از راهکار مقطعی تا راهکار قطعی برای کاهش فساد اقتصادی؛

ایجنت‏ها جای دلالان را در سفره فوتبال دولتی ایران بگیرند

در فوتبال ایران به عنوان یکی از مهدهای دلالان و واسطه‏ها با توجه به این مسائل در حالی تنها 16 ایجنت رسمی مشتمل بر 14 ایجنت مرد و 2 ایجنت زن وجود دارد که برخی از آنها نیز تنها ملیت‏شان به عنوان ایرانی در سایت FIFA ثبت شده و عملاً به نقل و انتقال بازیکن (Transfer) در خارج از کشورمان می پردازند که این محدودیت نیز سطح پایین شاخصه‏های قانونمداری، سلامت اقتصادی، فوتبال خیزی و حجم سرمایه‏گذاری و توسعه‏یافتگی مالی را در مستطیل سبز ایران متذکر می‏شود.

کد خبر: ۵۳۹۲۳

تاریخ: ۱۲ تير ۱۳۸۸ - ۱۴:۳۷

در روزهای اخیر در حالی شواهد و قرائن از عزم دستگاه‏های مسئول خارج از فدراسیون فوتبال برای برخورد با مباحث مربوط به فساد اقتصادی موجود در فوتبال حرفه‏ای ایران خبر می‏دهد که برخی مدیربرنامه‏های بازیکنان مطرح نیز به اتهامات متعدد در میان اشخاصی قرار دارند که بحث برخورد با آنها مطرح است. با این حال بررسی‏های اولیه نشان می‏دهد که اکثر مضنونین یا متهمین مدرکی برای حضور در فصل نقل و انتقالات و جابجایی بازیکنان و مربیان که طبق قوانین فیفا به شکل رسمی تنها توسط کارگزاران رسمی بازیکنان (Players' Agent) مجاز است، دراختیار ندارند و تنها به شکل غیرمجاز به واسطه گری می‎پردازند.

به گزارش خبرنگار ورزشی تابناک؛ با افزایش منابع مالی که به رقابت‏های حرفه‏ای فوتبال ایران توسط حوزه‏های صنعتی کشور به واسطه تیم‏های فوتبال وابسته به ایشان تزریق شد، شاهد شکل گیری شبکه‏هایی از واسطه‏ها در فوتبال بودیم و فضای فوتبال ایران ظرفیت فعالیت بیش از چند دلال شناخته شده را به دست آورد و در این میان همزمان با راه‏اندازی رسمی لیگ حرفه‏ای فوتبال با الگوبرداری ناقص از سایر کشورهای آسیایی در جهت ارتقاء سطح حرفه‏ای این رشته که 9 سال از عمرش می‏گذرد، واژگان جدیدی نیز به فضای نقل و انتقالات ورود پیدا کرد که یکی از آنها مدیربرنامه بود.

در این بین با شدت گرفتن فضای ظاهری فوتبال حرفه‏ای و بستن شدن قراردادهایی تا مرز یک میلیون دلار برای یک سال در لیگ میان باشگاه‏ها و مربیان یا بازیکنان و مشکلاتی که عدم وجود قوانین مدون و یا خلاء های موجود در قوانین برای بخش‏های مختلف حاضر در لیگ به وجود آورد، باعث شد تا مسئولان امر بالاجبار با تکیه بر قوانین نقل و انتقالات تدوین شده توسط فیفا، درصدد تدوین دوباره و یا تکمیل قوانین خود برآیند که صرفاً این اصلاح قوانین متوجه نقل و انتقالات فوتبال نیز نبود و تلاش شد ضعف‏های قانون‏گذاری پیرامون تعریف ماهیت حقوقی همه جانبه‏نگر برای بخش‏های مختلف فوتبال حرفه‏ای از جمله چهارچوب قانونی حاميان مالی، روابط باشگاه‌ها با ورزشكاران و مسئوليت‌های مدني و كيفری تمامی طرفین دخیل در لیگ حرفه‏ای برطرف شود که با وجود تلاش‏های صورت پذیرفته برای قانون‏گذاری مبتنی بر قوانین بین‏المللی فوتبال، تنها مرتفع شدن بخش‏هایی خلاهای قانونی مشهود بوده و همچنان ضعف‏های چشمگیری در قوانین وجود دارد که عمدتاً چوب این مسائل را ورزشکاران می‏خورند.

یکی از ضعف‏های مسلم در قوانین نقل و انتقالات امکان عدم اعلام شفاف و یا قراردادهای سفید امضاء است که یا قرارداد کلاً فاقد مبلغ مشخص است و یا در قرادادی دویا سه ساله تنها رقم قرارداد سالل نخست تعیین می‏شود و برای دو سال بعدی مقرر می‏شود به صورت توافقی رقمی تعیین و وارد شود که این سبک عقد قرارداد نه تنها توسط فیفا مورد تایید نیست، بلکه برطبق قوانین داخلی نیز در همان بدو عقد قرارداد باطل است، چرا که بر اساس قوانین موجود یکی از اجزاء قرارداد مبلغ آن است و معامله‏ای که در آن رقم قرارداد مجهول یا مبهم بوده باشد، غرری بوده و از درجه اعتبار ساقط است.

البته به همان میزان که این ضعف‏های قانونی، بازیکنان فوتبال را دچار مشکل سازد، ناآگاهی‏شان از قوانین موجود برای آنها دردسرساز می‏شود که متاسفانه هنوز این قوانین به صورت جامع و قابل فهم توسط ورزشکاران در یک کتابچه نگنجانده شده و بسیاری از بازیکنان از حقوق اولیه‏شان تا مدت‏ها پس از ورود به لیگ‏های دسته یک و برتر بی‏اطلاع هستند و همین بی‏اطلاعی زمینه مناسبی برای سوء استفاده وسیع از ایشان را فراهم می‏آورد و همین امر در برخی موارد گریبان مدیران باشگاه‏ها را نیز می‏گیرد و ایشان را نیز متضرر می‏سازد.

کارگزاران رسمی فیفا که از آنها با لفظ Players' Agent یاد می‏شود، یکی از امکان‏هایی هستند که می‏توانند علاوه بر هموارسازی رویه‏های قانونی، به مراتب از اشتباهات مربیان و بازیکنان که منجر به متضرر شدن باشگاه‏های فوتبال می‏شود، بکاهند و با جذب قراردادهای تبلیغاتی برای بازیکن و پیگیری امور مالی و حقوقی نقش یک مدیربرنامه برای بازیکنان ظاهر شوند و البته در قبال فعالیت‏ها‏شان با بازیکنان که می‏بایست تماماً رسمی و در چهارچوب قراردادهای مالی بگنجد، پاسخگو باشند.

کارگزاران علاوه بر این در میزان رشد جایگاه یک بازیکن یا مربی که مستقیماً در قیمت آن بازیکن تاثیرگذار است، نقش دارند، به گونه‏ای که یک کارگزار کاربلد فیفا، می‏تواند با گذشتن از قدری سود، یک بازیکن را به باشگاه‏های بزرگ‏تر بفرستد و با نگاهی بلندمدت در پی سوددهی چند برابر یک بازیکن باشد و یا برخلاف این عمل کرده و با تکیه بر سود مقطعی، آینده حرفه‎ای یک بازیکن را به تباهی بکشاند و در این زمینه نقش عملکرد مربی و یا بازیکن نیز به طرز چشمگیری قابل تاکید است. از موفق‏ترین کارگزاران فیفا می‏توان به جورج مندس مدیر برنامه کریستیانو رونالدو و خوزه مورینیو اشاره کرد که در فوتبال اروپا به عنوان یک کارگزار پاسخگو و معتمد شناخته شده است.

در دهه 90 بود كه فيفا سيستم مدرك دادن به كارگزاران فوتبال را معرفي كرد اما هنوز هم دلالان بدون مدرك رسمي بدون هيچ مشكلي به كار خود در نقل‌وانتقالات بازيكنان ادامه مي‌دهند. باشگاه‌هاي فوتبال هم براي اينكه در بازار نقل‌وانتقالات بهترين بازيكنان موجود را از دست ندهند با اين دلال‌ها همكاري مي‌كنند. فيفا به‌خوبي مي‌داند كه تنها كمتر از يك‌سوم از همه نقل‌وانتقالاتي كه در سراسر جهان انجام مي‌شود توسط كارگزاران فوتبال ايجنت انجام مي‌شود و بقيه اين نقل‌وانتقالات توسط دلال‌ها صورت مي‌گيرد. با افزايش روزافزون حق پخش تلويزيوني و هزينه‌هاي كلان نقل‌وانتقال بازيكنان فوتبال براي تامين منافع خود بيش از هر زماني به‌دنبال گرفتن يك كارگزار يا مدير برنامه براي خود هستند. در روزهاي آغازين تجارت كارگزاران فوتبال آنها براي دريافت مدرك از فيفا بايد وثيقه‌اي صدهزار پوندي نزد اين فدراسيون مي‌گذاشتند اما بعدها ملاك فيفا براي دادن مدرك به متقاضيان يك آزمون صد سوالي شد.

یکی از مسائلی که کارگزاران رسمی فیفا را از یک دلالان و واسطه‏ها مجزا می‏سازد همین بحث پاسخگویی است، چرا که تنها زمانی که یک مدیربرنامه احساس کند در صورت تخلف و زیرپا گذاشتن قوانین، امکان مجازات و یا ممنوع ‏الفعالیت شدنش از سوی FIFA وجود دارد، تن به اجرای بند به بند قانون می‏سپارد و در کشوری همچون ایران که فوتبالش با خلاءهایی مورد اشاره راه گریز از قانون را در بسیاری اوقات بازگذاشته، نصفه و نیمه تن به این قوانین می‏دهند.

کثرت یا قلت agent در فوتبال هر کشور چند پیغام مشخص می‏تواند داشته باشد که اگر از پیغام نخست تحت عنوان قانونمداری به عنوان محور فوق‏الاشاره عبور کرد، به میزان فساد مالی در فوتبال هر کشور که رابطه تنگاتنگی با ساختارهای حقوقی فوتبال هر کشور دارد به عنوانه پیغام دوم اشاره دارد و به همین دلیل برخی کشورهای جهان که از فوتبال وسیع تری نسبت به ایران برخوردارند اما از ساختاری حقوقی ضعیف تری در این حوزه بهره می برند، از کارگزاران رسمی کمتری برخوردارند و بالعکس نیز صادق بوده و کشورهایی وجود دارند که با وجود برخورداری از فوتبال محدودتر، از ایجنت‏های بیشتری بهره می برند.

از دیگر علل تاثیر‏گذار در میزان کمی و کیفی فعالیت کارگزارن فیفا در هر کشور، می‏توان به سطح حرفه‏ای گری و فراگیری فوتبال در کشورهای مختلف و همچنین میزان سرمایه‏گذاری اقتصادی در فوتبال هر کشور اشاره کرد و به همین دلیل برخی کشورهای اروپایی همچون ایتالیا، اسپانیا و انگلیس بیشترین حجم agent را به خود اختصاص داده‏اند. یکی دیگر از عواملی نیز که می‏تواند به توسعه کارگزاران فیفا در یک کشور کمک کند و بازدهی مالی برای آن کشور نیز به همراه داشته باشد، فوتبال‏خیز بودن هر کشوری است، به شکلی که نیجریه علی‏رغم آنکه از فوتبال حرفه‏ای در سطح اروپا برخوردار نیست اما با تکیه بر تعداد کارگزاران رسمی، جزو ده کشور نخست تلقی می‏شود.

در حال حاضر مجموعاً 4888 کارگزار نقل و انتقال بازیکنان مورد تایید فیفا در 136 کشور جهان به نقل و انتقال بازیکن می‏پردازند که ایتالیا با 563، اسپانیا با 558، انگلیس با 380، برزیل با 267، آلمان با 259، فرانسه با 206، آرژانتین با 166، نیجریه با 120، هلند با 111 و روسیه با 98 ایجنت رسمی، ده رتبه نخست را به خود اختصاص داده‏اند و با مقایسه شاخصه‏های قانونمداری، سلامت اقتصادی، فوتبال خیزی و حجم سرمایه‏گذاری و توسعه‏یافتگی مالی می‏توان دریافت که میزان رشد این شاخصه‏ها با تعداد agent در این کشورها رابطه ‏ایمستقیم دارد.

اما كارگزاراني كه مهم‌ترين نقل‌وانتقالات دنياي فوتبال تحت‌نظر آنها انجام مي‌گيرد، چه كساني هستند؟ ويلي مك‌كي (حوزه فعاليت: اسكاتلند، فرانسه و انگليس)، پاول زيتكا (جمهوري چك)، خورخه مندس (كارگزار بهترين بازيكنان پرتغالي از جمله كريستيانو رونالدو)، خينس كارناوال (كارگزار بهترين بازيكنان اسپانيايي)، راجر ويتمن (او نيمي از بازيكنان بوندس‌ليگا را پوشش مي‌دهد)، استار اندفرندز (آژانسي كه بازار اروپاي مركزي را كنترل مي‌كند)، وينچنزو مورابيتو (ايتاليا)، پيني زاهاوي ملقب به پادشاه دنياي نقل‌وانتقالات (انگليس، اوكراين، روسيه و آرژانتين)، فرناندو هيدالگو (كارگزار اكثر بازيكنان آرژانتيني). اين فهرستي از بزرگ‌ترين و تاثيرگذارترين كارگزاران دنياي فوتبال است. ساكرنت براي آشنايي با متد كاري اين كارگزاران سوالاتي از آنها پرسيد اما هيچ‌يك از آنها حاضر به پاسخگويي به سوالات نشدند. به همين دليل شيوه كاري آنها هنوز هم در هاله‌اي از ابهام قرار دارد.

برخی از این کارگزاران آنچنان بر روی مباحث فنی و مدیریتی فوتبال تسلط دارند که به عنوان کارشناس در برنامه‏های مطرح دعوت می‏شوند و از نظراتشان استفاده می‏شود. كارستن آبرنيك كه برخي از بزرگ‌ترين نقل‌وانتقالات شمال اروپا تحت نظر او بوده يك برنامه كارشناسي فوتبال به‌نام «بدون فيلتر» را هر يك‌شنبه روي آنتن دارد. جان سيوباك (كارگزار سابق توماس گراوسن) و پر استفنسن (كارگزار دانيل آگر) هم به‌عنوان مفسر فوتبال مشغول فعاليت هستند. بسياري معتقدند نظرهاي كارشناسي يا تفسيرهايي كه يك كارگزار فوتبال در مورد يك بازيكن انجام مي‌دهد ممكن است جانبدارانه باشد و همين مساله باعث مخالفت با حضور كارگزاران در اين بخش‌ها شده است. در فوتبال امروز اكثر مسئوليت‌هاي يك بازيكن در دستان كارگزار است و درست مثل آينده بازيكنان براي يك كارگزار مسائل مالي در درجه اول قرار دارد و علائق يك بازيكن اصولا در درجه بعدي قرار مي‌گيرد و شايد همين مساله بيشترين تاثير در تفاوت فوتبال مدرن با فوتبال سال‌هاي دور را داشته است.

در فوتبال ایران به عنوان یکی از مهدهای دلالان و واسطه‏ها در حالی تنها 16 ایجنت رسمی مشتمل بر 14 ایجنت مرد و 2 ایجنت زن وجود دارد که برخی از آنها نیز تنها ملیت‏شان به عنوان ایرانی در سایت FIFA ثبت شده و عملاً به نقل و انتقال بازیکن (Transfer) در خارج از کشورمان می پردازند که این محدودیت نیز سطح پایین شاخصه‏های قانونمداری، سلامت اقتصادی، فوتبال‏خیزی و حجم سرمایه‏گذاری و توسعه‏یافتگی مالی را در مستطیل سبز ایران متذکر می‏شود تا با قدری نگاه عمیق‏تر بتوان دریافت ریشه‏های لطمه وارد شدن به فوتبال ایران در چه بخش‏هایی نهفته است.

با این وجود نباید فراموش کرد که صرفاً تغییر نام دلال به ایجنت با شرکت در آزمون دشوار فیفا و قراردادن وثيقه مالی نزد فدراسیون ایران، دلیلی بر رفع مشکلات اساسی فوتبال کشور نمی‏شود و تا زمانی که نظامات قانونی مشخص این الزام را به وجود نیاورد که یک مدیر برنامه‏ به حق خود که طبق قانون 10درصد قراردادهاست قانع باشد و بعضاً به شکل غیررسمی تا 90 درصد قرارداد یک بازیکن را تصاحب نکند، مشکلات همچنان پابرجا خواهد بود.

بر این مبنا علاوه بر آنکه بايد قوانین مربوط به به گونه‌اي نقل و انتقال بازیکن (Transfer) به گونه‏ای اصلاح و تنظيم شود كه تنها agent رسمی امکان فعالیت داشته باشد، باشگاه‏ها نیز می بایست به ایجنت‏ها به عنوان منابع رسمی نقل و انتقالات که حق پیگرد آنها در صورت تخلف از قوانین وجود دارد، گرایش نشان دهند تا عملاً چرخه فعالیت دلالان که صرفاً با تکیه بر رسانه‏ها یا ارتباطات ناسالم، در یک فصل میلیاردها تومان از پول بیت‏المال را به جیب می‏زنند محدود گردیده و به سمت محذوف شدن نزدیک شود.

در این میان باید به این موضوع مهم نیز نیم‏نگاهی داشت که مدیربرنامه‏های دارای مدرک Players' Agent نیز تماماً چهره‏هایی با سلامت بالا نیستند و حتی لزوم برخورد با برخی از ایشان که سبقه‏های بدی از ایشان مجود است، وجود دارد اما در هر صورت تنها راهکار موجود برخلاف نقل و انتقالات قانونی بکارگیری ایجنت‏های دارای بیشترین سلامت در فوتبال حرفه‏ای ایران است که البته نظارت مستمر بر فعالیت‏های این اشخاص در مباحثی همچون صحت رزومه‏های مربیان و بازیکنان اعلام شده به باشگاه‏ها که برحسب آن رقم قرارداد بازیکنان و دیگر مباحث جزو ضروریات برای حفظ همین میزان سلامت مدیربرنامه‏ها می‏باشد.

به طور حتم با شدت گرفتن روند برخورد با دلالان، علاوه بر آنکه فضای فعالیت و گرایش تمامی بخش‏های فوتبال اعم از باشگاه‏ها، مربیان و بازیکنان به فعالیت بر مبنای ضابطه‏های قانونی، نقش Players' Agent در ایران پررنگ‏تر خواهد شد و به همین دلیل قطعاً شاهد افزایش تعداد کارگزاران رسمی ایران در فصل نقل و انتقالات خواهیم بود و این اتفاق شروعی قابل قبول برای بهبود سطح سلامت اقتصادی در فوتبال چند صد میلیارد تومانی ایران خواهد بود.

با این حال بی‏شک زمانی سلامت فوتبال ایران به بالاترین سطح خود خواهد رسید که سفره فوتبال دولتی جمع شده و باشگاه‏های کاملاً خصوصی در سطوح لیگ‏های برتر و دسته یک فوتبال فعالیت داشته باشند، چرا که مدیری که قرار است بین 3 تا 10 میلیارد تومان از بودجه دولت را صرف خرید بازیکن، مربی و برنامه‏ جانبی نماید، نه تنها از حضور دلالان در دفترش استقبال کرده، بلکه بعضاً به آنها احکام مشاوره داده و خود سهمی از دلالی نقل و انتقال بازیکن به دست می‏آورد و این نقطه است که فوتبال ایران را با از هستی ساقط می‏کند و ستاره‏هایی می سازد که یک پنجم ارزش‏گذاری مالی، ارزش فنی ندارد.