تحلیل «فارن افرز»؛

مسئول اصلی ظهور داعش در خاورمیانه چه کسی بود؟

از زمان ظهور گروه تروریستی داعش در خاورمیانه و سپس پیشروی های این گروه در عراق و سوریه، یکی از بحث های مهم میان تحلیلگران، بررسی ریشه ها و زمینه های شکل گیری این گروه تروریستی بوده است. یک نشریه آمریکایی در مطلبی به بررسی این موضوع پرداخته که داعش تا چه حد زاده رژیم صدام و تا چه حد برآمده از عوامل دیگر است؟

کد خبر: ۵۶۰۹۸۸

تاریخ: ۲۵ دی ۱۳۹۴ - ۱۵:۳۱

به گزارش «تابناک»، نشریه آمریکایی «فارن افرز» در مطلبی به موضوع ریشه های شکل گیری داعش پرداخته و اشاره می کند، بسياري از كارشناسان و رهبران سياسي جهان، وقتي از عراق و گروه تروريستي داعش سخن به ميان مي آورند، در رابطه با منشأ شكل گيري اين گروه تروريستي به سرعت همه تحليل هاي خود را متوجه صدام حسين و رژيم بعث عراق مي دانند.

اين افراد استدلال مي كنند، بسياري از سياست هاي رژيم بعث عراق، به گونه اي پيش رفت كه زمينه براي ظهور دولت اسلامي عراق و شام فراهم شد. آنها به رفتاري افراطي و ظالمانه همراه با خشونت با مسلمانان همچون بريدن دست دزدان، بريدن سر روسپي ها و از پشت بام پرت كردن همجنسگرايان توسط صدام اشاره کرده و ميان آن با رفتار داعش شباهت برقرار مي كنند.

آنها همچنين اشاره دارند، بسياري از افرادي كه در صدر رهبران داعش قرار گرفتند، افرادي بودند كه در دولت صدام از فرماندهان ارشد نظامي و سياسي بوده و در آن دولت راديكاليزه شده بودند. اين تحليلگران مي گويند، رفتار خودكامه صدام را كه از اسلام و انديشه هاي آن در جهت تقويت بنيه هاي حكومت خود سوءاستفاده مي كرد، نبايد در تقويت انديشه هاي تروريستي داعش و سلفي گري ناديده گرفت.

رفتار همراه با خشونت و ظالمانه ديگري همانند قتل عام شيعيان عراق و كردهاي عراق نيز توسط اين كارشناسان  از جمله رفتار ناشايست صدام قلمداد مي شود كه مي توان آنها را در راستاي تقويت سلفي گرايي و ظهور گروه تروريستي داعش مؤثر دانست.

به باور تحلیلگران این نشریه، هرچند درست بودن استدلال هاي بالا كاملاً پذيرفتني است و از نقش مؤثر صدام حسين و رژيم ديكتاتوري او در فرايند شكل گيري داعش نمي توان به سادگي گذشت، واقعيت اين است كه تأكيد بيش از حد به اين عامل، نبايد اذهان بيدار جوامع را از ديگر عوامل مهم غافل كند.

همچنين مطالعات و بررسي ها نشان مي دهد، صدام بيش از آنكه به دنبال بهره برداري از يك جريان اسلامي تندرو مذهبي در جهت رسيدن به اهداف خود باشد، به دنبال شكل دادن به يك نهضت «پان عربيستي» و ملي گرايانه بود. وی وحدت اسلامي را  اصطلاحي مبهم مي دانست و مي گفت، افرادي كه به اين حيله ها اعتقاد دارند، يا خائن هستند و يا فريب خورده اند.

به عبارت دیگر، صدام با آن همه جنايت و خوي وحشي گري، به خطرات شكل گيري يك حكومت افراط گرا در عراق واقف بوده و با اینکه رفتار و سياست هاي او، غير مستقيم عراق را در مسير ظهور يك گروه تروريستي وحشتناك همانند داعش قرار داد، از آن سو اين موضوع نيز حقيقت دارد كه صدام  تلاش هاي فراواني براي مقابله با افراط گرايي انجام داده بود.

حال پرسش اين است كه اگر رژيم بعث عراق و صدام حسين با اين استدلال كه شكل گيري يك حكومت بر پايه سلفي گرايي را خيانت به عراق مي دانستند و تلاش مي كردند، يك حكومت بر اساس ملي گرايي متعادل شكل دهند، پس چه عامل مهم تري در جريان شكل گيري داعش نقش داشته است؟

واقعيت آن است كه داعش را نبايد تنها زاييده و محصول سياست هاي نادرست صدام بدانيم. آن چيزي كه در اين میان نقش برجسته تري دارد و نبايد از آن غفلت کرد، روي دادن جنگ سال 2003 و حمله نيروهاي ائتلاف به رهبري آمريكا به عراق است.

بايد گفت، حمله نيروهاي ائتلاف به عراق نقش مستقيمي در تكامل گروه هاي شبه نظامي بازي كرد و اين حمله پس از آنكه سيستم سياسي عراق را نابود كرد، به دليل اينكه  برنامه دقيقي براي دوران پس از رژيم بعث نداشت، باعث شعله ور شدن آتش جنگ هاي داخلي شد.

در واقع، ظهور حكومت هاي فرقه اي و آرمان هاي استبدادي در جريان ضعف و هرج و مرج ايجاد شده پس از حمله نيروهاي ائتلاف را نمي توان در شكل گيري گروه تروريستي داعش بدون تأثير دانست. به بيان شيواتر، پيوند دادن گروه تروريستي داعش به رژيم بعث ـ هرچند بي مناسبت نيست ـ اما نبايد ما را از عوامل مهم و موثرتر آن كه غرب و در رأس آن آمريكاست، غافل كند.

به این ترتیب، بر پایه آنچه از مطلب فارن افرز برمی آید، آمريكا و متحدان غربي اش امروزه بايد در برابر اذهان و افكار جامعه جهاني پاسخگو باشند، زیرا به نظر مي رسد، شكل گيري گروه تروريستي داعش به جز آنكه محصول سياست هاي ظالمانه رژيم بعث عراق بوده، زاييده سياست هاي منفعت طلبانه و غلط آمريكا در عراق نیز بوده است.