نگاه شما؛

باران اسیدی چیست؟!

بخش «نگاه شما» برای ارائه و معرفی «نگاه» مخاطبان «تابناک» به همه موضوعات است. هر مخاطب «تابناک» می‌تواند با مد نظر قرار دادن شرایط همکاری با این بخش، «نگاه» خود را ارسال کند تا در معرض دید و داوری دیگر مخاطبان قرار گیرد.

کد خبر: ۵۴۵۳۳۴

تاریخ: ۱۹ آبان ۱۳۹۴ - ۱۱:۰۰

یاشار بوم راشین: باران اسیدی نتیجه آلودگی هواست.وقتی که هر نوع سوختی سوزانده می شود مقدار زیادی مواد شیمیایی مختلف تولید می نماید.دود حاصل از یک آتش سوزی و یا بخارت بیرون آمده از اگزوز اتومبیل تنها شامل ذرات دوده خاکستری نیستند که می توانند دیده شوند.آنها شامل گازهای غیر قابل رویتی نیز هستند که برای محیط زیست می توانند مضر تر از آلاینده های قابل رویت باشند.

ایستگاههای تولید نیرو,کارخانجات و ماشین ها همگی سوخت می سوزانند و بنابراین همگی تولید کننده گازهای آلاینده هستند.بعضی از این گازها (به ویژه اکسیدهای نیتروژن و دی اکسید گوگرد) با قطرات ریز آب ابرها واکنش کرده و تشکیل اسیدهای سولفوریک و نیتریک را می دهند.بارانی که از این ابرها فرو می ریزد در واقع اسید خیلی ضعیفی است و این دلیلی است که چرا این باران,اسیدی نامیده می شود.

اسیدیته باران اسیدی چقدر است؟

اسیدیته بر حسب پی اچ اندازه گیری می شود.این مقیاس اعداد صفر تا 14 را شامل می شود.بیشترین اسیدیته صفر است و 14 نشانه بیشترین قلیاییت(مخالف اسیدیته) می باشد.ما پی اچ 7 هر چیزی را خنثی می نامیم که نشانه این است که آن چیز نه اسیدی و نه قلیلیی است.

اسیدهای خیلی قوی در تماس با پوست آن را می سوزانند و بعلاوه فلزات را هم تخریب می کنند.باران اسیدی خیلی خیلی ضعیف تر است و در تماس با پوست آن را نخواهد سوزاند.

باران همیشه تا حدی اسیدی است زیرا همواره در اختلاط با اکسیدهای هوا به سر می برد.باران غیر آلوده پی اچ بین 5 و 6 دارد.وقتی که آب با اکسیدهای نیتروژن و دی اکسید گوگرد آلوده تر می شود, اسیدیته آن زیاد می شود و پی اچ به حدود 4 می رسد.باران های اسیدی نیز به ثبت رسیده اند که پی اچ 2 داشته اند.

سرکه پی اچ 2.2 و آبلیمو پی اچ 2.3 ( دو و سه دهم) دارد.حتی قویترین باران اسیدی ثبت شده پی اچ برابر سرکه یا آبلیمو دارد و ما می دانیم که آنها مضر نیستند.پس چرا در باره باران اسیدی نگران هستیم؟

تاثیرات باران اسیدی

باران اسیدی می تواند فواصل طولانی را در اتمسفر طی کند و نه تنها کشور به کشور بلکه قاره به قاره را بپیماید.باران اسیدی می تواند شکل برف,مه یا غبار خشک بگیرد.باران اسیدی می تواند مایل ها از منبع آلودگی فاصله بگیرد اما در محل ریزش به خاک,درختان,ساختمان ها و آب آسیب می زند.

تمامی جنگل های دنیا در حال از بین رفتن هستند و ماهی ها از چنین جریانی پیروی می کنند.در اسکاندیناوی دریاچه های مرده ای هستند که کاملا شفاف هستند و هیچ گیاه و یا موجود زنده دیگری در آنها وجود ندارد.بسیاری از ماهی های آب شیرین بریتانیا در معرض تهدیدند و گزارش هایی دال بر اینکه بسیاری از ماهیها ,تغییر شکل یافته از تخم بیرون آمده اند وجود دارد.این امر موجب می شود که حیوانات و پرندگانی که از ماهیها تغذیه می کنند هم مورد تاثیر قرار بگیرند.آیا مسئول همه اینها باران اسیدی است؟متخصصین پژوهش های فراوانی را برای اینکه متوجه شوند باران اسیدی چقدر روی محیط زیست اثر می گذارد ,انجام داده اند.

جنگل ها

شاید فکر شود که باران اسیدی باعث می شود که درخت ها آرام تر رشد کنند و یا حتی بمیرند اما از نظر متخصصین و دانشمندان موضوع فقط این نیست.مشخص شده که مقدار یکسان از باران اسیدی در بعضی جاها بیش از جاهای دیگر تاثیر می گذارد.

در جنگل ها به مجرد بارش , باران اسیدی از طریق برگ های درختان چکیده و در خاک زیر ,جریان می یابد.مقداری از آن راهش را به سوی انهار یافته و در نهایت وارد رودخانه ها و دریاچه ها می شود.بعضی از خاک ها به خنثی سازی اسید کمک می کنند زیرا خاصیتی دارند که در اصطلاح "ظرفیت بافری" نامیده می شود.

خاک های دیگر مختصرا اسیدی شده و به ویژه مستعد باران اسیدی می شوند.

باران اسیدی از راههای گوناگون روی درختان اثر می گذارد.این راهها عبارتند از:

انحلال و شستشوی مواد مغذی و معدنی خاک که به رشد گیاه کمک می کنند.

مواد مضری همچون آلومینیم را به داخل خاک رها می کند.

با از بین بردن پوشش حفاظتی مومی برگها, به آنها آسیب رسانده و مانع می شود که آنها به خوبی فتوسنتز نمایند.

ترکیبی از این تاثیرات درختان را ضعیف می کند  و گیاهان دیگر نیز ممکن است به همین گونه آسیب ببینند.

دریاچه ها و رودخانه ها

کاملا آشکار است که سکونت گاههای آبی توسط باران اسیدی تحت تاثیر قرار می گیرند.باران اسیدی روی زمین جریان یافته و خود را به رودخانه ها,دریاچه ها و مرداب ها می رساند.همچنین باران اسیدی می تواند مستقیما روی این حوزه ها فرو بریزد.

با افزایش اسیدیته دریاچه,آب زلال تر شده و تعداد ماهی ها و حیوانات آبزی کاهش می یابد.بعضی از گونه های گیاهان و حیوانات بهتر از دیگران در آب های اسیدی زنده می مانند.بعد از ماهی هایی همچون کپور , قزل آلا و قنات,ماهی هایی همچون میگوی آب شیرین,صدف و حلزون بیش از دیگران تحت تاثیر اسیدی شدن قرار می گیرند.تخم ها و نوزادان ماهی ها بیشترین تاثیر را می پذیرند و اسیدیته آب می تواند موجب تغییر شکل نوزادان شده و باعث شود که تخم ها به گونه مناسبی باز نشوند.

اسیدیته آب تنها تاثیر مستقیم روی گونه ها ندارد,بلکه مواد سمی همچون آلومینیم را از خاک به درون آب ها رها کرده و به ماهی ها و دیگر حیوانات آبزی آزار می رساند.

دریاچه ها, رودخانه ها و برکه ها هر یک اکوسیستم شکننده خود را دارند و دارای گونه های مختلفی از گیاهان و حیوانات هستند که برای بقا وابسته به یکدیگرند.اگر یک گونه ماهی ناپدید شود, حیواناتی که از آن تغذیه می کنند نیز به تدریج از بین خواهند رفت.اگر ماهی مرده برای تغذیه گونه های ویژه ای از حشرات بزرگ مورد استفاده قرار گیرد, جمعیت حشره به سرعت رشد خواهد کرد و این امر به نوبه خود بر جمعیت حشرات کوچک و پلانکتون هایی که مورد تغذیه حشرات بزرگتر هستند اثر می گذارد.

ساختمان ها

آب و هوا, آب,باد, یخ و برف همگی کمک می کنند که فرآیند فرسایش اتفاق بیفتد اما متاسفانه باران اسیدی سرعت فرسایش را زیادتر هم می کند.مجسمه ها,ساختمانها, وسایط نقلیه, لوله ها و کابل ها همگی از این قضیه متاثر خواهند شد.چیزهای ساخته شده از ماسه سنگ و سنگ آهک بیشترین تاثیر را خواهند پذیرفت و این نوع سنگ ها به ویژه مستعد بوده و به همان اندازه باران اسیدی از آلودگی هوای حاصله از گازها آسیب خواهند دید.

باران اسیدی از کجا می آید؟

تا همین اواخر آلودگی هوا محلی قلمداد می شد.در اواخر 1950 بود که برای اولین بار در اسکاندیناوی جنوبی این مشکل دیده شد و بعد از آن بود که مردم باور کردند که مبدا این آلودگی در دوردست ها و در بریتانیا و اروپای شمالی است.عکس العمل اولیه برای مقابله با آلودگی صنعتی هوا ساخت دودکش های بلندتر بود.متاسفانه این کار گازهای آلاینده را به داخل ابرها هل داد و اجازه داد که انتشارات روی باد شناور شوند.باد آلودگی را صدها مایل دورتر برد و آنها را بصورت باران اسیدی فرو فرستاد.در این مسیر بریتانیا عامل دست کم 16 درصد باران اسیدی نروژ به حساب آمد.بیش از 90 درصد آلودگی اسیدی نروژ از دیگر کشورها می آید.آلاینده ترین کشورهای اروپایی آلمان, انگلستان,لهستان و اسپانیا هستند که هریک در 1994 بیش از یک میلیون تن از انتشارات گوگرد را به خود اختصاص داده اند.امروزه دولت ها شروع کرده اند که باران اسیدی را یک مشکل بزرگ زیست محیطی ببینند و گامهایی را برای کاهش مقدار انتشارات گوگرد و نیتروژن بردارند

چه می تواند انجام شود؟

کاهش انتشارات

سوزاندن سوخت های فسیلی هنوز از ارزانترین راههای تولید الکتریسیته است و بهتر است مردم در جستجوی راههایی باشند که سوخت را بدون آنکه آلودگی زیادی تولید نماید,بسوزاند.

دولت ها نیاز دارند که پول بیشتری را صرف کنترل آلودگی کنند حتی اگر این کار به قیمت بالا رفتن قیمت برق تمام شود.

گوگرد می تواند توسط اسپری کردن ترکیبی از آب و سنگ آهک پودری به داخل دودکش, از دود شسته شود.

ماشین های جدید مبدل های کاتالیتیکی دارند که سه ماده شیمیایی خطرناک را از گازهای خروجی حذف می کند.

انرژِی

دو منبع دیگر که امروزه مورد استفاده قرار می گیرند انرژی های هیدروالکتریک و هسته ای هستند.اینها سوخت های پاک هستند اما چه تاثیر دیگری روی محیط زیست ما دارند؟

منابع دیگر , انرژِی خورشیدی و آسیاب های بادی هستند اما اینکه اینها در جاهایی که نه خیلی بادگیر و نه خیلی آفتابی هستند,چقدر قابل اعتماد باشند ,جای سوال دارد؟

منابع انرژِی گوناگون منافع و هزینه های مختلفی دارند و دولت ها قبل از اتخاذ تصمیم برای بکار گیری آنها باید همه مزایا و قیمت های بهره گیری از آنها را مورد سنجش قرار دهند.

ذخیره و نگهداری از منابع

تخفیف های بیشتر در قیمت های حمل و نقل با وسایط نقلیه عمومی,مردمی که همیشه عادت به استفاده از اتومبیل های شخصی دارند را تشویق می کند که استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی را جایگزین اتومبیل های شخصی نمایند.

هر شخصی می تواند با خاموش کردن چراغ هایی که مورد استفاده نیستند و استفاده از وسایل کاهنده مصرف برق که برق مورد استفاده را کم می کنند, آلودگی های حاصله از نیروگاهها را کم کند.

پیاده روی,دوچرخه سواری و تقسیم اتومبیل ها(جهت کاستن از تعداد اتومبیل های تک سرنشین) آلودگی ناشی از اتومبیل ها را کاهش خواهد داد.

بازسازی آسیب های حاصله از باران اسیدی

اضافه کردن سنگ آهک پودری به رودخانه ها و دریاچه ها, آب را در فرآیندی به نام آهک زنی خنثی می کند.هرچند آهک زنی پدیده ای گران است و اثرات موقت دارد و باید تا زمان توقف باران اسیدی ادامه داشته باشد!مردم نروژ و سوئد با موفقیت از آهک زنی استفاده کرده اند تا به بازسازی دریاچه ها و رودخانه های کشورشان کمک کنند.یک برنامه آهک زنی عمده امروزه(زمان تهیه گزارش) در ولز در حال اجرا است.

*نکته:جای خالی تعیین مقدار اکسیدهای ازت در معاینات فنی اتومبیل کشور ما به خوبی احساس می شود!