جایگاه جاسوسی نزد پیامبر بنی اسرائیل

د. بینا

کد خبر: ۶۰۲۵۴

تاریخ: ۲۷ مرداد ۱۳۸۸ - ۲۱:۱۰

روایات زیادی از انجام عملیات های اطلاعاتی پیامبران در کتب آسمانی و تفاسیر ضمیمه وجود دارد که اغلب برای خوانندگان مهجور مانده و کمتر توجهی به آن شده است. در حالی که دقت به ظرافت ها و پیچیدگی های این عملیات ها، نشان از قابلیت های فردی اولیاء خداوند داشته تا مریدان علاوه بر اهتمام به سیره و سنت معنوی آنان، به سایر توانمندی های این معصومین (ع) نیز توجه داشته و از آن درس بگیرند.

در این نوشتار با استعانت از کلام خداوند تبارک و تعالی در قرآن کریم و تفسیر نمونه آیت الله العظمی مکارم شیرازی، به یکی از داستانهای اطلاعاتی مربوط به دوران قبل از نبوت حضرت موسی علیه السلام پرداخته و به تشریح آن می پردازیم، انشاا... مفید فایده برای علاقمندان باشد.

آيه 19 از سوره مباركه قصص، يكي از چندین فعاليت‌ اطلاعاتي حضرت موسي عليه السلام را روایت می کند. واقعه‌ي مذكور به اين شرح مي‌باشد: «و هنگامى كه (موسی)خواست با كسى كه دشمن هر دوى آنها بود درگير شود و با قدرت مانع او گردد، (فريادش بلند شد) گفت: اى موسى! مى‏خواهى مرا بكشى، همانگونه كه ديروز انسانى را به قتل رساندى؟ »

تفسير نمونه در خصوص اين آيه آورده است: مساله كشته شدن يكى از فرعونيان به سرعت در مصر منعكس شد و شايد كم و بيش از قرائن معلوم بود كه قاتل او يك مرد بنى‌اسرائيلى است و شايد نام موسى هم در اين ميان بر سر زبان‌ها بود.

در نخستين آيه مى‌خوانيم: به دنبال اين ماجرا، موسى در شهر، تـــرسان بود و هر لحظه در انتظار حادثه‌اى و در جستجوى اخبار (فاصبح فى‌المدينة خائفا يترقب).

ناگهان با صحنه تازه‌اى روبرو شد و ديد همان بنى‌اسرائيلى كه ديروز از او يارى طلبيده بود فرياد مى‌كشد و از او كمك مى‌خواهد و با قبطى (قوم ساكن مصر Coptic) ديگرى گلاويز شده است. (فاذا الذى استنصره بالامس يستصرخه) اما موسى به او گفت: تو به وضوح ، انسان جاهل و گمراهى هستى! (قال له موسى انك لغوى مبين ).

ولى به هر حال مظلومى بود كه در چنگال ستمگرى گرفتار شده بود (خواه در مقدمات تقصير كرده باشد يا نه ) مى‌بايست موسى به يارى او بشتابد و تنهايش نگذارد اما هنگامى كه موسى خواست آن مرد قبطىرا كه دشمن هر دو آنها بود با قدرت بگيرد و از بنى‌اسرائيلى دفاع كند، فريادش بلند شد و گفت:

اى موسى تو مى‌خواهى مرا بكشى همانگونه كه انسانى را ديروز كشتى ؟! (فلما ان اراد ان يبطش بالذى هو عدو لهما قال يا موسى اتريد ان تقتلنى كما قتلت نفسا بالامس). ماجرا به فرعون و اطرافيان او رسيد و تكرار اين عمل را تهديدى بر وضع خود گرفتند، جلسه مشورتى تشكيل دادند و حكم قتل موسى صادر شد.

در اين هنگام يك حادثه غيرمنتظره حضرت موسى(ع) را از مرگ حتمى رهائى بخشيد و آن اينكه مردى از نقطه دور دستِ شهر (از مركز فرعونيان و كاخ فرعون ) به سرعت خود را به حضرت موسى(ع) رساند و گفت اى موسى اين جمعيت براى كشتن تو به مشورت نشسته‌اند، فوراً از شهر خارج شو كه من از خيرخواهان تو هستم (و جاء رجل من اقصى المدينة يسعى قال يا موسى ان الملاء ياتمرون بك ليقتلوك فاخرج انى لك من الناصحين). اين مرد همان كسى بود كه بعداً به عنوان «مــؤمـن آل فـرعـون» معروف شد.

مى‌گويند نامش حزقيل بود و از خويشاوندان نزديك فرعون محسوب مى‌شد و آنچنان با آنها رابطه داشت كه در اين گونه جلسات شركت مى‌كرد. او از وضع جنايات فرعون رنج مى‌برد و در انتظار اين بود كه قيامى بر ضد او صورت گيرد و او به اين قيام الهي بپيوندد.

به همين دليل هنگامى كه احساس كرد حضرت موسي(ع) در خطر است با سرعت خود را به او رسانيد و آن حضرت را از چنگال خطر نجات داد و نه تنها در اين ماجرا، كه در ماجراهاى ديگر نيز تكيه گاهى براى حضرت موسى(ع) بود و ديده تيزبينى براى بنى‌اسرائيل (نفوذی بنی اسرائیل) در قصر فرعون محسوب مى‌شد.

حضرت موسى(ع) اين خبر را كاملاً جدى گرفت، به خيرخواهى اين مردِ با ايمان ارج نهاد و به توصيه او از شهر خارج شد در حالى كه تـرسان بود و هر لحظه در انتظار حـادثه‌اى! (فخرج منها خائفا يترقب).

در خصوص اين فرد، سوره مباركه غافر آيه 28 مي‌فرمايد: «مرد مومنى از آل فرعون كه ايمان خود را پنهان مى‏داشت گفت: آيا مى‏خواهيد كسى را به قتل برسانيد، بخاطر اينكه مى‏گويد پروردگار من ا... است در حالى كه دلائل روشنى از سوى پروردگارتان آورده، اگر دروغگو باشد دروغش دامن خود او را خواهد گرفت و اگر راستگو باشد(لااقل) بعضى از عذاب‌هائى را كه وعده مى‏دهد به شما خواهد رسيد، خداوند كسى را كه اسرافكار و بسيار دروغگو است هدايت نمى‏كند.»

تفسير نمونه به توضيح در خصوص رخنه اين فرد نفوذی پرداخته و در انتها تحليل زيبايي از كاركرد شبکه ی جاسوسی حضرت موسی علیه السلام ارائه مي‌نمايد:

1- مؤمن آل فرعون كه بود؟ از آيات قرآن همين قدر استفاده مى‌شود كه او مردى بود از فـــرعونيان كه به حضرت موسى(ع) ايمان آورده بود اما ايمان خود را پنهان مى‌داشت ، در دل به آن پيامبر گرامي عشق مى‌ورزيد و خود را موظف به دفاع از او مى‌ديد. او مردى بود «هوشيار و دقيق و وقت‌شناس و از نظر منطق بسيار نيرومند و قوى» كه در لحظات حساس به يارى موسى مي‌شتافت و چنانكه در دنباله اين آيات خواهد آمد او را از يك توطئه خطرناكِ قتل رهائى بخشيد.

بعضى گفته‌اند: او پسر عمو يا پسر خاله فرعون بود و تعبير به آل فرعون را نيز شاهد بر اين معنى دانسته‌اند زيرا تعبير به آل معمولاً در مورد خويشاوندان به كار مى‌رود هر چند در مورد دوستان و اطرافيان نيز گفته مى‌شود. بعضى ديگر او را يكى از پيامبران خدا بنام «حزبيل» يا «حزقيل» مى‌دانند.... بعضى نيز احتمال داده‌اند كه او از بــنى‌اسرائيل بوده كه در ميان فرعونيان مى‌زيسته و مورد اعتمادشان بوده است... زيرا حضرت موسي (ع) سازمان اطلاعـــاتي خود را از زمان حضور در كاخ، ايجاد نموده بود. تفسير نمونه، در زيرِ آيه 16 سوره مباركه قصص اشاره به سازمان جاسوسي حضرت موسي(ع) كه اعضاي آن از شيعيان ايشان بودند، مي‌نمايد.

« موسى وارد شهر شد و در آنجا با صحنه‌اى روبرو گرديد دو نفر مرد را ديد كه سخت با هم گلاويز شده‌اند و مشغول زد و خورد هستند كه يكى از آنها از شيعيان و پيروان موسى بود و ديگرى از دشمنانش(فوجد فيها رجلين يقتتلان هذا من شيعته و هذا من عدوه).

تعبير به «شيعته» نشان مى‌دهد كه حضرت موسى(ع) از همان زمان ارتباط‌هائى با بنى‌اسرائيل برقرار كرده بود و گروهى پيرو داشت و احتمالاً آنها را براى مبارزه با دستگاه جبار فرعون به عنوان يك هستـه مركزى برگزيده بود.»

2- تقيه يك وسيله مؤثر مبارزه: «تقيه» يا «كتمان عقيده باطنى» بر خلاف آنچه بعضى مى‌پندارند به معنى ضعف و ترس و محافظه‌كارى نيست، بلكه غالباً به عنوان يك وسيله مؤثر براى مبارزه با زورمندان و جباران و ظالمان مورد استفاده قرار مى‌گيرد.

كشف اسَـرار دشمن جز از طريق افرادى كه از روش تقيه استفاده مى‌كنند ممكن نيست. ضربات غافلگيرانه بر پيكره دشمن جز از طريق تقيه و كتمان نقشه‌ها و طرح‌هاى مبارزه صورت نمى‌گيرد و مؤمن آل فرعون نيز تقيه‌اش براى خدمت به آئين حضرت موسى(ع) و دفاع از حيات او در لحظات سخت و بحرانى بود.

چه چيزي از اين بهتر كه فرد مؤمنى در دستگاه دشمن حضور داشته باشد و تا اعماق تشكيلات او نفوذ كند تا از همه چيز با خبر گردد و به موقع دوستان را در جريان بگذارد و حتى در موقع لزوم در فكر جباران نفوذ كند و نقشه‌هاى آنها را دگرگون سازد؟! آيا اگر مؤمنِ آل فرعون از روش تقيه استفاده نمى‌كرد هرگز توانائى انجام اين خدمات را داشت؟ »

و بدین سان موسی علیه السلام توانست از طریق شبکه جاسوسان خود که در قصر فرعون ایجاد نموده بود از مهلکه فرار کرده تا در آینده با رسالت الهی به سوی فرعون باز گردد.