تقابل نظامی روسیه و آمریکا در سوریه تا کجا به پیش خواهد رفت؟

تعهد اخیر روسیه به همراهی دولت اسد روشن ساخته که قرار نیست دولت سوریه ساقط شود. دولت سوریه توانایی پیروزی بر مخالفان را ندارد، ولی روسیه هم اجازه شکست این دولت را نخواهد داد و این می‌تواند به معنای جنگی بی‌پایان در سوریه باشد. برخی سوریه را به باتلاقی برای پوتین تشبیه کرده و مدعی هستند که سرنوشت روسیه در سوریه، همان سرنوشت آمریکا در عراق است.

کد خبر: ۵۳۲۲۶۴

تاریخ: ۲۵ شهريور ۱۳۹۴ - ۱۸:۱۰

طی سال گذشته، به شکل فزاینده‌ای گزارش‌هایی درباره حضور نظامی روسیه در سوریه منتشر شده است. با ادامه عقب‌نشینی‌های ارتش سوریه، اتکای دولت اسد به نیروهای خارجی افزایش یافته است. در ابتدا حزب‌الله و ایران، حامیان اصلی دولت سوریه بودند، ولی به تدریج نقش روسیه در این زمینه در حال افزایش است و آمریکا احتمالا به زودی باید با حضور قابل توجه نظامی روسیه در سوریه روبه رو خواهد شد.

به گزارش «تابناک»، نشریه آمریکایی فارین پالیسی با آوردن این مقدمه با انتشار تصاویری از ساخت و سازهای روسیه در پایگاهی هوایی در لاذقیه از بی‌نظمی شدید در سیاست خارجی آمریکا در قبال منطقه سخن گفته است.

پایگاه نظامی روسیه در سوریه از مدتها پیش وجود داشته است. وقتی نیروهای مخالف در اکتبر سال گذشته یک پایگاه اطلاعاتی ارتش سوریه را به کنترل خود درآوردند، معلوم شد تا آن زمان پرسنل روس در این پایگاه مشغول کار بوده‌اند. اخیرا نیز تصاویر و ویدئوهای منتشره از سوریه، نشان‌دهنده حضور نیروهای رزمی روس در این کشور است؛ خودروهای نظامی روسیه مشاهده می‌شوند و سربازان روس در فضای مجازی، حضور خود در کشور جنگ زده سوریه را توصیف کرده‌اند.

با وجود این، پاسخی روشن به این سوال وجود ندارد که حمایت نظامی روسیه از دولت سوریه در چهار سال گذشته تا چه حد بوده است. آیا در خودروهای نظامی روس در جنگ سوریه، نظامیان روس هم حضور دارند؟ بررسی سخنان و اصوات ضبط شده از عملیات نظامی در سوریه می‌گوید که پاسخ این سوال مثبت است؛ اما روس ها می‌گویند که صداهای روسی شنیده شده، فقط به تعدادی مربی و مشاور روس مربوط می‌شود.

البته حالا دیگر باور کردن این ادعای روسها ممکن نیست. ده روز پیش از این، نیویورک تایمز مقاله‌ای منتشر کرد و از انتقال خانه‌های پیش ساخته و نیز برج‌های قابل حمل کنترل پرواز به نزدیکی یک پایگاه هوایی در لاذقیه خبر داد. با وجود این، اگر نیویورک تایمز چند تصویر ماهواره‌ای از عملیات روس‌ها در لاذقیه را خریداری می‌کرد، برداشت متفاوتی داشت.

تصاویر ماهواره‌ای ساخت و سازهایی بسیار گسترده‌تر از خانه‌های پیش ساخته و برج کنترل ترافیک هوایی را نشان می‌دهد. روس ها در فرودگاه باسل الاسد ـ که نام وی از برادر کشته شده بشار الاسد گرفته شده ـ در حال ساخت یک پادگان نظامی مخصوص به خود هستند که هدف از ساخت آن، پشتیانی از عملیات رزمی هوایی روسیه است و شاید از آن به عنوان کانون پشتیبانی از نیروهای رزمی روسیه نیز استفاده شود.

در روزهای اخیر وبسایت‌هایی که مسیر حرکت هواپیماها را پیگیری می‌کنند از ورود تقریبا روزانه هواپیماهای روس به این پایگاه خبر داده‌اند. روس‌ها چندین کشتی را نیز به سوریه فرستاده‌اند؛ هرچند مقصد اعلامی اولیه آنها بندر پرت سعید در مصر بوده است.

بنا به نوشته بلومبرگ، شورای امنیت ملی آمریکا جلساتی برای بررسی ساخت و سازهای روسیه در سوریه برنامه‌ریزی کرده است. مسأله مطرح برای آنها این است که با شرایط پیش آمده در نتیجه حمایت تمام قد روسیه از دولت سوریه چه برخوردی بکنند.

به نوشته بلومبرگ، مقامات آمریکایی بر این باورند که روسیه در این پایگاه هوایی، هواپیماهای رزمی مستقر خواهد کرد. تأیید این مسأله با تصاویر ماهواره‌ای آسان است. در هفته‌های اخیر، نیروهای درگیر ساخت و ساز، یک مسیر ارتباطی بین محل ساخت و سازها و باند فرودگاه ایجاد کرده‌اند؛ این بدان معناست که نیروهای روس در این فرودگاه مشغول ساخت پناهگاه برای محل استقرار هواپیماهای خود هستند.

میزان ساخت و سازها از این هم فراتر رفته است. بخش‌های زیادی از سطح زمین در بخش‌های مختلف فرودگاه تسطیح شده است؛ شواهد ساخت و ساز و نیز کامیون‌های مورد استفاده برای این کار قابل مشاهده هستند. کنار هم قرار دادن این تصاویر با واقعیت‌های مربوط به حرکت هواپیماها و کشتی‌های روسیه به سوی سوریه نشان می‌دهد که روسها سطح دخالت خود در سوریه را به شکل گسترده‌ای افزایش داده‌اند.

به این ترتیب هیچ امیدی برای ایجاد منطقه پرواز ممنوع در سوریه وجود نخواهد داشت، مگر اینکه آمریکا قصد سرنگون کردن هواپیماهای نظامی روسیه را داشته باشد. در نگاه کلان‌تر، تصمیم ایالات متحده برای دادن تسلیحات به مخالفان دولت سوریه، به معنای ورود امریکا به جنگی نیابتی است که هدف آن، سرنگون کردن هواپیماهای روس و یا کشتن سربازان این کشور است. واقعیت این است که وارد شدن به جنگ نیابتی با روسیه از وارد شدن به جنگ نیابتی با ایران و یا حزب‌الله سخت‌تر است.

ولی ورای درگیر شدن احتمالی روسیه و آمریکا در جنگی نیابتی در سوریه، مسأله مهم استراتژی آمریکا در سوریه و شانس موفقیت آن است. جفری لوئیس نویسنده این تحلیل در فارین پالیسی در ادامه با یادآوری مخالفت خود با همکاری با دولت سوریه و با طرح این ادعا، که دولت سوریه درگیر جنگ با داعش نمی‌شود، مگر این که تهدید مستقیم برای این دولت باشد، این موضع خود را تکرار می‌کند که اگر قرار است یکپارچگی سوریه ادامه یابد، اسد باید از حکومت کنار برود.

به عقیده لوئیس، تعهد اخیر روسیه به همراهی با دولت اسد روشن ساخته که قرار نیست دولت سوریه ساقط شود. دولت سوریه توانایی پیروزی بر مخالفان را ندارد، ولی روسیه هم اجازه شکست این دولت را نخواهد داد و این می‌تواند به معنای جنگی بی‌پایان در سوریه باشد. برخی سوریه را به باتلاقی برای پوتین تشبیه کرده و مدعی هستند که سرنوشت روسیه در سوریه، همان سرنوشت آمریکا در عراق است، درست همان‌گونه که عده‌ای سرنوشت دخالت نظامی شوروی در افغانستان را با سرنوشت امریکا در ویتنام مقایسه می‌کنند، ولی نمی‌توان به این پیش‌بینی اعتماد کرد.

در حالی که در آن دوره سیاست کشیدن رمق شوروی در افغانستان را عمومی کردند، نمی‌توان از همین نسخه در سوریه پشتیبانی کرد. تبعات انسانی مسأله سوریه بسیار وسیع‌تر است. بیش از نیمی از جمعیت سوریه خانه و کاشانه خود را ترک کرده‌اند.