خشکیدن چشمه، مانع ثبت جهانی نمی‌شود

خشک‌شدن چشمه‌های آب طاق‌بستان کرمانشاه نمی‌تواند در روند ثبت جهانی این اثر خللی ایجاد کند، البته به شرط آنکه این پدیده طبیعی باشد و در اثر اقدامات انسانی و سوءمدیریت رخ نداده باشد

کد خبر: ۵۱۷۰۳۰

تاریخ: ۲۳ تير ۱۳۹۴ - ۰۹:۰۶

چند روز پیش خبری در رسانه‌ها منتشر شد که هم برای محیط‌ زیست و هم برای میراث فرهنگی کشور نگران‌کننده بود. این خبر حکایت از خشکیدن چشمه‌های هزارساله طاق‌بستان کرمانشاه داشت. بسیاری از نگرانی‌ها در این زمینه در رابطه با امکان ایجاد خلل در پرونده ثبت جهانی این اثر تاریخی بود.

بااین‌حال مدیر کل دفتر ثبت آثار تاریخی کشور در گفت‌وگو با «شرق» می‌گوید: «خشک‌شدن چشمه‌های آب طاق‌بستان کرمانشاه نمی‌تواند در روند ثبت جهانی این اثر خللی ایجاد کند، البته به شرط آنکه این پدیده طبیعی باشد و در اثر اقدامات انسانی و سوءمدیریت رخ نداده باشد». طبق گفته فرهاد نظری این چشمه‌ها پیش از این و در دوره‌های قاجار، پهلوی اول و دوم و حتی در دوره جمهوری اسلامی سابقه خشک‌شدن داشتند و دوباره پرآب شدند.

بااین‌حال این موضوع به یکی از مسائل مهم استان کرمانشاه تبدیل شده است و ابراهیم رضایی‌بابادی استاندار کرمانشاه نیز درباره آن روز گذشته گفت: «از همان ابتدا که خشک‌شدن چشمه مطرح شد این مسئله را مورد پیگیری قرار دادم و از مدیران ذی‌ربط خواستم که این موضوع را به دقت مورد بررسی قرار دهند و علت آن را با بررسی‌های دقیق اعلام کنند».

او در ادامه نیز گفت: «در بررسی‌هایی که صورت گرفته علت خشک‌شدن این چشمه‌ها کمبود بارندگی و شرایط خشک‌سالی اعلام شده که همگی شاهد آن بودیم. موضوع هم‌اکنون برای ریشه‌یابی دقیق در حال بررسی است و از دستگاه‌های اجرائی خواسته‌ام که با جدیت روی این موضوع کار کنند تا شرایط بهتری در مجموعه طاق بستان حاکم شود. راه حل‌هایی ارائه شده اما با جدیت به دنبال موضوع هستیم تا خللی در روند ثبت جهانی مجموعه طاق‌بستان ایجاد نشود».

در خبری که دراین‌باره منتشر شد اعلام شده بود چشمه‌های چندهزارساله سراب طاق‌بستان کرمانشاه به‌طور ناگهانی و ظرف ٢٤ ساعت خشک شد و از دریاچه زیبای پر از آب آن تنها یک استخر خالی به جا ماند. همین موضوع باعث شد جمعی از مسئولان استان برای پیگیری وضعیت در کنار این دریاچه حاضر شوند.

کیاست امیریان مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای کرمانشاه نیز در گفت‌وگو با فارس وجود چاه‌های غیرمجاز به‌عنوان دلیل اصلی خشک‌شدن این سراب را رد کرد و اصلی‌ترین عامل خشک‌شدن سراب طاق‌بستان را خشک‌سالی و عدم‌بارش عنوان کرد و افزود: امسال با کاهش ٤٦ درصدی بارندگی‌ها در شهر کرمانشاه مواجه بوده‌ایم. وی با تصریح اینکه این چشمه یک‌شبه خشک نشده است، گفت: میزان آب‌دهی آن طبق آمار از میزان ‌هزارو ٤٧٧ تا ٩٨٠، سپس ٣٠٠ و الان نیز به صفر لیتر در ثانیه رسیده است. آب‌دهی طاق‌بستان در آبان‌ماه ٩١ و ٩٢ به زیر ١٠ لیتر در ثانیه کاهش یافته، اما خشک نشد.

امیریان ادامه خشکسالی، عدم بارش برف و گرمای هوا را از عوامل اصلی ایجاد این پدیده برشمرد و گفت: آب‌دهی سراب طاق‌بستان در اسفند ماه سال ٩٣ به ٤٧٤، در فروردین ماه ٩٤ به ٤٧٧، در اردیبهشت ماه امسال به ٩٨٥، در خرداد ماه سال ٩٤ به ٣٠٠ و ماه جاری نیز به صفر لیتر در ثانیه رسیده است. وی سیستم آب طاق‌بستان را از نوع چشمه‌های کارستی با تشکیلات کربنات کلسیم دانست و افزود: نوسان آب در این سراب از ١٠ لیتر تا ٥ هزار لیتر در ثانیه بوده است.

برای پیگیری دلایل احتمالی این خشک‌شدن موضوع را با عبدالعظیم شاهکرمی، زمین‌شناس مطرح کردیم، او در گفت‌وگو با «شرق» در این رابطه گفت: «چشمه‌های طاق‌بستان کرمانشاه از نوع گسلی است و برای یافتن علت اصلی مشکل باید بررسی میدانی دقیق و گسترده انجام شود، اما در این رابطه من می‌توانم یک نکته را با قطعیت بگویم و آن هم اینکه من این خبر که گفته شد چشمه‌ها یک‌دفعه خشک شد را قابل باور و درست نمی‌دانم، یعنی اگر کسی یک ذره هم زمین‌شناسی بلد باشد می‌داند که چنین چیزی امکان‌پذیر و قابل ‌باور نیست».

علاوه بر او ملیحه مهدی‌آبادی، مدیر سابق پایگاه میراث جهانی بیستون و رئیس کنونی کتابخانه و سازمان اسناد سازمان میراث فرهنگی نیز در رابطه با دلایل احتمالی این رویداد در کرمانشاه به «شرق» گفت: نمی‌توان درباره این ماجرا قضاوت زودهنگام کرد، اما درعین‌حال من معتقدم اگرچه کم‌آبی می‌تواند خیلی در این زمینه تأثیر گذاشته باشد، اما به نظر من اقداماتی که چند سال پیش در این محوطه تاریخی انجام شد و دخل‌وتصرف‌هایی که در محوطه جلوی طاق‌بستان صورت گرفت، قطعا در این زمینه تأثیر گذاشته است، اما تنها عامل نیست؛ چراکه بعد از آن تغییرات وضعیت استخر آب مجموعه به شکلی شده است که حجم آبی که در حال خارج‌شدن است بیشتر از حجم آبی است که وارد آن می‌شود».

اشاره ملیحه مهدی‌آبادی به پروژه‌ای بود که در زمان دولت احمدی‌نژاد و تحت عنوان «ساماندهی محوطه تاریخی طاق‌بستان و آماده‌کردن آن برای ثبت جهانی» در این محوطه صورت گرفت. در قالب آن پروژه ماشین‌های سنگین راه‌سازی، مانند بولدوزر و لودر و دریل‌های تخریب به محوطه آورده شدند و در چندقدمی نقش برجسته تاریخی اردشیر شروع به تخریب و ساخت‌وساز کردند. همان زمان عکس‌های این پروژه در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی منتشر شد و واکنش‌های زیادی در پی داشت.