گزارش رویترز از اثر نوسان قیمت نفت بر بورس های جهان و ایران

پس از تغییر تاریخی نقش ها در بازار نفت بازارهای جهانی سهام نیز دستخوش نوسان شدند. هر چند قیمت نفت تنها عامل اثرگذار بر بازار سرمایه ایران نیست اما بر بازار سهام کشورمان تاثیر دارد.

کد خبر: ۵۷۷۹۶۸

تاریخ: ۱۵ فروردين ۱۳۹۵ - ۱۵:۳۸

رویترز در گزارشی نوشت: برای دهه ها عربستان سعودی تنها تولیدکننده تعدیل گر نوسان در بازار نفت بود، یعنی تولیدکننده انحصاری با ظرفیت های عظیم نفت که می تواند با کم و زیاد کردن تولیدش، کمبود یا مازاد بازار را برطرف و قیمت را در سطح مورد نظر خود نگه دارد.
اما با انقلاب نفت و گاز غیرمعمول در آمریکا، بازار نفت تغییر اساسی را تجربه کرد، بدین معنی که اینک تغییرات تولید نفت در آمریکا نیز تاثیر مهمی بر قیمت جهانی نفت دارد.
آمریکا زمانی بزرگ ترین تولیدکننده و صادرکننده نفت و یک تولیدکننده تعدیل گر نوسان بود. در سال 1970 تولید نفت در آمریکا به بالاترین سطح خود یعنی 9.6 میلیون بشکه در روز رسید و سپس شروع به کاهش کرد.تحریم فروش نفت به آمریکا توسط سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) در سال 1973 به دلیل جنگ اعراب و اسرائیل نیز در حالی اتفاق افتاد که نیاز آمریکا به واردات نفت به طور روزافزونی در حال افزایش بود به طوری که منجر به بالا رفتن 400 درصدی قیمت نفت شد.
آمریکا شروع به واردات نفت کرد و به تدریج آن را افزایش داد. در سال 2008 تولید نفت این کشور تقریبا 50 درصد نسبت به رکورد آن در سال 1970 کاهش یافت و قیمت نفت به 147 دلار در هر بشکه رسید.
رویترز اواخر مهر سال 1392 به مناسبت چهلمین سالروز تحریم فروش نفت به آمریکا از سوی جهان عرب، این روز را نقطه عطفی در تاریخ صنعت نفت آمریکا اعلام کرد و نوشت: آمریکا برای مقابله با این وضع، همزمان سیاست های کنترل مصرف نفت و ایجاد ذخایر استراتژیک و ایجاد مکانیزم تعدیل بازار با همکاری کشورهای عضو آژانس بین المللی انرژی و افزایش سرمایه گذاری در بخش انرژی را اجرا کرد.
این سرمایه گذاری ها در سال های اخیر نتیجه داد و با انقلاب نفت و گاز غیرمعمول در آمریکا، تولید نفت در این کشور بار دیگر افزایش یافت. پیوند دو فناوری شکست هیدرولیکی و حفاری افقی، تاثیر خود را ابتدا در رشد سریع تولید گاز شیل که اکنون حدود نصف کل گاز آمریکایی ها را تامین می کند، نشان داد و سپس در سال 2010 توفان نفت شیل در آمریکا را موجب شد و تولید این کشور را از روسیه جلو انداخت و آن را تبدیل به تولیدکننده نخست گاز در جهان کرد.
در اواخر سال 2014، تولید نفت در آمریکا 80 درصد بیش از تولید آن در سال 2008 بود. افزایش روزانه 4.1 میلیون بشکه ای نفت در آمریکا، از تولید تک تک اعضای اوپک به جز عربستان سعودی بیشتر بود.
امروز، تولید نفت آمریکا تقریبا به جایی برگشته که در سال 1970 قرار داشت.
رویترز در پایان گزارش خود تاکید کرد، خیال استقلال انرژی برای آمریکا، کم کم رنگ واقعیت به خود می گیرد. افزایش تولید نفت آن هم در چنین مقیاس و شتابی برای بسیاری از جمله اوپک غیرمنتظره بود.
اما سرمایه گذاری های بزرگ انجام شده توسط شرکت های نفتی آمریکا با این فرض انجام شده بود که با کاهش قیمت های نفت به دلیل افزایش تولید آن در آمریکا، عربستان سعودی در راس اوپک، به عنوان تعدیل گر نوسان قدم پیش خواهد گذارد و تولید را کاهش خواهد داد تا قیمت ها افزایش یابد. هزاران میلیارد دلار سرمایه گذاری در آمریکا و جاهای دیگر بر پایه همین فرض صورت گرفته بود.
اما عربستان سعودی و دیگر متحدانش در اوپک که در سال های اخیر به دلیل تحریم نفتی ایران، نقش تاثیرگذارتری در این سازمان پیدا کرده بودند، از انجام این کار سرباز زدند. آنها چنین استدلال کردند که اگر تولید را کاهش دهند، برای همیشه سهم بازار خود را از دست خواهند داد و جای آنها در بازار را تولیدکنندگانی خواهند گرفت که هزینه تولیدشان زیاد است.
در همین رابطه رویترز مردادماه 93 در گزارشی اعلام کرد، عربستان سعودی و متحدانش در اوپک نه تنها به رقابت با نفت شیل آمریکا، بلکه به رقابت با نفت محبوس در ماسه های نفتی کانادا و عرضه جدید نفت از سوی روسیه، برزیل و آسیای مرکزی می اندیشند. آنها همچنین نمی خواهند بازار را به عراق و همچنین ایران که تولید نفتش روبه افزایش است، بدهند و از هموار شدن راه برای ایران که نفت خود را به بازار سرازیر کند، بیزارند.
به این ترتیب اوپک تحت نفوذ عربستان سعودی و باوجود مخالفت ایران و ونزوئلا از کاهش تولید و تعدیل قیمت سر باز زد و همه مسئولیت ها در مورد قیمت را به بازار سپرد.
این امر سبب شد، بهای نفت برنت از ژوئن 2014 تا اواسط ژانویه 2015 (بهمن 93) بیش از 60 درصد افت کند و از بالای 115 دلار به حدود 45 دلار در هر بشکه برسد. این سقوط موجب کاهش فعالیت های حفاری در آمریکا شد و از شتاب کاهش قیمت ها کاست، به طوری که در سال 2015 قیمت نفت برنت 33.88 درصد و از ابتدای سال 2016 تاکنون نیز 6.8 درصد کاهش پیدا کرده است.
افزایش تولید نفت در حالی اتفاق افتاد که نرخ رشد اقتصادی بسیاری از کشورهای جهان نیز کاهش پیدا کرد. نرخ رشد اقتصادی چین، کشوری که موتور توسعه جهان و دومین مصرف کننده نفت در دنیا محسوب می شود، از 7.7 درصد در سال 2013 به 7.3 درصد در سال 2014 و 6.9 درصد در سال 2015 کاهش یافت. کاهش مصرف نفت همزمان با افزایش تولید، به افزایش مازاد عرضه و افت بیشتر سطح قیمت ها کمک کرد.این شرایط موجب کاهش ارزش سهام شرکت های نفتی در سراسر جهان شد و از شتاب رشد شاخص بازار جهانی سهام کاست.
بر اساس اطلاعات پایگاه اطلاع رسانی اینوستینگ، شاخص ام.اس.سی.آی بازار جهانی سهام که در سال 2014 معادل 12 درصد نسبت به سال 2013 افزایش یافته بود، در سال 2015 معادل نیم درصد نسبت به سال 2014 کاهش یافت.
بازار سرمایه ایران نیز در سال های 2014 و 2015 راکد بود. کاهش قیمت های نفت همسو با تحریم های نفتی و بانکی بر بازار سهام تاثیر منفی می گذارد و رکود این بازار را سبب می شود. اما با اجرایی شدن برجام (برنامه جامع اقدام مشترک) در ژانویه 2016(دی ماه 94) و لغو تحریم های نفتی و بانکی، ورق در بازار سرمایه برگشت و شاخص ها روند صعودی به خود گرفتند و شاخص کل از 65 هزار واحد به 79 هزار واحد صعود کرد و ارزش آن 20 درصد افزایش یافت. سیاست روشن وزارت نفت مبنی بر رساندن تولید نفت به سطح پیش از تحریم و استقبال شرکت های بین المللی از سرمایه گذاری در بخش های مختلف اقتصادی ایران از جمله انرژی، خودرو و بورس، آینده روشنی را برای بازار سرمایه این کشور ترسیم کرده است.
اما در هفته های اخیر، بسیاری از تولیدکنندگان نفت در صدر آنها روسیه و عربستان سعودی از طرح حفظ تولید در سطح تولید ماه ژانویه 2016 (دی-بهمن گذشته) حمایت می کنند. نشست تصمیم گیری در مورد این طرح که موسوم به طرح فریز نفتی است، در ماه آوریل (فروردین-اردیبهشت) در دوحه پایتخت قطر برگزار می شود.
به نظر می رسد کشورهای تولید کننده نفت در منطقه آمریکای لاتین نیز مایلند حمایت از این طرح را مورد بررسی قرار دهند. وزیر نفت اکوادور در گفت وگو با رویترز در اوایل فروردین ماه امسال، از قصد خود برای سفر به کلمبیا و مکزیک با هدف جلب حمایت آنها از طرح فریز نفتی سخن گفت.
وی می خواهد در این سفر در مورد طرح یک نشست پیشنهادی میان تولیدکنندگان نفت آمریکای لاتین با هدف متحد کردن منطقه برای حمایت از برنامه فریز نفتی یا طرح های دیگر برای بالا بردن سطح قیمت ها با مقام های این کشورها گفت و گو کند.
با این حال به نظر می رسد در صورت تصویب این طرح، قیمت های نفت از حدود 40 دلار در هر بشکه فراتر نروند.
نشریه آمریکایی فوربس نوشت: هدف عربستان سعودی از طرح فریز نفتی، حفظ سطح قیمت ها در دامنه 20 تا 40 دلار در هر بشکه است، زیرا بهای نفت خارج از این محدوده، به آینده سیاسی و اقتصادی این کشور لطمه می زند. قیمت های کمتر از 20 دلار، اوضاع اقتصادی این کشور را به هم می ریزد و قیمت های بیش از 40 دلار، رقبای آن از جمله ایران را قدرتمندتر می کند.
بنا به تحلیل فوربس، حفظ تولید نفت در سطح ماه ژانویه کمک می کند قیمت در دامنه 20 تا40 دلار در هر بشکه باقی بماند؛ در حالی که کاهش یکجا و کامل سطح تولید موجب افزایش قیمت به بیش از 40 دلار در هر بشکه می شود.
با این حال، تصویب طرح فریز نفتی به نفع ایران خواهد بود. روزنامه آمریکایی یو.اس تودی 24 اسفند در این رابطه نوشت: لغو تحریم ها در بهترین زمان برای ایران اتفاق افتاد. با اجرای طرح فریز نفتی، ایران از کاهش چشمگیر عرضه نفت سود خواهد برد و اگر افزایش ندادن سطح تولید از سوی دیگر تولیدکنندگان اصلی به آن تحمیل نشود، بعید است با رقابت چندانی از سوی دیگر تولیدکنندگان بزرگ یا محدودیت های آمریکا روبرو شود.
تحلیل یو.اس تودی این است که در چنین شرایطی، ایران به آرامی سهم بازار خود را افزایش می دهد و تغییر چندانی در قیمت های نفت ایجاد نخواهد کرد. بنابراین به نظر می رسد نوسان قیمت های نفت در سال 2016 کمتر شود و شرایط باثبات بازار جهانی نفت، به سود بازار سرمایه ایران خواهد بود.
کارشناسان بازار سرمایه نیز معتقدند، با توجه به شرایط کنونی اقتصاد کشورمان در پساتحریم و استقبال سرمایه گذاران داخلی و خارجی برای ورود به بخش های مختلف اقتصادی کشور از جمله بورس و انرژی، آینده روشنی در انتظار بازار سرمایه ایران است و به بالا رفتن ارزش سهام شرکت ها در بازار بورس کمک می کند.