سواد رسانه ای؛ پادزهر فضای مجازی و کمک به آسیب ها

سواد رسانه ای در یک تعریف کلی عبارت است از یک نوع درک متکی بر مهارت که براساس آن می توان انواع رسانه ها و انواع تولیدات و محتواي آن ها را شناخت و از یکدیگر تفکیک و شناسایی کرد وبه اصطلاح سره را از ناسره جدا كرد.

کد خبر: ۵۵۷۱۱۷

تاریخ: ۰۷ دی ۱۳۹۴ - ۱۵:۴۹

رسانه ها در مزرعه اذهان به «کاشتن» مشغولند. این جمله نشانگر مهمترین و تاثیرگذارترین نظریه در نقش اجتماعی رسانه، يعني «نظریه کاشت»است. هر چند اين نظريه ابتدا به قدرت نفوذ دستگاه تلويزيون بر مخاطب صحه مي گذاشت اما امروزه فرهنگ سازان جهاني ابزارهاي بسیارمتنوع تری همچون اینترنت، بازی های رایانه ای و شبکه های اجتماعي را در راستاي جهت دهي و همراهي مخاطب و كاربر با اهداف ترسيم شده خود در اختیار دارند؛ بدیهی است ارتباط تاثیر و تلقی ذهنی القا شده از سوی این رسانه ها با حرکت جامعه از واقعیت دنیای خود به سوی واقعیتی که رسانه ها، سایت ها و بازی های رایانه ای و هم اكنون در ابعاد وسيع شبكه هاي اجتماعي طبق امیال برنامه ریزان پشت پرده آنها نشان می دهند؛ باید مورد توجه برنامه ریزان اجتماعی و فرهنگي کشور قرار گیرد.

به گزارش «تابناک اجتماعی»، به نقل ازخبرگزاري جام جم، علي اكبر محزون، ‌مدير كل دفتر اطلاعات،آمار و مهاجرت سازمان ثبت احوال درباره رشد طلاق در استانهاي گيلان،‌ خراسان رضوي و كرمانشاه هشدار داده و گفته در 9 ماهه امسال نسبت به مدت مشابه سال گذشته طلاق در كشور 2/4 درصد رشد كرده است.

محمدرضا كهنوج، نماينده كرمان نيز در اين باره گفته است: رواج استفاده از ماهواره و فضاي مجازي تاثير زيادي روي خانواده ها داشته، اين عوامل در گذشته مطرح نبود اما اين روزها فراگير شده و چون خانواده ها نحوه استفاده درست از فناوري را فرانگرفته اند تحت تاثير نكات منفي آن قرار گرفته و دستخوش آسيب مي شوند.

گسترش نفوذ فضای مجازی در عصر کنونی، موضوعی نوپدید است که با وجود مزایایی که دارد، بسط آسیب‌های فردی، اجتماعی را در سطوح و ابعاد گوناگون ملی ـ بومی جامعه به همراه دارد؛ شناسایی این آسیب‌های نوپدید در جامعه و لزوم آگاه‌سازی مخاطب و كاربر نسبت به اثرات سوء‌ این فضا‌ها، ‌بسیار ضروری است و می‌تواند فضای مجازی را از غولی ترسناک و مخرب به ابزاری برای پيشرفت، ارتباط بهتر و تسهیل توسعه جامعه در راستای زندگی بهتر تبدیل کند.

کاربر فضای مجازی با کاربرد نرم افزارهایی مثل اينستاگرام و تلگرام و ده‌ها نرم افزار مشابه دیگر در هاله‌ای از امواج و دریایی از اطلاعات غوطه وراست و این طلیعه عصر جدیدی است که بر پایهٔ ارتباطات واطلاعات شکل گرفته است. تنها افراد یا ملت‌هایی قادر به بهره گیری بهینه از عصر جدید برآمده از اين نوع تكنولوژي ها خواهند بود که از قدرت و توان لازم برای پالایش امواج و سازماندهی اطلاعات برخوردار باشند.

استفاده از فضاي مجازي درکنار کارکرد های مثبت، داراي كاركردهاي منفي يا کژکارکرد نيز هستند و آسیب هایی از سوی آنها براي فرد و جامعه متصور است؛ حاکمیت فرهنگی جریان مسلط به فناوری اطلاعات، شکل‌گیری هویت مجازی، شکسته شدن مرز بین فضای حقیقی و فضای مجازی، زمینه‌سازی گسست نسلی، بلوغ جنسی زودرس در اتاق‌های گفت‌وگو و شبکه‌های اجتماعی، اعتیاد اینترنتی، ترویج نظام سرمایه داری و الگوی زندگی مصرفی، تبلیغات ضد دینی و القای شبهات، نقض حریم خصوصی افراد، تأثیرات منفی رفتاری، انزوا و دور ماندن از محیط های واقعی اجتماع نمونه هاي بارز كاركردهاي منفي اين فضاست.

متاسفانه به دلايل متعدد در کشور ما به موازات ورود فن‌آوری‌ها و توسعهٔ اینترنت و فضای مجازی برنامه ریزی و راهکار مؤثر برای مقابله با این گونه آسیب‌ها تدبیر نشده ‌و این امر موجب افزایش دامنهٔ این گونه آسیب‌ها در جامعه شده است. از این رو هر چه فناوری های ارتباطات و اطلاعات در بستر زمان بیشتر متحول می شوند، نیازما به یادگیری و آموزش برای درك دنیای جدید و استفاده از ابزار ها و امکانات آن نیز افزایش می یابد، چراکه ضعف آموزش و آگاهی نسبت به دنیای ارتباطات ومقتضیات آن چیزی جز عقب ماندگی و تشدید آسیب ها به همراه نمی آورد.
یکی از راه های مقابله با آسیب های اجتماعی ناشی ازاستفاده نامطلوب از رسانه ها، آموزش سواد رسانه ای  و تفكر انتقادي در مواجهه با آنهاست تا مخاطبان استفاده هوشمندانه ای از فضاي مجازي داشته باشند.

بنابراين، آموزش مستمر مهارت اجتماعی سواد رسانه اي و تكرار آن به موازات گسترش استفاده از تكنولوژي هاي تعاملي و خلق فضاي ناشي از آن از سوی رسانه های جمعی به گروه های اجتماعی جامعه، فرهیختگان، رهبران فكري و مخاطبان رسانه ها و تدوین سیاست های اجتماعی، فرهنگی و رسانه ای برای اشاعه و انتقال این مهارت اجتماعی همراه با گنجاندن روشهاي تفكر انتقادي در منابع آموزشي در سطوح مختلف مي تواند آسيب هاي منفي ناشي از فضاي مجازي را به حداقل رسانده و مخاطب را برای بهره برداری مفید و سودمندانه از مسائل زندگی و حیات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی نظام مصرف رسانه ای آماده کند.