پيرمرد تنها، بچه‌هاي خوب را تنها گذاشت

گزارشی از زندگی استاد آذر یزدی

کد خبر: ۵۴۹۶۸

تاریخ: ۲۰ تير ۱۳۸۸ - ۱۲:۳۳

«مهدي آذريزدي» که همه او را با کتاب «قصه‌هاي خوب براي بچه‌هاي خوب» مي‌شناسند، درگذشت. اين نويسنده پيشکسوت کودکان و نوجوانان صبح پنجشنبه گذشته (۱۸ تيرماه) در سن ۸۷ سالگي در بيمارستان آتيه تهران با زندگي وداع کرد.

به گزارش ايسنا وي که چندي پيش از يزد نزد پسرخوانده خود به کرج آمده بود پس از جراحي پا، به علت عفونت ريه و کهولت سن در بيمارستان بستري بود. وي دهم تيرماه به منظور ايجاد مجرايي از ناحيه گلو براي تنفس بهتر و کارگذاشتن دستگاه مخصوص براي تنفس، تحت عمل جراحي قرار گرفت.

زنده ياد مهدي آذريزدي متولد سال ۱۳۰۱ در خرمشاه يزد بود. آثاري از جمله «قصه‌هاي خوب براي بچه‌هاي خوب»، «قصه‌هاي تازه از کتاب‌هاي کهن»، «گربه ناقلا»، «گربه تنبل»، «مثنوي» (براي بچه ها)، «مجموعه قصه‌هاي ساده» و تصحيح «مثنوي» مولوي (براي بزرگسالان ) از او به يادگار مانده است.

آذريزدي که کتاب‌هاي او را پرتيراژترين آثار در عرصه ادبيات کودک و نوجوان ايران مي‌دانند، بيش از ۲۰ عنوان کتاب براي بچه‌ها نوشته است. اين پيرمرد تنها در سال‌هاي پاياني عمر از کنج اتاقش با ديوارهاي کاهگلي و انبوه کتاب و سکوت از کوچه پس کوچه‌هاي محله قديمي خرمشاه يزد، هرازگاهي به تهران و نزد فرزندخوانده اش به کرج مي‌آمد و دوباره هواي شهر خود را مي‌کرد. پس از ۵۰ سال زندگي در تهران به يزد که بازگشت، فکر مي‌کرد در محيط ساکت و آرام، کارهاي ناتمامش را تمام مي‌کند و فکرهايش را براي بچه‌ها روي کاغذ مي‌آورد؛ اما زماني اصلا دلش نمي‌خواست کار کند. در ديداري در سال ۸۳ مي‌گفت، از وقتي چند سالي به دليل يک واژه، چاپ کتاب«گربه تنبل»اش با وقفه مواجه شد، دلسرد شده است، مي‌گفت، بنويسد که چه شود؟ دوباره چند سالي معطلي و تغيير ناخواستني؟! او شرط کتاب خوان شدن را برداشتن مميزي عنوان مي‌کرد.

بزرگترين لذت زندگي آذريزدي، کتاب خواندن بود و مي‌گفت: «هراسم از اين است که عمرم به پايان برسد و حسرت کتاب‌هاي نخوانده را با خود به همراه داشته باشم».تنها لذت زندگي اش، کتاب خواندن بود و عنوان مي‌کرد: «سرم را که توي کتاب مي‌کنم، مثل يک آدم مست، دنيا روي سرم خراب مي‌شود. اين تنها لذتي است که مي‌شناسم». کودک ساليان دور هيچ گاه مدرسه نرفت و در ۵۴ سالگي وقتي براي اولين بار يک کلاس درس ديد نتوانست جلوي گريه اش را بگيرد. مهدي آذريزدي الفبا را از پدر ياد مي‌گيرد که موافق رفتن او به مدرسه نبود. وقتي بعد از بافندگي، در کتاب فروشي مشغول به کار مي‌شود، مي‌بيند که دنيا از خرمشاه هم بزرگتر است و چند سال بعد، زمان تصحيح« کليله و دمنه»، متوجه جاي خالي اين «قصه‌هاي خوب» مي‌شود.کار بازنويسي اش با استقبال مواجه مي‌شود.

دکتر پرويز ناتل خانلري به مدير انتشارات امير کبير مي‌گويد: «کار خوبي است، بگوييد ادامه دهد» و مهدي آذريزدي بعدها فکر مي‌کرد کارش خوب بوده است. مي‌گفت: اخلاص داشته؛ نه شهرت مي‌خواسته و نه پول؛ فقط نوشتن براي بچه‌هايي که کتاب نداشتند، برايش مهم بوده است و برکت کار را به دليل اخلاصش مي‌دانست. شعر «قند و عسل» او هم آن سال‌ها جاي خود را باز مي‌کند و محمد علي جمالزاده در سال ۴۶، نامه بلندي را در تاييد اين مجموعه از ژنو مي‌نويسد. پيرمرد قصه‌گو از بعضي کتاب‌هاي اين سال‌ها دل خوشي نداشت؛ کتاب‌هايي که سراسر تصوير است و با يک ورق زدن در کتاب فروشي، خواندنش به پايان مي‌رسد؛ هرچند مي‌گفت، امروز جوان‌هاي تحصيل کرده هم روي کار آمده‌اند؛ کساني که بچه‌ها را مي‌شناسند. مي‌گفت، بچه‌هايي که کتاب‌هايش را مي‌خرند، خرج او را مي‌دهند.از فوتبال دل خوشي نداشت، همچنان که از مرغ؛ تا جايي که زماني ۱۸۰ بيت درباره «مرغ همسايه» سرود؛ اصلا از صدا خوشش نمي‌آمد...

مهدي آذريزدي که عمرش را براي کتاب گذاشت و کتاب‌هايش را براي بچه ها، با گله مي‌گفت: اين اجتماع جواب مرا نداده است. راوي «قصه‌هاي خوب براي بچه‌هاي خوب» به اين موضوع اشاره مي‌کرد که دوستان غايب زيادي در سراسر ايران دارد که گاهي يک تلفن شان قند توي دلش آب مي‌کند؛ اما مي‌گفت: الان زندگي من نبايد اين طور باشد که پول دوا و درمان نداشته باشم. در اين سن و سال و با اين وضع بايد پرستار داشته باشم. مي‌گفت، از زندگي طلبکار است و به هيچ کس بدهي ندارد. «همش خدمت کردم، هميشه صرفه جويي کردم و سوختم.

هرگز جز مهماني و اينجا (خانه پسرخوانده اش)، غذاي خوب نخوردم. لباس خوب نپوشيدم. بعضي‌ها به دليل صرفه جويي مي‌گويند خسيس ام؛اما وقتي درآمد ندارم، صرفه جويي مي‌کنم. ولي بدنام نشدم، بدي نکردم و الهي شکر!»او هم چنين عنوان مي‌کرد: به همه گفته‌ام کتاب بخوانيد؛ اما حالا فکر مي‌کنم کتاب خواندن براي من لااقل چيزي جز سرگرداني نداشته است. اگر به جاي نويسنده شدن، سبزي فروش مي‌شدم، الان آرامش و آسايش داشتم!اين نويسنده پيشکسوت کودکان و نوجوانان کتاب‌هايش را به کتابخانه اهدا کرده بود؛ اما علاقه اش به کتاب به گونه‌اي بود که ۵۰۰ هزار تومان بن کتاب مي‌گرفت و ۵۰۶ هزار تومان کتاب مي‌خريد؛ کتاب‌هايي را که لازم داشت؛ مثل فرهنگ لغت.

نام آذريزدي هميشه همراه است با «قصه‌هاي خوب براي بچه‌هاي خوب» مصطفي رحماندوست درباره زنده ياد مهدي آذريزدي گفت: وي کودکان را يک گام به ادبيات کهن و عاميانه ما نزديک کرد.اين شاعر و نويسنده کودکان و نوجوانان در پي درگذشت مهدي آذريزدي در گفت و گو با ايسنا متذکر شد: بيشتر کارهاي آذريزدي در حوزه ادبيات کودک است. در آغاز دست به قلم شدن، يکي دو کار بزرگسال نوشت؛ اما آن‌ها را رها کرد و به سراغ قصه نوشتن براي کودکان رفت.

او يکي از کارهاي مهم آذريزدي را بازنويسي قصه‌هاي کهن که از متون گذشته استخراج کرده بود، دانست و يادآور شد: آذريزدي در دوران خود بازنويسي متون کهن را آغاز کرد و شايد در زمان معاصر، جزو اولين کساني بود که به بازنويسي قصه‌هاي کهن پرداخت. ابتدا از قصه‌هاي کهن کارش را شروع کرد و سپس افسانه‌هاي کهن نوشت . رحماندوست گفت: حداقل کمک آذريزدي به بچه‌ها اين بود که در دوره‌اي که همه فکر مي‌کردند متون کهن غيرقابل دستيابي است، آنها را عمومي کرد.

محمد علي اسلامي ندوشن نيز در پي درگذشت مهدي آذريزدي يادآور شد: بازنويسي مهدي آذريزدي از قصه‌هايي که از متون کهن استخراج مي‌کرد، براي نسل‌هاي جديد ما بسيار آموزنده و اثربخش بوده است.او يادآور شد: کاري که آذريزدي در اين سال‌ها انجام داد، کاري بسيار مفيد بود که کمتر کسي به اين موضوع پرداخت. او جزو اولين کساني بود که به بازنويسي متون کهن براي کودکان توجه نشان داد.اسلامي ندوشن با اشاره به آشنايي اش با آذريزدي گفت: بعد از اين که از يزد آمدم، گاهي پيش مي‌آمد که او را مي‌ديدم؛ ولي اين ديدارها مرتب نبود. فاصله‌ها بين ما جدايي انداخته بود تنها گاهي با تلفن مي‌توانستم احوالي از او بپرسم.

وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي نيز به مناسبت درگذشت مهدي آذريزدي پيام تسليتي منتشر کرد.به گزارش ايسنا، در پيام محمد حسين صفارهرندي براي درگذشت اين نويسنده پيشکسوت کودکان و نوجوانان آمده است: درگذشت نويسنده پيشکسوت و خادم القرآن مهدي آذريزدي خالق«قصه‌هاي خوب براي بچه‌هاي خوب» را به عموم اهالي فرهنگ و ادب تسليت مي‌گويم.

او که با آفرينش و بازآفريني قصه‌ها و حکايات خواندني، به ويژه داستان زندگي انبياي الهي توانست بيش از نيم قرن، نسل‌هاي متوالي را با ادبيات اين مرز و بوم آشنا کند، نمونه موفقي از ساده زيستي و ساده نويسي براي ما به يادگار نهاد.انجمن نويسندگان کودک و نوجوان نيز به مناسبت درگذشت مهدي آذريزدي بيانيه‌اي صادر کرد.

به گزارش ايسنا، در متن اين بيانيه آمده است: مرد خوب« قصه‌هاي خوب براي بچه‌هاي خوب» از ميان ما رفت.او با بازنگاري خلاق آثار متعدد تاکنون بيش از چهار دهه لذت خواندن را به کودکان ايران چشانده است؛ از همين روي بي گمان نام او به عنوان يکي از تثبيت کنندگان نهاد ادبيات کودک و عضو پيشکسوت انجمن نويسندگان بر تارک تاريخ ايران خواهد درخشيد. مراسم تشييع پيکر زنده يادمهدي آذريزدي امروز برگزار مي‌شود.به گفته محمد صبوري- فرزندخوانده اين نويسنده پيشکسوت کودکان و نوجوانان - پيکر وي ساعت ۹ صبح امروز از مقابل خبرگزاري قرآني ايران(ايکنا) به سمت قطعه هنرمندان بهشت زهرا(س) تشييع خواهد شد.

ديدگاه رهبرمعظم انقلاب درباره مرحوم آذر يزدي

رهبر معظم انقلاب با تجليل از آثار مهدي آذر يزدي فرمودند كه در زمان طاغوت براي بچه‌هاي كوچك، دستمان خالي بود، تا اين كه كتاب ايشان را من پيدا كردم. نگاه كردم ديدم اين از جهات متعددي، از دو سه جهت، همان چيزي است كه من دنبالش مي‌گردم.به گزارش فارس، پايگاه اينترنتي دفتر حفظ و نشر آثار آيت‌ا... العظمي خامنه‌اي، متن كامل بيانات رهبر معظم انقلاب درباره مرحوم مهدي آذر يزدي را كه در ديدار با نخبگان استان يزد ايراد فرمودند به اين شرح منتشر كرده است:نكته دوم در مورد آقاي آذر يزدي است كه الان اطلاع دادند ايشان در اين جلسه نشسته‌اند و ظاهرا بيمار هم بودند و با حال بيماري زحمت كشيده‌اند و آمده‌اند.

من چندي پيش در يك برنامه تلويزيوني ديدم كه از ايشان تجليل كرده بودند. من با اينكه وقتم هم كم است، از وقتي تلويزيون را روشن كردم و ديدم كه از ايشان دارد تجليل مي‌شود، پاي آن برنامه نشستم، صحبت‌هاي خود ايشان را هم گوش كردم.ايشان در آنجا مي‌گفتند كه در طول آن سال‌هاي پيش از انقلاب هيچ‌كس كمترين تشكري، تقديري از اين مرد زحمتكش و خدوم نكرده. آن برنامه را كه من ديدم، نكته‌اي در ذهنم بود و دلم خواست كه آن را يك وقتي به ايشان بگويم، فكر مي‌كردم ديگر امكان ندارد و عملي نيست؛ كجا حالا ما آقاي آذر يزدي را زيارت كنيم! حالا تصادفا امشب ايشان اينجا هستند.

آن نكته اين است كه من خودم را از جهت رسيدگي به فرزندانم، بخشي مديون اين مرد و كتاب اين مرد مي‌دانم. آن وقتي كه كتاب ايشان درآمد - اول هم به نظرم دو جلد، سه جلد، تا آن وقتي كه من اطلاع پيدا كردم، از اين كتاب درآمده بود؛ «قصه‌هاي خوب براي بچه‌هاي خوب» - من رفتم تورق كردم.بچه‌هاي ما داشتند به دوران مراهقي ـ يعني نزديكي به بلوغ ـ مي‌رسيدند، دوره هم دوره طاغوت بود و همه عوامل در جهت گمراه‌سازي ذهن و دل جوان حركت مي‌كرد. من دلم مي‌خواست چيزي باشد كه جوان‌هاي ما با او هدايت شوند و جاذبه هم داشته باشد. خب، كتاب خوب كه خيلي بود.

بنده فهرست پيشنهادي كتاب مي‌نوشتم و بين جوان‌هاي دانشجو و دانش‌آموزهاي سطوح بالاي دبيرستان‌ها پخش مي‌شد، اما براي بچه‌هاي كوچك، دستمان خالي بود، تا اينكه كتاب ايشان را من پيدا كردم. نگاه كردم ديدم اين از جهات متعددي، از دو سه جهت، همان چيزي است كه من دنبالش مي‌گردم.به نظرم دو جلد يا سه جلد آن وقت چاپ شده بود، خريدم. بعد هم دنبالش گشتم تا اينكه جلد پنجم به نظرم يا ششم - حالا درست نمي‌دانم، يادم نيست - درآمد؛ به تدريج چاپ شد و من رفتم تهيه كردم و براي فرزندانم خريدم. نه فقط فرزندان، بلكه در سطح شعاع ارتباطات فاميلي و دوستانه، هرجا دستم رسيد و فرزندي داشتند كه مناسب بود با اين قضيه، اين كتاب ايشان را معرفي كردم.خواستم اين حقشناسي را من به نوبه خود كرده باشم. ايشان يك خلايي را در يك برهه از زمان براي زنجيره طولاني فرهنگي اين كشور پر كردند. اين كار، باارزش است.

خداوند از شما - آقاي مهدي آذر يزدي! - اين خدمت را قبول كند و مأجور باشيد. اين ستايش‌هاي زباني و اينها، اجر كارهايي كه با اخلاص انجام گرفته باشد، نمي‌شود؛ اجر كار مخلصانه را خدا بايد بدهد و خدا هم خواهد داد.

منبع: خراسان