جزئیاتی از سیستم مالی و تجاری پیچیده «داعش»

علاوه بر کسب درآمد از نفت، گروه داعش یک منبع سنتی در زمینه بازارهای پولی است و میلیون‌ها دلار پول را در بازارهای مالی خاورمیانه به غارت می‌برد. یک روزنامه انگلیسی می‌نویسد، رهبران داعش در حال بازی در بازارهای مالی و پولی هستند و قواعد بازی را در این زمینه به خوبی می‌دانند.

کد خبر: ۵۷۲۳۶۲

تاریخ: ۱۴ اسفند ۱۳۹۴ - ۱۴:۴۸

بدون شک در ذهن بسیاری این پرسش مطرح می شود که منابع درآمدی داعش چیست و داعش برای اداره مناطق تحت تصرف خود از چه راه ها و چگونه کسب درآمد می کند؟

به گزارش «تابناک»، پایگاه اینترنتی «اینترنشنال بیزنس تایمز»، به بخشی از درآمدهای داعش در عراق و سوریه پرداخته است و می‌نویسد: «علاوه بر کسب درآمد از نفت، گروه داعش یک منبع سنتی در زمینه بازارهای پولی است و میلیون‌ها دلار پول را در بازارهای مالی خاورمیانه به غارت می‌برد».

جان بارون، رئیس کمیته امور خارجه بریتانیا می‌گوید: «پولی که داعش از کانال منابع مالی مستمری‌ها به دست آورده، سر از بانک‌های اردنی درآورده و دوباره در بغداد به سیستم مالی بازگشته است. این اتفاق اجازه می‌دهد تا سیستم پولی ـ مالی توسط داعش مورد بهره برداری و استثمار قرار گرفته و از این طریق، امکان انجام اقداماتی در حوزه ارزهای خارجی به دست آورده و بتواند پول خود را بازگرداند».

بررسی‌ها نشان می‌دهد، داعش ماهیانه ۲۵ میلیون دلار درآمد خود را از طریق غارت بازارهای پولی و مالی در موصل عراق به دست می‌آورد. کار‌شناسان می‌گویند، داعش با مزایده ارزهای خارجی بانک مرکزی عراق، در بازارهای خارجی کسب درآمد می‌کند. «دیلی تلگراف» نیز در گزارشی نوشته است، رهبران داعش در حال بازی در بازارهای مالی و پولی هستند و قواعد بازی را در این زمینه به خوبی می‌دانند.

دیوید با‌تر عضو مؤسسه «چتم هاوس» در همین زمینه گفته است: «دولت عراق به طور منظم مزایده ارزهای خارجی را انجام می‌دهد و پول داعش نیز در درون این سیستم قرار داده می‌شود و آن‌ها می‌توانند از تفاوت‌های موجود بین نرخ‌های ارز خارجی بهره بگیرند و سپس این پول را از طریق حواله (یک کانال انتقال پول جایگزین) به نواحی تحت تصرف خود بازمی‌گردانند». طبق گزارش سی ان بی‌سی، این روشی از نقل و انتقال پول در خاورمیانه است که داعش از آن استفاده می‌کند.

بهره گیری و استفاده داعش از بازارهای مالی و مزایده ارزهای خارجی عراق، تنها بخشی از منابع مالی این گروه تررویستی است. منابع مالی دیگر داعش چیست؟

فروش نفت

چندی پیش «فایننشال‌تایمز» در گزارشی به فروش نفت توسط داعش و توصیف مسیری پرداخت که بشکه‌های نفت غارت و قاچاق شده از سوریه برای تحویل به مشتریان غیرقانونی آن توسط داعش پیموده می‌شود. در این گزارش تحلیلی آمده است که داعش کنترل اکثر میادین نفتی سوریه را به دست گرفته و نفت خام بزرگ‌ترین منبع درآمد این گروه به شمار می‌آید.

استان دیرالزور در شرق سوریه منطقه اصلی داعش برای تولید نفت در سوریه محسوب می‌شود. به گفته اهالی این استان، تنها در ماه اکتبر، داعش روزانه ۳۴ تا ۴۰ هزار بشکه نفت تولید کرده که این مقدار به واسطه حملات هوایی ائتلاف (آمریکایی) و همچنین ارتش روسیه در تأسیسات نفتی با کاهش روبه رو شده است. داعش در پایانه نفتی «قیاره» در نزدیکی موصل نیز روزانه ۸ هزار بشکه نفت تولید می‌کند.

داعش بخش اعظمی از نفت خام خود را مستقیم به تجار مستقل در میادین نفتی می‌فروشد؛ بدین شکل که خریداران با کامیون به میادین نفتی رفته و مقدار نفت مورد نظر خود را تهیه می‌کنند. از آنجا که کامیون‌ها مدت‌ها در صف دریافت نفت در مناطق مرزی می‌مانند و اخیرا نیز حملات هوایی به این صفوف کامیونی تشدید شده، داعش سیستم تحویل نفت خود را تغییر داده است. آن‌ها از قبل اسامی مشتریان را ثبت‌نام کرده و به هر یک، زمان ویژه‌ای برای حضور و تحویل کالا می‌دهد؛ با این روش صف واضحی که به آسانی مورد حمله قرار گیرد، تشکیل نمی‌شود.

تاجران نفتی پس از تحویل گرفتن کالای خود از تروریست‌ها، ترجیح می‌دهند که این محموله فوراً در بازار به فروش رسانده و به سراغ خرید تازه‌ای بروند. آن‌ها در ازای هر بشکه نفت، حدود ۱۰ دلار به دست می‌آورند. فایننشال تایمز افزود: «هر بشکه نفت خام تولید شده در این مناطق بین ۲۰ تا ۴۵ دلار به فروش می‌رود که درآمد این گروه تروریستی از این محل به طور میانگین ۱.۵ میلیون دلار در روز است».

چندی پیش نیز روزنامه انگلیسی دیلی تلگراف گزارش داد، داعش از فروش و قاچاق نفت موصل روزانه معادل یک میلیون دلار درآمد به دست می‌آورد. روزنامه انگلیسی زبان «هندو» نیز به نقل از مقامات اطلاعاتی عراق می‌نویسد: «داعش برای ادامه فروش نفت اقدام به جذب متخصصان صنعت نفت از کشورهای مختلف کرده است». ابراهیم بحرالعلوم، یکی از اعضای کمیته انرژی مجلس عراق و وزیر سابق نفت این کشور نیز به آسوشیتدپرس گفته بود داعش در عراق روزانه بین ۱۰ تا ۲۰ هزار بشکه نفت از میادین نفتی خارج از موصل استخراج می‌کند».

خطوط بنفش نشان دهنده محل عبور لوله های نفتی در عراق و سوریه است

اخذ مالیات

همه داده‌های اقتصادی و مالی نشان می‌دهند، گروه داعش واقعا به صورت یک «دولت متعارف» عمل می‌کند و از کسب‌ درآمدهای گوناگون برای پیشبرد اهداف سیاسی خود به گونه‌ای نظام‌مند بهره می‌گیرد. بر خلاف بسیاری از دولت‌ها در خاورمیانه، داعش تنها بر نفت و دلارهای نفتی متکی نیست! بلکه از سیستم مالیات گیری مشخصی نیز در قبال خدماتی که نمی‌دهد نیز بهره می‌برد!

وضع مالیات بر کالاهای فروخته شده، آب، برق، مخابرات، برداشت نقدی از حساب‌های بانکی، حقوق کارمندان و غیره سبب درآمدزایی کلانی برای داعش شده است. بنا به تخمین رویترز، اخاذی سازمان‌های تروریستی سالانه بالغ بر ۳۶۰ میلیون دلار کسب درآمد می‌کند.

دیمیتری یفیموف، عضو شورای کار‌شناسی کمیسیون دومای مسکو در امور امنیت می‌گوید: «آن‌ها برای غیرمسلمانان نیز مالیات تعیین می‌کنند و افراد با پرداخت مالیات جدی، جان خود و خانواده‌شان را می‌خرند. مالیات‌ها انواع مختلف دارند. قبلا ماهانه ۳۰۰ هزار دلار درآمد حاصل از مالیات بود. از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۵ به واسطه غارت مناطق اشغالی و فروش اشیای گرانقیمت در حراج‌های بزرگ ۳ میلیارد دلار درآمد کسب کرده‌اند».

فروش عتیقه‌جات و آثار باستانی

با گسترش قلمرو داعش، موزه‌ها، مجموعه‌های خصوصی و سایت‌های باستان‌شناسی همچون کاخ بزرگ پادشاه آشوری «آشوربانیپال دوم» در اختیار این گروه تروریستی قرار گرفته است. در حالی که برخی از این عتیقه‌ها نابود می‌شوند، تعداد چشمگیر دیگری جهت درآمدزایی در تبادلات غیرقانونی به ترکیه، اردن و کشورهای پیشرفته اروپایی فروخته می‌شود.

چندی پیش نیز پایگاه خبری تحلیلی بلومبرگ در گزارشی به بررسی فروش عتیقه‌جات باستانی ربوده شده توسط داعش و پوشش دادن برخی از هزینه‌های این گروه از این طریق پرداخته است. باستان‌شناسان تخمین می‌زنند، در حال حاضر عتیقه‌جاتی با ارزش ۳۰۰ میلیون دلار از طریق ترکیه، لبنان و اردن و توسط داعش وارد بازار شده‌اند.

بانک‌های عراق

وزارت خزانه داری آمریکا برآورد کرده است که داعش دست کم ۵۰۰ میلیون دلار در سال ۲۰۱۵ میلادی از طریق بانک‌های مستقر در شمال و غرب عراق به دست آورده است. یک افسر اطلاعاتی آمریکا در گفت وگو با روزنامه گاردین گفت: «پیش از دسترسی داعش به این بانک‌ها، سرمایه این گروه تروریستی حدود ۸۷۵ میلیون دلار برآورد شده بود. پس از غارت بانک‌ها، این مقدار به ۱.۵ میلیارد دلار رسید».

علاوه بر این موارد، باید به فروش زنان و دختران، فروش اعضای بدن انسان‌ها، قاچاق انسان، باج گیری و... به عنوان منابع درآمدی داعش نیز اشاره کرد. در ‌‌نهایت، توجه به این جمله لوییس شلی، نویسنده «کلاف کثیف: فساد، جنایت، تروریسم» درباره نحوه مدیریت داعش و رویکرد اقتصادی آن‌ها قابل توجه است: «داعش مانند یک تجارت چند وجهی تبهکارانه عمل می‌کند؛ آن‌ها مانند تاجران فکر می‌کنند».