جای خالی ایران در «لحظه تاریخی» امضای یک قرارداد

نکته آن که تلاش‌های گسترده اروپا و آمریکا برای راه‌اندازی هر چه سریعتر این خط انتقال گاز به اروپا، ضمن آنکه برگرفته از موضوع حذف روسیه به عنوان منبع اصلی تأمین انرژی اروپاست، موضوعی است که برای روسیه همواره به عنوان ابزاری سیاسی مورد استفاده قرار گرفته است.

کد خبر: ۵۵۴۶۴

تاریخ: ۲۳ تير ۱۳۸۸ - ۱۲:۴۹

سیاست خارجی _ روز دوشنبه، مقام‌های چهار کشور اروپایی در آنکارا، قرارداد احداث یکی از بزرگترین خط لوله‌های انتقال گاز در جهان به نام «نابوکو» را بدون حضور ایران امضا کردند.

به گزارش خبرنگار «تابناک»، قرارداد راه‌‌اندازی اين خط لوله روز دوشنبه در آنکارا به امضای «رجب طيب اردوغان»، نخست وزير ترکيه، «سرگئی استانيشو»، نخست وزير بلغارستان، «اميل بوک»، نخست وزير رومانی، «گوردون باجنايی»، نخست وزير مجارستان و «ورنر فايمان»، صدراعظم اتريش رسيد.

نخست وزير ترکيه امضای اين قرارداد را لحظه‌ای تاريخی خواند و در عين حال تأکيد کرد: امضای اين قرارداد پايان کار نيست، برعکس آغاز کار است.

بنا بر این گزارش، اين خط لوله سه هزار و سيصد کيلومتری که انتظار می‌رود در سال ۲۰۱۴ به بهره‌برداری برسد، با حمايت ايالات متحده و برای کاستن از ميزان وابستگی کشورهای اروپايی به گاز روسيه ساخته می‌شود.

هزينه راه‌اندازی اين خط لوله که از سواحل دريای خزر تا خاک اتريش در مرکز اروپا امتداد دارد، حدود يازده ميليارد دلار پيش‌بينی شده است و هم‌اکنون از جمهوری آذربايجان به عنوان اصلی‌ترين تأمين‌کننده گاز برای انتقال از طريق اين خط لوله نام برده می‌شود.

این گزارش می‌افزاید: اتحادیه اروپا پیش از این نیز با هدف هموار ساختن راه واردات گاز از منطقه دریای خزر و کاستن از وابستگی خود به گاز روسیه با کشورهای گرجستان، ‌آذربایجان و ترکیه، توافق‌نامه «راه ابریشم» را امضا کرد.

اروپا در قبال تعهد این سه کشور به تامین گاز این قاره، قول تبادلات تجاری بیشتر و راه‌های ارتباطی قوی‌تری را به سه کشور گرجستان، ترکیه و آذربایجان داده است که اصطلاحا «کریدور جنوب» را تشکیل می‌دهند.

نکته آن‌که تلاش‌های گسترده اروپا و آمریکا برای راه‌اندازی هرچه سریعتر این خط انتقال گاز به اروپا، ضمن آنکه برگرفته از موضوع حذف روسیه به عنوان منبع اصلی تأمین انرژی اروپاست، موضوعی است که برای روسیه همواره به عنوان ابزاری سیاسی مورد استفاده قرار گرفته است.

در واقع، این مسأله نوعی ابزار برای ایجاد وابستگی متقابل میان غرب با خاورمیانه و آسیای میانه است که می‌تواند در درازمدت در کاهش جنگ‌های منطقه‌ای و بین‌المللی مؤثر واقع شود، اما آنچه جای پرسش دارد، جای خالی ایران در این قرارداد استراتژیک است، چرا که مقامات کشورمان پیش از این برای پیوستن به این قرارداد بزرگ انرژی ابراز علاقه کرده بودند.

چنانچه مهدى صفرى، معاون وزارت امور خارجه مدتی پیش، در سخنانى در پارلمان اروپا اظهار داشت: ايران به عنوان كشورى با ذخاير عظيم انرژى نفت و گاز، مى‌تواند بخشى از نيازهاى اين قاره را تأمين كند. همچنین برخی مقامات وزارت نفت وجود این خط لوله انتقال انرژی را زمانی مناسب می‌دانند که ایران نیز در آن مشارکت داشته باشد و این به معنای تلاش‌های منطقی ایران برای پیوستن به خط استراتژیک انتقال انرژی بوده، اما اکنون این قرارداد بدون ایران امضا شده و در حال اجرایی شدن است.

بنا بر این گزارش، ایران با آن که با بیش از ۲۸ تریلیون متر مکعب منابع گازی، پس از روسیه در مقام دوم جهان است، اما بر پایه آمارهای اعلام شده با توليد روزانه نزديك به پانصد ميليون بشكه، باعث شده در رديف هفتم جهان قرار بگیرد.

همچنین هم‌‌اکنون کشورمان، پانزده ميليون متر مكعب گاز به تركيه صادر مى‌كند، ولى همزمان بیست ميليون متر مكعب گاز از تركمنستان وارد مى‌كند.

این شرایط نشان می‌دهد، ما در حال حاضر نیازمند بازارهای متنوع و پایداری هستیم تا بتوانیم به وضعیت مناسبی در بهره‌برداری و عرضه گاز به بازارهای جهانی دست پیدا کنیم و برای همین، غیبت ایران در چنین پروژه عظیم اقتصادی به هر دلیلی که باشد، یک ضایعه جدی برای صنعت انرژی ماست.

نکته دیگر این است که با راه‌اندازی این خط لوله و پیوستن کشورهایی مانند قطر که با ما در حوزه‌های مشترک گازی برای بهره‌برداری رقابت جدی دارد یا عراق که به تازگی در پی بازیابی جایگاه خود در عرصه انرژی جهان است، در آینده ای نزدیک سبب خواهد شد ما در یافتن بازارهای جدید با مشکلات اساسی روبه‌رو شویم.

گفتنی است، هدف اصلی از طراحی پروژه نابوکو که گاز را بدون گذر از روسیه از ترکیه به اتریش منتقل خواهد کرد، کاستن از وابستگی اتحادیه اروپا به ذخایر گاز روسیه است. مسیر خط لوله نابوکو از ترکیه، بلغارستان،‌ رومانی و مجارستان به اتریش می‌رسد.

مقام‌هاى اتحاديه اروپا همچنين پیشتر پيشنهاد كرده بودند كه گاز كشورهاى شمال آفريقا، عراق و ايران نيز مى‌تواند از راه اين خط لوله به اروپا فرستاده شود.

هرچند هم‌اکنون اروپا و آمریکا از این موقعیت به عنوان اهرم فشاری بر ایران برای خواسته‌های سیاسی خود بهره می‌برند،، در صورت حذف کشورمان از چنین قرارداد مهمی، باید در آینده تلاش‌هایی چند برابر را به کار گیریم تا بتوانیم بازاری مناسب برای محصولات گازی‌مان بیابیم.

به نظر می‌رسد اوپک گازی و کشورهایی که در آن مشارکت جدی داشته‌اند، باید در چنین جایی وارد عمل شوند، وگرنه باید بپذیریم که بازار انرژی خود در آینده را از هم اکنون در خطر ببینیم.