با احساس نفرت، گسترش دوستی و محبت را تشویق و به جای مرگ زندگی را انتخاب میکنیم.

هر گوشه سربرنیتسا شاهد جنایتی بیست و یک سال قبل است

همچنين در ابتدای مراسم، پیام اسقف میهائیلو، اسقف کلیسای ارتودکس مونته نگرو كه به مناسبت اين مراسم صادر شده است، قرائت شد. وی در این پیام خطاب به شهردار یربرنیتسا، گفته است: همه ما که احساس انسان بودن داریم. گناه، شرارت و جنایت رخ داده در این منطقه را بر گردن خود حس میکنیم و از درگاه خداوند میخواهیم که این نسلکشی دیگر هرگز تکرار نشود. بعد از جنگ جهانی دوم دنیا شاهد چنین نسل کشی که در پُتُچاری اتفاق افتاد نبوده است. این رفتارهای وحشیانه باید به تمام دنیا نشان داده شود و این پیام به کسانی که این نسلکشی سربرنیتسا را نمیپذیرند ارسال شود که: هر سنگ و هر گوشه زمین سربرنیتسا، شاهد جنایتی است که بیست و یک سال قبل روی داد. این جنایت بر علیه مردمان نیک بوسنی و دینشان بود. به همین دلیل ما امروز نسبت به این قربانیان بیگناه که جانشان را برای بقا و پیشرفت بوسنی فدا كردند، ادای احترام می‌کنیم.

در ادامه اين پيام آمده است: من از سوی خود و کلیسای ارتودکس مونته نگرو، از شما میخواهم که در مقابل این رنج و مصیبت صبور باشید و خداوند خود جنایتکاران را جزا خواهد داد و شما به خاطر انسانیت و مهربانی خودتان ببخشید اما هرگز فراموش نکنید.

اداي احترام به شهداي سربرنيتسا

پس از پایان اين مراسم، جمع حاضر برای ادای احترام و اهدای گل به بنای یادبود شهدای سربرنیتسا از سالن خارج و به طرف جایگاه هدایت شدند. سفیر و رایزن فرهنگی ايران و ريیس مؤسسه ابن سینا و جمعی از همراهان با اهدای گل نسبت به کشتهشدگان ادای احترام کردند.

در ادامه سرودی توسط گروه «باران موستار» با عنوان «جهنم سربرنیتسا» اجرا و سپس نماز ظهر و عصر به امامت مصطفی سریچ، ريیس العلمای پیشین بوسنی اقامه شد.

در ادامه، نماز میت برای 127 جنازه تازه شناسایی شده توسط حسین کاوازویچ، ريیس العلمای بوسنی اقامه شد و مراسم با خاکسپاری این شهدا پایان یافت.

پس از اداي نماز ميت، ريیس‌العلماي بوسني با قرائت دعای مختصری، اظهار كرد: خدایا تو خشونت و ستمگری را ممنوع کردی و فرمودی که اگر کسی یک انسان را به قتل برساند مانند آن است که تمام انسانها را کشته است. از تو می‌خواهیم که مردم بیگناه را حفاظت کنی و قدرت کسانی که می‌خواهند بیگناهان را مورد ظلم و تعدی قرار دهند از آنها بگیر. گناهان و اشتباهات این مرحومان را ببخش. اگر ما را از خانههای خودمان اخراج کنند به ما همان اراده و آرزویی را که حضرت محمد (ص) برای برگشت به سرزمین اجدادی داشت عطا بفرما. قلبهای ما را در راه صلح و همزیستی و دین به یکدیگر نزدیک کن. از تو خواهش میکنیم که غم و اندوه ما به امید تبدیل شود و انتقام ما همان اقامه عدالت باشد و اشک مادران دعایی باشد برای اینکه دیگر هرگز در هیچ مکانی سربرنیتسا تکرار نشود.

مسیر صلح

هزاران نفر از مردم از راه دور و نزدیک برای شرکت در این مراسم حضور داشتند و برخی نیز با پای پیاده از چند روز قبل از شهرهای مختلف عازم پُتُچاری شدند. از مسیری که امروزه از آن با نام راهپیمایی صلح نام برده میشود. در واقع همان مسیری که قربانیان این حادثه برای فرار از این فاجعه طی کرده بودند؛ ولی متأسفانه بسیاری از آنها با تعقیب سربازان صرب جان خود را از دست دادند. این مسیر در ابتدا مسیر مرگ نام داشت ولی از سال 2000 ميلادي برای ایجاد همگرایی و زمینهسازی صلح بین اقوام سهگانه بوسنی و ایجاد تأثیر مثبت در اذهان نسلهای جدید، به مسیر صلح تغییر نام یافت.

شرکت‌کنندگان مسیر صلح، 35 کیلومتر را در مدت 3 روز طی میکنند. آنها پس از طی این مسیر در تاریخ 10 جولای به آرامگاه پُتُچاری، محل دفن قربانیان کشتار سربرنیستیا می‌رسند.

جای خالی نمادهایی ماندگار در سربرنیتسا

غم حاصل از دیدن این نسلکشی و مظلومیتی که بر این ملت مسلمان رفته از یک سو و تداوم این  ظلومیت و اینکه شما در این شهر فقط و فقط گورستان میبینید و قبرهای پوشیده از سنگهای سفید که نشان دهنده مسلمان بودن صاحبان این قبور است، از سوی دیگر شما را می‌آزارد.
در این شهر هیچ نماد دیگری از این مظلومیت وجود ندارد و تا آنجا که مشهود است در 21 سال گذشته هیچ اقدامی برای نهادینه کردن و اسطوره‌سازی و نمادسازی از ظلمی که به این ملت مسلمان رفته انجام نشده است. برای نمونه؛ ساخت یک موزه، یک نهاد پژوهشی و تحقیقاتی در خصوص جنایات جنگی، یک دانشگاه و حتی یک مؤسسه فیلم مستند و یا انتشارات و ... که به طور مشخص به چنین جنایاتی اختصاص داشته باشد و این ویژگی در جهان شهرت و معروفیت یابد.