رشته‌های چند نظمی؛ ضرورت امروز دانشگاه‌ها

کد خبر: ۵۳۱۰۶۵

تاریخ: ۲۱ شهريور ۱۳۹۴ - ۱۳:۳۶

امروزه هزاران مرکز تحقیقاتی در سراسر جهان وجود دارد که بر روی رشته های چند نظمی و میان رشته ای کار می کنند، اما به رغم اهمیت و توجه به جنبه کاربردی و تحقیقاتی این رشته ها که از نیازهای اساسی کشور است، هنوز کار عملیاتی و مشخصی بر روی راه اندازی و بومی سازی این قبیل رشته ها در دانشگاه ها انجام نشده است.

براساس تحقیقات صورت گرفته رشته های چند نظمیازجمع بندی و نتیجه گیریدرست از چندین رشته دانشگاهی به وجود می آید تا بتوان بر اساس آن، مسائل و مشکلات را دوباره تعریف کرد و طبق درک جدیدی که از موقعیت های پیچیده حاصل می شود به راه حل هایجدید رسید.

بنابراین یکی از کاربردهای رشته های چند نظمی را می توان در بخش پزشکی و سلامت مشاهده کرد که بر اساس آن یک گروه چند نظمی وظیفه مراقبت از مردم را بر عهده دارند و هدف از آن رسیدگی به نیازهای پیچیده درمانگاهی و پرستاری اشخاص است.

طبق تحقیق صورت گرفته توسط مجلهsciencemag ، رشته های میان رشته ای از ترکیب دو یا چند رشته دانشگاهی و تبدیل آن به یک فعالیت به دست می آید که برای نمونه می توان به پروژه های تحقیقاتی اشاره کرد.

بنابراین کلمه «میان رشته ای» برای مباحث آموزشی و تکنیک های مربوط به آن کاربرد دارد و طرح های مطالعاتی را توصیف می کند که از روش ها و بینش های چند رشته جا افتاده یا سنتی استفاده می کنند. رشته های میان رشته ای هدفشان ایجاد ارتباط و ترکیب چندین مکتب فکری، حرفه یا فناوری است که با چشم اندازهای ویژه خود در تعقیب یک هدف هستند.زمانی که احساس شود موضوع تحقیق مورد غفلت قرار گرفته یا بد تعبیر شده است از این رشته ها مورد استفاده قرار می گیرد وکاربرد آن اکثرا در گروه های آموزشی است.

در واقع این امر زمانی انجام می شود که محققان دو یا چند رشته، روش های خود را مطرح و آنها را اصلاح می کنند تا بتوانند مشکلات را بهتر حل و فصل کنند.موضوع این رشته ها می تواند زیست شناسی، شیمی، اقتصاد ، جغرافیا و سیاست باشد.

اکنون هزاران مرکز تحقیقاتی در سراسر آمریکا و جهان وجود دارد که بر روی رشته های میان رشته ای کار می کنند که از آن جمله می توان به «انجمن مطالعات میان رشته ای»  تاسیس در سال 1979 میلادی ، «شبکه بین المللی چند رشته ای» تاسیس در سال 2010 میلادی، «مرکز تحقیقات میان رشته ای» در دانشگاه تگزاس شمالی تاسیس در سال 2008 میلادی و «شبکه میان رشته ای» تاسیس در سال 2009 میلادی اشاره کرد اما راه اندازی این رشته ها که به نوبه خود رشته های جدیدی در ایران هستند هنوز آنگونه که باید و شاید در دانشگاه های کشور عملیاتی نشده است و در حد شعار و یا تعریف توسط مسئولان باقی مانده است.

شاید تنها نکته امیدوار کننده در این زمینه تلاش های دانشگاه آزاد اسلامی در این رابطه است که به نظر می رسد این دانشگاه در جهت افزایش جذب دانشجویان به این سیاست روی آورده است به طوریکه دکتر میرزاده رئیس دانشگاه آزاد اسلامی که خود فارغ التحصیل دانشگاهنیوساوتولزاسترالیااست و همکارانش درصدد پیادهسازیمدلهایآموزشیجدیددانشگاههایدنیا در بزرگترین دانشگاه حضوری جهان هستند.

سیاست های تحقیقات در رشته های میان رشته ای چیست؟

از سال 1998 میلادی تاکنون، دامنه تحقیقات در زمینه رشته های میان رشته ای افزایش یافته است و اعطای مدارک کارشناسی در دانشگاه های آمریکا که به عنوان تحقیقات چند نظمی یا میان رشته ای طبقه بندی شده اند، بیشتر شده است. بر اساس اطلاعات به دست آمده از مرکز ملی آمار آموزشی (NECS)، تعداد مدارک کارشناسی میان رشته ای که برای دانشجویان صادر می شود از 7 هزار در سال 1973 میلادی به 30 هزار در سال 2005 افزایش یافته است. از سوی دیگر، مدیران آموزشی کمیته «بویر» تا «وارطان گرگوریان» مدیر موسسه کارنگی و همچنین «آلن لشنر» مدیر اجرایی «موسسه آمریکایی پیشبرد علوم» از روش های میان رشته ای حمایت بیشتری کرده تا بتوانند با استفاده از آن مشکلات قرن 21 را حل کنند.

مدل های جدید آموزش پزشکی:

به طور مثال لزوم بازنگری در آموزش پزشکی در سطح جهان در چندین گزارش معتبر آمده است که از آن جمله گزارش کمیته «لانست» در زمینه آموزش حرفه ای پزشکی برای قرن 21 است و گزارش سال 2010 نیز خواستار ایجاد تحولات متغیر آموزش در بخش سلامت است که چشم اندازی جهانی دارد. بنابراین تغییرات زیادی باید در زمینه آموزش در بخش پزشکی ایجاد شود و باید یک روش میان رشته ای به وجود آید که تمام مفاهیم مهم سلامت جمعیت را در بر داشته و مسیر را برای نوآوری در زمینه فناوری ایجاد کند و همچنین از آموزش های پزشکی که بسیار فشرده است، جلوگیری کند.

مدل های آموزش سلامت عمومی در جهان:

به طور مثال رشته سلامت عمومی در جهان، رشته جدیدی است که با کل جمعیت سر و کار دارد و هدفش بهبود سلامتی است که بتواند به کیفیت زندگی اجتماعی در کل جامعه کمک کند.از نظر تاریخی، کادر حرفه ای پزشکی در جهان به طور عمده به عنوان پرسنل هایی برای کار در درمانگاه انتخاب می شدند و تخصص آنان بیماری های عفونی بود. حال آنکه به وجود آمدن چالش های مهم در بخش سلامت در جهان باعث شد که لزوم ایجاد رشته های چند نظمی احساس شود.

مدل های جدید در آموزش مهندسی

امروزه مهندسی و به خصوص مهندسی پزشکی در آمریکا و کشورهای توسعه یافته بر روی چالش های رشته پزشکی تمرکز کرده است.این موضوع خود، مدل جدیدی برای ایجاد فناوری های جدید در دو دهه اخیر بوده است و شرکت های پزشکی خصوصی تازه ای ایجاد شده اند که باعث بهبود عملکرد تجهیزات پزشکی شده است.موفقیت در این برنامه به سه عنصر مهم مواجه شدن با چالش های پیچیده ، طراحی موقعیت هایی با منابع محدود و کاربرد دانش دروس سنتی در حل مشکلات واقعی جهان وابسته است.

در این گزارش نمونه هایی از رشته هایی که در دانشگاه های خارج از کشور دایر می باشد و دارای سرفصل انگلیسی بوده و قابلیت تدوین و معادل سازی در سیستم آموزش عالی ایران را دارد، ارائه می شود.

رشته رسانه، اطلاعات و فناوری در دانشگاه وسترن کانادا:

این رشته که سرفصل های آن در تقویم دانشگاهی سال 2014 دانشگاه وسترن بررسی شده است، اطلاعات لازم را به دانشجویان می دهد تا بتوانند متون مختلف را در زمینه های گوناگون تفسیر و تعبیر کنند.همچنین، تجزیه و تحلیل رسانه و ایده ها به گونه های مختلفی انجام و از سوی دیگر، نقش دانشجویان در رسانه، فرهنگ و جامعه بررسی می شود. تمرکز این رشته روی فناوری های کنونی و نوظهور است و روی راه هایی تاکید دارد که این فناوری ها به همراه مفاهیم فنی و فرهنگی به کار می روند.

سرفصل ها

رشته علوم رایانه و زیست شناسی مولکولی در دانشکده فناوری دانشگاه MIT آمریکا:

این رشته برنامه های آموزشی در زمینه زیست شناسی مولکولی و علوم رایانه را شامل می شود و به طور مشترک توسط دانشکده مهندسی برق و علوم رایانه و دپارتمان زیست شناسی به دانشجویان ارائه شده است. رشته علوم رایانه و زیست شناسی مولکولی دانشجویان را برای مشاغلی که زیر ساخت های زیست شناسی و مهندسی در آن دیده می شود آماده می کند که شامل زیست شناسی دارویی،بیواینفورماتیک و زیست شناسی مولکولی محاسباتی است.
دانشجویانی که در این رشته جدید و مشترک فارغ التحصیل می شوند دیگر لازم نیست در رشته های دیگر مانند زیست شناسی یا مهندسی پزشکی فارغ التحصیل شوند به دلیل اینکه علوم رایانه و زیست شناسی مولکولی هم پوشانی بین این رشته ها ایجاد کرده است.دانشجویانی که در رشته علوم رایانه و زیست شناسی مولکولی تحصیل می کنند دو مشاور دانشگاهی خواهند داشت که یکی از آنها مربوط به رشته مهندسی برق و علوم رایانه و دیگری مربوط به زیست شناسی است. انتظار می رود که دانشجوها در هرم ترم حداقل یک بار با هر دو مشاور دیدار کنند.

سرفصل ها

رشته مدیریت نوآوری در مهندسی و فناوری در دانشگاه کارنگی ملون آمریکا:

رشته مدیریت نوآوری در مهندسی و فناوری در مقطع ارشد دانشگاه کارنگی ملون آمریکا از چهار عنصر مهم در ساختارش تشکیل شده است که شامل دروس اساسی، دروس انتخابی مهندسی و فناوری، دروس انتخابی مدیریت نوآوری و پروژه کارآموزی تابستان تشکیل شده است.

سرفصل ها

معرفی رشته های چند نظمی دانشگاه ناتینگهام ترنت انگلستان

وجود رشته های چند نظمی در دانشگاه ناتینگهام ترنت انگلستان به دانشجویان این امکان را می دهد تا بتوانند مقاطع کارشناسی ارشد خود را با واحدهای مختلفی از رشته های مختلف بگذرانند و همچنین با یک شریک صنعتی هم همکاری کنند.

ترجمه و تنظیم: امید جعفرنژاد، سمیه سیمین قد

منابع و ماخذ:
www.sciencemag.org
http://www.uwo.ca/
http://www.eecs.mit.edu/
http://engineering.cmu.edu/
http://www.ntu.ac.uk/