پروتکل الحاقی زیر ذره‌بین بهارستان

کد خبر: ۵۱۳۳۱۶

تاریخ: ۰۹ تير ۱۳۹۴ - ۱۵:۱۶

گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال تمدید مذاکرات ،‌ موانع سر راه پیشرفت گفتگوها، چگونگی محدودیت برنامه هسته‌ای ایران در قبال لغو تحریم‌ها و دیگر موضوعات، دولتمردان و کارشناسان داخلی به بحث در حوزه بازرسی‌ها و دسترسی‌های آژانس بین‌المللی انرژی‌هسته‌ای بالاخص تعهداتی که پروتکل الحاقی برای کشورمان در پی خواهد داشت، می‌پردازند
ساعت شنی مذاکرات هسته‌ای به پایان خود نزدیک می‌شود. ضرب‌الاجل  ایران و گروه 1+5 تا پایان 10 ژوئن (9 تیر) به طرفین فرصت داده تا جزئیات و ضمائم متن توافق نهایی "برنامه جامع اقدام مشترک" را تدوین کنند.

در میان گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال تمدید مذاکرات،‌ موانع سر راه پیشرفت گفتگوها، چگونگی محدودیت برنامه هسته‌ای ایران در قبال لغو تحریم‌ها و دیگر موضوعات، دولتمردان و کارشناسان داخلی به بحث در حوزه بازرسی‌ها و دسترسی‌های آژانس بین‌المللی انرژی‌هسته‌ای بالاخص تعهداتی که پروتکل الحاقی برای کشورمان در پی خواهد داشت، می‌پردازند.

در این بین قانون الزام دولت به حفظ دستاورهای هسته ای در روزهای اخیر توسط مجلس شورای اسلامی تصویب شد که به اذعان کارشناسان و نمایندگان ، تضمینی برای تیم مذاکره کننده در برابر زیاده خواهی غربی ها است.

سانتریفیوژهای فردو;باید، نباید، شاید...

بر اساس تفاهم اولیه در لوزان مقرر شده است که در فردو،  هزار سانتریفیوژ در اختیار جمهوری اسلامی باشد که البته در نوبت بعدی مذاکرات طرف مقابل  گفت تنها باید 350 سانتریفیوژ در دو زنجیره کار کنند و مابقی به انبار انتقال یابد که این موضوع خلاف آن چیزی بود که قبلاً توافق شده بود. بر پایه بیانیه مطبوعاتی هسته‌ای لوزان که توسظ وزیر امور خارجه ایران و کشورهای ۱+۵و اتحادیه اروپا منتشر شد، این مرکز، یعنی فردو می‌بایست از یک مرکز غنی‌سازی، به یک مرکز جهت فعالیت‌های علمی و تحقیقاتی، محدود شود و تأسیسات هسته‌ای نطنز به عنوان تنها مرکز غنی‌سازی در ایران، به کار خود ادامه دهد. لازم به ذکر است این بیانیه فقط مطبوعاتی بوده و جهت مشخص نمودن چهارچوب توافق نهایی که در تیرماه سال 1394 انجام خواهد شد قرائت گردیده و مقرر شد بیش از هزار ماشین سانتریفیوژ کاملا آماده با همه زیرساخت‌ها و تاسیسات، سیستم برق، گازدهی، سیستم‌های انتقال مواد همه دست نخورده قرار خواهد داشت، بدون اینکه عملا غنی سازی کند.

بازرسی ها ;از هسته ای تا نظامی/ بازرسی ها از دریچه پروتکل الحاقی

موضوع بازرسی آژانس بین المللی انرژی اتمی از تاسیسات نظامی ایران در یک سال گذشته و به ویژه پس از بیانیه توافق لوزان مطرح شد و چندی پیش نیز وزیر دفاع آمریکا در  مصاحبه با "سی‌ان‌ان" گفت: آمریکا خواستار دسترسی به تأسیسات نظامی ایران است. این موضوع در داخل کشورمان با مخالفت هایی ازسوی رهبر انقلاب و رییس جمهور و همچنین  مقامات تیم مذاکره کننده مواجه شد و اعلام شد این موضوع جزو خطوط قرمز مان محسوب شده و به هیچ وجه اجازه نمی دهیم از هیچ یک از مراکز نظامی ایران بازرسی از سوی بیگانگان صورت گیرد.

.«سیدعباس عراقچی» عضو ارشد تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای در پاسخ به سؤالی درباره احتمال بازدید ناظرین خارجی از مراکز نظامی ایران تحت عناوین مبهم قیدشده در بیانیه لوزان که احتمال ورود به مسائل مربوط به PMD  را مطرح می‌کند، گفته بود: قطعاً هیچ نظارت و دسترسی‌ای را در این زمینه نخواهیم داد.

و اما بحث دیگری که در این رابطه باید به آن پرداخته شود این است که آیا طبق پروتکل الحاقی آژانس حق چنین بازرسی هایی را دارد یا خیر؟

کشورهای عضو ان.پی.تی، در سال ۱۹۹۷برای تقویت هدف جلوگیری از اشاعه سلاح‌های هسته‌ای توافق‌ نامه جدیدی بنام "پروتکل الحاقی" امضا کردند. این سند اختیارات آژانس را برای نظارت بر چگونگی عملکرد کشورهای عضو نسبت به وضعیت قبل از آن بسیار افزایش می‌دهد.

جمهوری اسلامی ایران پروتکل الحاقی را در دسامبر 2003 امضا کرد، ولی هنوز آن را به تصویب نرسانده است؛ بنابراین از نظر حقوق بین‌الملل ملزم به اجرای مفاد آن نیست.

در تعریف بخش بازرسی های پروتکل الحاقی آمده است: « براساس پروتکل الحاقی، بازرسی حق آژانس است و نیازی به‌تصویب شورای حکام ندارد. آژانس در بازرسی‌های خود برمبنای پروتکل الحاقی حق دارد به هرمکانی که برای انجام وظایف خود ضروری می‌داند، دسترسی پیدا کند.»

در همین راستا گفتگوهایی را با چند تن از نمایندگان مجلس و نظر آنها درباره تعداد سانتریفیوژهای فردو همچنین قانونی بودن اجازه بازرسی از مراکز نظامی و مصاحبه با دانشمندان هسته ای و عملکرد مدیریتی آژانس انرژی اتمی جویا شدیم.

درباره تعداد شانتریفیوژها برخی از نمایندگان معتقد بودند این تعداد مناسب است و مشکلی نخواهیم داشت اما به اعتقاد برخی دیگر از نمایندگان این تعداد منفعت هسته ای برای ما نخواهد داشت و البته یکی از نمایندگان نیز معتقد بود برای تامین سوخت مورد نیاز فعالیت فردو حداقل به 3 هزار سانتریفیوژ نیاز داریم.

درباره نگاه توافق ژنو درباره بازدید از تاسیسات نظامی و مصاحبه با دانشمندان هسته ای تمام نمایندگان مصاحبه شونده معتقد به عدم توافق در این زمینه درتوافق ژنو بوده و عنوان کردند در توافق ژنو تعهدی در این زمینه از سوی تیم مذاکره کننده ایرانی داده نشده است.

درباره نوع نگاه پروتکل الحاقی درمورد بازدید از تاسیسات نظامی و مصاحبه با دانشمندان هسته ای برخی از نمایندگان معتقد بودند این دو موضع جزو پروتکل الحاقی نیست اما به اعتقاد برخی دیگراز نمایندگان  در چارچوب تفسیر عام از پروتکل الحاقی دسترسی به مراکز نظامی امکان پذیر است وبحثی که در پروتکل الحاقی مبنی بر دسترسی به هر کسی و یا هر جایی آمده است شامل دانشمندان هسته ای می شود.

نگاه بهارستان به پروتکل‌الحاقی

واقعیت امر این است که از نگاه نمایندگان موضوع پذیرش و یا عدم پذیرش پروتکل‌الحاقی مساله‌ای صفر و صدی نیست. به این معنی که کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس به مقوله پذیرش یا عدم پذیرش پروتکل الحاقی تحت شرایط و پیش شرط های خاص نگاه می کند. بدون شک دسترسی به مراکز نظامی و یا مواردی از قبیل مصاحبه با دانشمندان هسته ای ، حتی اگر از کلیات و متن کلی پروتکل الحاقی قابل تعبیر و تفسیر باشد، توافقنامه باید به شکلی این موارد را به صورت شفاف رد کرده و بعد در مورد پذیرش یا عدم پذیرش پروتکل الحاقی اقدام کند.

در جدول زیر می توانید اظهارات نمایندگان را درباره مسایل ذکر شده به تفکیک ببینید.

نام نمایندگان

سمت در کمیسیون

ارزیابی درمورد تعداد سانتریفیوژهای فعال در فردو

نگاه توافق ژنو درمورد بازدید از تاسیسات نظامی و مصاحبه با دانشمندان هسته ای

نگاه پروتکل الحاقی درمورد بازدید از تاسیسات نظامی و مصاحبه با دانشمندان هسته ای

ارزیابی درباره عملکرد مدیریت آژانس انرژی اتمی و بازرسان این آژانس

منصور حقیقت پور

نایب رییس دوم کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس

حتی یک سانتریفیوژ را هم نباید جمع کنیم/طبق توافقات  چیزهایی را از دست دادیم تا در مقابل آن امتیازاتی را بگیریم

تعهدی درباره مراکزنظامی و دانشمندان‌ هسته‌ای در توافق‌ژنو داده نشد

دو موضوع بازدید از مراکز نظامی و تاسیسات هسته ای جزو بندهای پروتکل الحاقی نیست

مدیر فعلی استقلال رای نداشته و ضعیف عمل می کند/دستگاههای اطلاعاتی آمریکا در آژانس فعال هستند

سید حسین نقوی حسینی

عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس

در فردو امتیازات زیادی دادیم/در حال حاضر با این تعداد سانتریفیوژ مشخص شده یعنی 1000 عدد منفعت هسته ای نخواهد داشت

تیم مذاکره کننده کشورمان به طور قطع  موضوع پذیرش بازدید از مراکز نظامی طبق توافق ژنو را رد می کند

پروتکل الحاقی اجازه بازرسی‌های فراتر از مراکزهسته ای را می‌دهد/مجلس می تواند برخی از مفاد پروتکل را تصویب نکند

آژانس در معرض تاخت و تاز قدرت های سلطه گر است که منافع خود را از طریق آژانس دنبال می کنند/از جمله کشورهایی هستیم که  از بازرسان آژانس که جاسوس سیا و موساد هستند ضربه خوردیم

نوذر شفیعی

سخنگوی کمیسیون امنیت ملی وسیاست خارجی مجلس

تعداد سانتریفیوژهای تعیین شده برای فردو مناسب است/با این تعداد یعنی حدود 1000 سانتریفیوژمشکلی نخواهیم داشت

در توافق ژنو و لوزان صحبتی از دسترسی به مراکز نظامی نشده است

در چارچوب تفسیر عام از پروتکل الحاقی دسترسی به مراکز نظامی امکان پذیر است/بحثی که در پروتکل الحاقی مبنی بر دسترسی به هر کسی و یا هر جایی آمده است شامل دانشمندان هسته ای می شود

عملکرد ضعیف آژانس به دلیل عدم تصمیم گیری معقول در ارتباط با فعالیت هسته ای ایران/آژانس بیش از آنکه در پی حل مسئله باشد در پی ایجاد مسئله است

وحید احمدی

عضو کمیسیون امنیت ملی وسیاست خارجی مجلس

محدودیت های ایجاد شده ظلمی است که نسبت به ایران سال های متمادی بوده و استمرار دارد/قوانین آژانس هسته‌ای مخالف هرگونه تحدید غنی‌سازی است

تیم مذاکره کننده کشورمان اعلام کرده است که در توافق ژنو اجازه ای برای بازرسی از تاسیسات نظامی و مصاحبه با دانشمندان هسته ای را نداده است/باید اصل را بر صحبت طرف مذاکره خودمان بگذاریم

در پروتکل الحاقی به صورت کلی دو موضوع بازدید از مراکز نظامی و مصاحبه با دانشمندان هسته ای آمده است /اختیار مجلس در زمینه عدم پذیرش بخش هایی از پروتکل درباره بازدید از مراکز نظامی

مدیریت فعلی آژانس یکی از ضعیف ترین  و بی اراده ترین مسوولان آژانس است/ نه تنها ایران بلکه بسیاری از کشورها نیز به دلیل اینکه بازرسان آژانس جاسوس سیا هستند نسبت به آژانس اعتمادی ندارند

احمد شوهانی

عضو کمیسیون امنیت ملی وسیاست خارجی مجلس

اگر تعداد کمتر از 1000 باشد دیگر کاربردی نخواهد داشت

بازدید از مراکز نظامی و مصاحبه با دانشمندان هسته.ای در توافق ژنو ذکر نشده است/ تیم مذاکره کننده هسته ای ما نیز به صراحت بر این موضوع تاکید دارد.

براساس معاهده الحاقی هر زمانیکه معاهده را قبول کنیم باید مفاد آن را هم اجرا کنیم/بنا نیست پادگان ها و مراکز نظامی ما نیز مورد بازرسی قرار گیرند

عملکرد آمانوسیاسی است/ مدیران آژانس ماحصل اجماع قدرت های جهانی به ویژه آمریکا هستند

حسین سبحانی نیا

عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس

آنچه می توانست جوابگوی نیازهای فعلی ما باشد 5000 هزار سانتریفیوژفعال در سایت نطنز و 1000 ماشین سانتریفیوژ در سایت فردو بود

این موضوع مورد ادعای غربی هاست و با مخالفت ایران مواجه شده است/جمهوری اسلامی ایران به هیچ وجه زیر بار درخواست های غیر منطقی نمی رود

بازدید از مراکز نظامی و گفتگو با دانشمندان هسته ای جزئی از پروتکل الحاقی نیست

هیچ کدام از سازمان های وابسته به سازمان ملل استقلال رای نداشته و در جهت منافع ملتها نیستند/ به آژانس اعتماد نداشته و نداریم

اسماعیل کوثری

عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس

تامین سوخت موردنیاز فردو به فعالیت حداقل ۳ هزار سانتریفیوژ نیاز دارد/در لوزان 1100عدد موافقت کرده بودند که تعداد مناسبی نیست

به هیچ وجه به هیچ کسی حتی آژانس چنین اجازه ای نمی دهیم

بازدید از تاسیسات نظامی و گفتگو با دانشمندان هسته ای در پروتکل الحاقی ذکر نشده است

مدیریت آژانس سرسپرده و کاملا در اختیار استکبار جهانی اروپا و آمریکاست