نصب هشدار سریع زلزله در تهران

شهر تهران پس از سال‌ها ادعاي برخي نهادهاي تحقيقاتي، بالاخره به بسته كامل تكنولوژي «هشدار سريع زلزله» مجهز شد.

کد خبر: ۵۱۲۸۸۰

تاریخ: ۰۸ تير ۱۳۹۴ - ۱۱:۴۰

دنیای اقتصاد نوشت: روز گذشته يك مقام مسول در پژوهشگاه بين‌المللي زلزله، با رونمايي از دستگاه ايراني «شتاب‌نگار جنبش زمين»، از امكان ثبت ريزترين تكان‌ها و لرزش‌هاي درون زمين توسط اين دستگاه خبر داد كه مي‌تواند علامت وقوع زلزله را چند ثانيه قبل از رسيدن امواج به شهر، هشدار دهد.

در حال حاضر ۶ سنسور شتاب‌نگار براي ثبت جنبش‌هاي دروني زمين در محوطه پژوهشگاه بين‌المللي زلزله در تهران نصب شده كه مراحل تست آزمايشگاهي را طي مي‌كنند اما اين دستگاه‌ها همزمان قابليت رهگيري زلزله احتمالي و اعلام وضعيت فوق‌العاده به نهادهاي مديريت بحران را نيز دارند. قرار است بعد از تاييد نهايي كاركرد سنسورها، كار نصب آنها در فواصل چند كيلومتري بيرون شهر تهران و در موقعيت گسل‌هاي موجود، آغاز شود تا حلقه آخر از زنجيره ايستگاه‌هاي سامانه هشدار سريع زلزله، تكميل و فعال شود.

پيش‌تر، چند مركز و نهاد تحقيقاتي از طراحي سامانه‌هاي هشدار سريع زلزله خبر داده بودند اما استفاده از سنسورهاي خارجي با تكنولوژي‌ كُند‌تر از توليد داخل، مانع از بهره‌برداري موثر و مطمئن از اين سامانه‌ها شده بود.

مجموعه فعاليت سنسور و سامانه هشدار سريع بايد در كسري از ثانيه، فرآيند دريافت امواج اوليه، پردازش اطلاعات و ارسال علامت هشدار را انجام دهد تا بتوان چند يا حداكثر چند ده ثانيه قبل از سرايت امواج زلزله به شهر، از آن مطلع و باخبر شد.

در عين حال از سنسورهاي ثبت شتاب‌نگار جنبش زمين، مي‌توان براي پايش رفتار سازه‌هاي استراتژيك شامل نيروگاه‌ها، پل‌ها، سدها و برج‌هاي ساختماني در طول زمان استفاده كرد تا به كمك آن، فعاليت اين سازه‌ها در مواقع ضروري و براي جلوگيري از آسيب، قطع يا متوقف شود.

این سامانه امكان نصب روي سازه‌هاي استراتژيك و حتي برج‌ها و ساختمان‌هاي مسكوني را دارد

در حالی که از چند سال قبل برخی نهادها و موسسات تحقیقاتی ادعا می‌کردند با راه‌اندازی ایستگاه‌ها و سامانه‌هایی به‌منظور هشدار سریع علائم زمین لرزه، این امکان را فراهم کرده‌اند که چند ثانیه قبل از وقوع زمین‌لرزه، این علائم را هشدار دهند، دیروز، اولین سامانه هشدار سریع زلزله به صورت رسمی در پژوهشگاه زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله رونمایی شد.

این سامانه که پس از طی یک دوره ۴ ساله ساخت و راه‌اندازی، از ۵/ ۱ سال پیش در پژوهشگاه زلزله در حال طی مراحل آزمایشی قرار دارد دیروز در حالی در این پژوهشگاه رونمایی شد که تاکنون سامانه‌های هشدار سریعی که در پایتخت به صورت آزمایشی راه‌اندازی شده بود به دلیل عدم برخورداری از «سنسورهای شتاب‌نگاری»، در عمل قادر نبودند نتیجه قطعی از علائم هشداردهنده زلزله از خود بروز دهند.

به این ترتیب و با رونمایی از این سنسورها، سامانه‌ای که از چند سال قبل با عنوان سامانه هشدار سریع زلزله به‌منظور اعلام علائم وقوع زمین لرزه در پایتخت راه‌اندازی شده بود، کامل شد. این در حالی است که از چند سال قبل، مراکز و موسسات تحقیقاتی مختلف، کار روی سامانه‌های هشدار سریع زلزله تا چند ثانیه قبل از وقوع زمین لرزه را آغاز کرده و هم‌اکنون این سامانه‌ها در حال طی مراحل آزمایشی و راه‌اندازی هستند. اما، روز گذشته اولین سامانه کامل هشدار سریع زلزله در قالب سنسورهای شتاب‌نگاری رونمایی شد تا با محقق شدن اولین گام لازم برای امکان‌پذیر شدن هشدار سریع زلزله، سامانه‌های موجود شکل کامل‌تری به خود بگیرند.

به گفته محققان پژوهشگاه زلزله‌‌شناسی، قرار است این دستگاه با تحلیل رفتار سازه‌های مهم و حیاتی در وهله اول و مجتمع‌های مسکونی در مراحل بعدی، ضمن دریافت و اعلام علائم هشداردهنده وقوع زلزله در گسل‌های اطراف، قبل از انتقال امواج به مراکز شهری و سازه‌های مهم، آمادگی ساختمان‌ها، شریان‌های حیاتی و سازه‌های مهم شهری و عمرانی را برای مواجهه با زمین‌لرزه‌های بزرگ، ارزیابی و سنجش کند. آن‌طور که محققان پژوهشگاه زلزله‌شناسی می‌گویند این سنسور قادر به تحلیل شاخص‌های جنبش نیرومند زمین و پایش سازه‌های مختلف خواهد بود. این سیستم از چند دهه قبل در برخی کشورهای پیشرفته مانند ژاپن و آمریکا وجود داشته و در علم زلزله‌شناسی مورد تمرکز قرار گرفته است.

شتاب‌نگاری زلزله برای سازه‌های خاص

رئیس مرکز ملی شبکه لرزه‌نگاری پژوهشگاه زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله دیروز در مراسم رونمایی از این سامانه توضیح داد: هم‌اکنون در اغلب کشورهای پیشرفته مانند آمریکا، برای تمام ساختمان‌های بلندمرتبه، زیرساخت‌ها و سازه‌های مهم عمرانی نظیر پالایشگاه‌ها، نیروگاه‌ها، سدها و... نصب سنسورهای شتاب‌نگاری زلزله الزامی است و حتی در بسیاری از واحدهای مسکونی این سنسورها نصب شده است.

انوشیروان انصاری افزود: مهم‌ترین کاربرد این سنسورها مشاهده و اطلاع از رفتار ساختمان‌ها و سازه‌های حیاتی و اطلاع از میزان مقاومت آنها در برابر بروز زلزله‌های احتمالی است.

به گفته وی، پایش سازه‌ها و کاربرد روی سامانه‌های قطع خودکار جریان گاز، برق و... تا چند ثانیه پیش از وقوع زلزله مهم‌ترین هدف طراحی این سنسورهای شتاب‌نگاری است.

انصاری با بیان اینکه هم‌اکنون تنها ۴ هزار ایستگاه پرفشار تحویل گاز در شهر توکیو ژاپن و ۱۰ میلیون مشترک گاز خانگی از سنسورهای شتاب‌نگاری بهره‌مند هستند، تاکید کرد: اگر می‌بینیم که بسیاری از کشورهای پیشرفته و لرزه خیز به‌رغم بروز زلزله‌های بسیار قدرتمند توانسته‌اند آسیب‌های ناشی از وقوع زلزله را به حداقل برسانند به‌خاطر بهره‌مندی از این سنسورها است که هم‌اکنون تمام کشورهای زلزله‌خیز باید متناسب با اقلیم خود این سیستم را بومی‌سازی کرده و در اختیار داشته باشند.

رئیس مرکز ملی شبکه لرزه نگاری پژوهشگاه زلزله‌شناسی با بیان اینکه تاکنون ۱۰۰ سنسور شتاب‌نگاری تولید شده، از نصب ۶ سنسور آزمایشی در پژوهشگاه زلزله‌شناسی خبر داد و گفت: براساس تفاهم صورت گرفته با شرکت گاز تهران، قرار است تا دو هفته آینده یک سنسور شتاب‌نگار برای هشدار سریع زلزله در این شرکت نصب شود که در هنگام بروز زلزله گاز شهر تهران به صورت خودکار قطع شود.

وی با اشاره به اینکه این سنسورها قادر به هشدار سریع زلزله از چند ۱۰ ثانیه قبل از رسیدن امواج زمین لرزه‌ها به مراکز شهری و محل نصب سنسورها هستند، افزود: چنانچه سامانه هشدار سریع زلزله روی گسل‌های اطراف تهران و سایر شهرهایی که روی گسل واقع شده‌اند نصب شود، در صورت بروز زلزله در این گسل‌ها، در فاصله چند ثانیه‌ای رسیدن امواج آن به مراکز شهری و تاسیسات حیاتی، این سنسورها علائم هشدار را دریافت می‌کنند و در فرصت چند ثانیه ای باقی مانده تا رسیدن امواج، می‌توانند کاربران را برای انجام اقدامات لازم، در جریان قرار دهند.

به گفته وی، تمام فرآیند دریافت علائم هشدار، پردازش و اعلام آن به کاربران باید در کسری از ثانیه صورت بگیرد. انصاری در خصوص راه‌اندازی این سنسورها توضیح داد: از آنجا که در شهر تهران تعداد خرد لرزه‌ها به نسبت کمتر از سایر نواحی است، هم‌اکنون در جنوب کشور سایتی را برای راه‌اندازی ۱۰ سنسور شتاب‌نگار در نظر گرفته‌ایم که پس از طی مراحل آزمایشی، این سنسورها در سایر شهرها و به خصوص در صنایع حساس و سازه‌های بلندمرتبه نصب خواهد شد.