آفات سوگواري سالار شهيدان

محمد جواد عليزاده

کد خبر: ۵۱۵۷

تاریخ: ۲۷ دی ۱۳۸۶ - ۱۶:۰۱

امروزه در لابه‌لاي فلسفه‌هايي كه براي عزاداري سيدالشهدا بيان مي‌شود، كمتر به اين نكته كه خواسته و اراده امام سوم شيعيان در سال‌هاي دهه 60 هجري براي قيام و مبارزه با حكومت جور چه بود، توجه مي‌شود. و اين مطلبي است كه در صراحت سخنان ايشان مذكور است: «ان كان دين محمد لم يستقم الا بقتلي، فياسيوف خذيني» اگر دين جدم جز با كشته شدن من بر پا نمانده و پايدار نمي‌شود، پس اي شمشيرها مرا دريابيد.

قيام حسين ابن علي به عنوان زنده ترين، پرشورترين و سازنده ترين قيام تاريخي جهان اسلام با گذر سال‌ها و قرن‌ها همچنان پابرجا و استوار است. هيچ خلل و خدشه‌اي در طول اين ساليان نتوانسته است اين حبل متين الهي را از شيعيان گرفته و آنان را افليج كند. جنايات متوكل عباسي، خونريزي‌‌هاي جنگجويان مغول و توطئه‌هاي رضاخان و پسرش محمدرضا، هر چند در مقاطعي شدت و ضعف اين بزرگداشت‌ها و تعزيه‌ها را سبب شده، اما در كلان زمان بر پر فروغي اين شمع پرنور الهي افزوده است. به تعبير حضرت امام (ره): «امام حسين (ع) نجات داد اسلام را، ما براي يك آدمي كه نجات داده اسلام را و رفته و كشته شده، هر روز بايد گريه كنيم، ما هر روز بايد منبر برويم براي حفظ اين مكتب. محرم و صفر است كه اسلام را زنده نگه داشته است. فداكاري سيّدالشهدا (ع) است كه اسلام را براي ما زنده نگه داشته است.»

اما به همان مقدار كه اين واقعه دردناك براي شيعه و عالم اسلام مايه پايداري و احياكننده آن بوده است در مقابل، براي دشمنان و معاندان نيز ضربه اي هولناك به حساب مي آمده است. از همين رو يكي ازمهمترين دغدغه هاي دشمنان، چگونگي ضربه زدن به اين مكتب ودور كردن و يا لااقل كم خاصيت كردن حادثه عاشورا براي آيندگان بوده است. چيزي كه تا به امروز از خاطر آنها حذف نشده و هر روز اراده‌اي جدي‌تر و شيطاني‌تر براي تحقق آن و دوري شيعيان از امام حسين(ع) تجهيز مي‌شود.

به همين جهت به كارگيري نقشه‌هاي مختلف و توطئه‌هاي گوناگون، در طول ساليان گذشته و حال، از منظر دشمنان دور نمانده و هر آن، در حال آزمودن روشي تازه براي بي اثر كردن رهنمودهاي عاشورا و منحرف كردن قيام امام حسين (ع) بوده و هستند.

بايد گفت كه متاسفانه كم اطلاعي برخي دوستان و عزادران اهل بيت در مراسم سوگواري و اقامه عزاي حسيني، تبديل به يكي از منافذي شده است كه دشمنان به خوبي از آن استفاده كرده و حتي در رسانه هاي خود به شدت آن را مورد پوشش و انعكاس خبري قرار داده اند. به تعبير آيت الله مكارم شيرازي؛ " پرهيز نكردن از مسايل خرافي نيز از آفات عزاداريهاست و دشمن قصد دارد از اين راه به اسلام و تشيع ضربه بزند. "

در حال حاضر مسائلي چند به عنوان آفات و بليات عزاداري و سوگواري سالارشهيدان و آنچه كه مغاير با خواسته ها و فرمايشات آن بزگوار وخاندان مكرمش است، مورد نظر قرار گرفته كه در ادامه مي‌آيد:

اولين معضل عزاداري‌هاي مدرن! خروج از وادي سنتي عزاداري‌ها و قدم نهادن در وادي بي‌آب و علف اشعار و نواهاي غربي و وحتي غير شرعي است. در حالي كه در موسيقي آئيني عاشورايي و حتي موسيقي ستني ايران، غم انگيزترين و دل رباترين نواها را مي توان يافت. اما كم اطلاعي مديحه سرايان امروزي و اينكه برخلاف گذشتگان، باكمترين زحمت و آمادگي، قدم در راه بزرگترين مسئوليت و جايگاه مي گذارند سبب شده تا چنين پديده هايي بروز كند. «گاهي كار به جايي مي‌رسد كه آهنگي كه از راديوهاي آمريكا پخش مي‌شود، توسط برخي مداحان استفاده مي‌گردد.» (آيت الله مكارم شيرازي).

اينكه مداحان سنتي و قديمي خود از بهترين شعرشناسان و آهنگ‌شناسان زمانه خود بودند مطلبي است كه نبود آن در حال حاضر، بليه هاي بسياري را در عرصه كپي برداري و آهنگ سازي جعلي! بر سر اشعار و نوحه هاي عاشورايي آورده است. تاكيد بر عمق داشتن و برخورداري از سازو كار مربوطه براي عزاداري ها و نواها واشعار مورد استفاده در حالي صورت مي گيرد كه هيچ كسي منكر و مذمت كننده نوگرايي و آراستگي ِ به روز و همراه زمانه نيست. اما فرق است بين نوگرايي، همراهي و ادامه نيكويي‌هاي گذشته و خراب كردن و بالا بردن بنايي سرشار از كجي و بيماري! (نقل به مضمون از فرمايشات رهبر معظم انقلاب)

دومين معضل مداحي‌ها و سوگواري‌هاي امروزي، نپرداختن به ماهيت و اصالت پيام عاشورا و پرداختن به پوسته و ظاهر بيروني اين حادثه است. عاشورا مكتبي است كه نه تنها براي مسلمانان، بلكه براي پيروان ساير اديان و فرق جهان نيز سرشار از درس و آموزندگي و منبع الهام بوده است. درس اخلاص، قيام بر حق، ايثار و از خودگذشتگي، تعلق خاطر به فرامين الهي و نيز پايبندي به حقوق نيازمندان و رسيدگي به احوالات محرومان، از درس هايي است كه اغلب آزادگان عالم از آن بهره برده‌اند.
مهاتما گاندي، رهبرفقيد هند در اين باره مي گويد: من زندگي امام حسين(ع)، آن شهيد بزرگ اسلام را به دقّت خواندم و توجّه كافي به صفحات كربلا نمودم و بر من روشن است كه اگر هندوستان بخواهد پيروز گردد، بايستي از امام حسين(ع) پيروي كند.

اما متاسفانه در عزاداري‌هاي امروز شاهد اين هستيم كه به جاي توجه به دليل و نيت امام حسين از اين قيام و اينكه در ادامه امر به معروف و نهي از منكر خود قيام كرده است، به مسائلي چون چشم و ابروي اصحاب عاشورايي و آنچه تحت عنوان زبان حال بيان مي دارند، پرداخته مي شود. در حالي كه امام حسين عليه السلام مي فرمايند كه براي طلب اصلاح در امت جدش محمد(ص) قيام كرده است و حال اينكه هيات ها و آئين هاي سوگواري به سمتي مي رود كه توجه به اهداف اصحاب عاشورايي و استماع سخنان وعاظ و خطبا به شدت كم شده و در عوض، مداحان و مرثيه خواناني كه اطلاع چنداني نيز از تاريخ و فلسفه قيام آن حضرت ندارند سكاندار هدايت مردم شده اند و بازار مصيبت خواني هاي احساسي و به دور از واقعيت به شدت داغ شده است. در نتيجه هدف و نيت واقعي امام و درسي كه بايد براي ما داشته باشد، مغفول مانده است.

سومين مسئله در باب عزاداري هاي امروزی؛ خرافه پروري و سوق دادن مردم به سوي مسائلي است كه پايه و اساس مذهبي، عقلي و عرفي ندارد. از جمله اين مسائل مي توان به ؛ قمه زني، شلاق زني، تيغ كشيدن بر بدن و حمل علم و حمايل اشاره كرد. اين مسائل كه برخي از آنها از يادگاران اختلاط مسلمانان با مسيحيان و كپي برداري از عزاداري هاي آنان است، در حالي از جانب برخي هيآت و تكايا ترويج مي شود كه مراجع عظام تقليد و رهبر انقلاب به صراحت بر دوري آنها از مباني شرعي نظر داده اند.

«كار غلطي است كه عده‌اي قمه به دست بگيرند و به سر خودشان بزنند و خون بريزند. اين كار را مي‌كنند كه چه بشود؟! كجاي اين حركت عزاداري است؟ البته دست بر سر زدن به نوعي نشانه عزاداري است . شما بارها ديده ايد كساني كه مصيبتي برايشان پيش مي آيد برسروسينه خود مي كوبند. اين نشانه عزاداري معمولي است . اما شما تا به حال كجا ديده ايد كه فردي به خاطر رويكرد مصيبت عزيزترين عزيزانش با شمشير برمغز خود بكوبد و از سر خود خون جاري كند ! كجاي اين كار عزاداري است ! قمه زدن سنتي جعلي است. از اموري است كه مربوط به دين نيست و بلاشك خدا هم از انجام آن راضي نيست . علماي سلف دستشان بسته بود و نمي توانستند بگويند « اين كار غلط و خلاف است». امروز روز حاكميت اسلام و روز جلوه اسلام است . نبايد كاري كنيم كه آحاد جامعه اسلامي برتر يعني جامعه محب اهل بيت عليهم السلام كه به نام مقدس ولي عصر ارواحنافداه به نام حسين بن علي عليه السلام و به نام اميرالمومنين عليه الصلاه والسلام مفتخرند در نظر مسلمانان و غيرمسلمانان عالم به عنوان يك گروه آدمهاي خرافي بي منطق معرفي شوند.» ( فرازي از بيانات رهبر معظم انقلاب در مذمت قمه زني).

ترويج و انجام اين گونه امور كه صرفا متكي بر عواطف و احساسات عزاداران بوده و هيچ اساسي ندارد، نه تنها به فرموده علماي دين، خود عزاداران را از فيض كامل و تمام سوگواري حسيني محروم مي كند، بلكه صدمات زيادي نيز به دين و مكتب تشيع وارد مي كند. در طي ساليان گذشته مشاهده شده است كه سرويس هاي خبري بيگانه با زوم كردن بر روي اين قبيل مسائل، آن ها را درشت كرده و تمامي شيعيان و عزاداران را متهم به دوري از عقل و بيماري هاي رواني و احساسي مي كنند! حتي تاكيد برخي مرثيه سرايان و سوگواران حسيني بر اشعار و عباراتي غلو آميز و سرشار از خرافه و التقاط، سبب كشته شدن و آسيب ديدن بسياري از شيعيان و محبان اهل بيت در مناطق غير شيعي شده است.

چهارمين نكته در اين باب مربوط به روش ها و چگونگي انجام عزاداري هاست. اصل شرعي در عزاداري سيدالشهدا و اصحاب باوفايش استحباب آن است. يعني هر چند كه بر اين عمل سفارش شده و بر آن تاكيد شده است اما در نهايت عملي است مستحب و در مرتبه بعد از فرايض قرار مي گيرد. اما مشاهده مي شود كه برخي از هيآت و مجالس عزا بدون توجه به اين امر و فارغ از آن با انجام كارهايي از قبيل مسدود كردن خيابان ها با دسته هاي عزاداري ـ در حالي كه بامديريت صحيح مي توان از بند آوردن خيابان جلوگيري كرد ـ باز كردن صداي بلندگوهاي حسينيه ها و مساجد تا پاسي از شب و ايجاد مزاحمت صوتي براي همسايگان و همجواران اين مكان‌ها ـ در حالي كه حتي صداي اذان نيز در صورتي كه موجب آزار و اذيت گردد نبايد باز شود ـ و برخي كارهاي ديگر، اين پاسداشت مقدس حسيني(ع) را آكنده از ناگواري ها كرده و تبعات مادي و معنوي بدي بر جاي مي‌گذارند.

پنجمين مطلب، استفاده وعاظ، مداحان و مرثيه سرايان از منابع دست اول و مورد تاييد است. كتاب‌هايي چون، لهوف سيد ابن طاووس، اسرار آل محمد نوشته سليم بن قيس از اصحاب ائمه (ع)، روضه‌ها و مجالس شيخ جعفر شوشتري و بسياري ديگر، از منابعي است كه مورد توجه ويژه علما و اهل فضل بوده است. اما عدم عنايت به اين مطلب و استفاده از كتاب ها و منابعي كه اعتبار چنداني به آنها نيست، سبب مي شود تا بازار جعل وتحريف به شدت داغ شده و محققي چون شهيد مطهري مجبور به تاليف و بيان مطالب حماسه حسيني شود.
سخن آخر اينكه؛ اين نوشته كم حجم را توان بيان مصاديق و جزئيات تحريفات و پيرايه هاي عارض شده بر واقعه عاشورا نبود و صرفا اكتفا به اشارات و كليات مواردي شد كه بارها و بارها مورد تاكيد قرار گفته اند اما گوش شنوايي نبوده و از باب ( فذكر ان الذكري تنفع المومنين ) دوباره تكرار شدند.

اما سخن ديگر اين نوشتار اينست كه يقينا در اخلاص و پاكي عزاداران حسيني(ع) و ارادتمندان عاشورايي شك و ترديدي نيست اما سخن اينست؛ در حالي كه مي توان با كمي دقت و اطاعت نمره عالي قبولي گرفت، چرا بايد اكتفا به نمره هم مرز با رد شدن كرد؟ واقعه عاشورا نيز چنين است. در جايي كه مي توان از اين حادثه ماندگار بهره هاي عظيم دنيوي و اخروي برد و براي زندگي روزمره اجتماعي و سياسي خود توشه اي دائمي ذخيره كرد، چرا بايد آن را محدود و تبديل به پاك كني كنيم كه فقط و فقط براي از بين بردن و محو كردن گناهان ما در روز قيامت مورد استفاده قرار مي‌گيرد؟! آيا اينست معني ( كل يوم عاشورا و كل ارض كربلا ) ؟