دو دروغ مهمی که این روزها درباره پروتکل الحاقی شنیده می‌شود

با وجود قطعی نشدن توافق بین دو طرف و نهایی نشدن جزئیات موضوع پروتکل الحاقی، دو ادعای قابل توجه در این باره در رسانه‌های ایران در حال تکرار است که با واقعیت فاصله زیادی دارند؛ نخست اینکه عده‌ای مدعی هستند، پذیرش پروتکل الحاقی از سوی عراق، باعث تسهیل حمله به این کشور شده است و دوم آنکه عده‌ای مدعی هستند،کشورهایی که برنامه جدی هسته‌ای دارند، از پذیرش پروتکل الحاقی سرباز زده‌اند، مگر کشورهایی که روابطی صمیمانه با آمریکا دارند.

کد خبر: ۵۰۶۱۵۹

تاریخ: ۱۵ خرداد ۱۳۹۴ - ۱۷:۲۴

کمتر از چهار هفته مانده به پایان مهلت رسیدن به توافق جامع میان ایران و 5+1 بر سر پرونده هسته‌ای ایران، پذیرش و اجرای پروتکل الحاقی ظاهرا بخش قطعی از هر توافق احتمالی خواهد بود؛ هرچند زمان امضای اولیه پروتکل الحاقی، زمان تصویب آن در مجلس و جزئیات فنی آن هنوز نهایی نشده است، از توافقات پیشین ایران و 5+1 در ژنو و لوزان این گونه برمی‌آید که اصل پذیرش پروتکل الحاقی، بخشی از توافق نهایی احتمالی خواهد بود.

به گزارش «تابناک»، با وجود قطعی نشدن توافق بین دو طرف و نهایی نشدن جزئیات موضوع پروتکل الحاقی، دو ادعای قابل توجه در این باره در رسانه‌های ایران در حال تکرار است که با واقعیت فاصله زیادی دارند؛ نخست اینکه عده‌ای مدعی هستند، پذیرش پروتکل الحاقی از سوی عراق، باعث تسهیل حمله به این کشور شده است و دوم آنکه عده‌ای مدعی هستند،کشورهایی که برنامه جدی هسته‌ای دارند، از پذیرش پروتکل الحاقی سرباز زده‌اند، مگر کشورهایی که روابطی صمیمانه با آمریکا دارند. این گزارش تلاش دارد، این ادعاها را راستی‌آزمایی کند.

آیا پذیرش پروتکل الحاقی، حمله به عراق را تسهیل کرد؟

پاسخ به این پرسش، قاطعانه منفی است؛ به این دلیل ساده که رژیم بازرسی‌های بسیار مداخله‌جویانه علیه عراق از سال 1991 آغاز شده است. در حالی که پروتکل الحاقی در سال 1997 تهیه شده و عراق پس از ساقط شدن صدام و در سال های اخیر، به پروتکل الحاقی پیوسته است.

دولت بعثی عراق در جریان جنگ تحمیلی علیه ایران و نیز در سرکوب کردهای عراق، بارها از تسلیحات ممنوعه شیمیایی استفاده کرده بود و با چنین سابقه‌ای، در سال 1990 به کویت حمله و این کشور را در عرض چند ساعت اشغال کرد تا بهانه غرب برای مداخله بیشتر در امور منطقه و استقرار نیروهای خود در منطقه حساس خلیج فارس را فراهم کرده باشد. در جریان حمله آمریکا و متحدانش برای بیرون راندن عراق از کویت، صدام از موشک‌های دوربرد خود برای حمله به سرزمین‌های اشغالی و عربستان استفاده و تهدید استفاده از سلاح‌های کشتار جمعی را نیز مطرح کرد.

پس از شکست صدام در جنگ، شورای امنیت در قالب قطعنامه 687، رژیم بسیار سختگیرانه و مداخله‌جویانه‌ای برای از بین بردن قابلیت‌های کشتار جمعی و موشکی عراق ایجاد کرد که کمیسیون ویژه سازمان ملل به نام آنسکام، مأمور اجرای آن بود. این کمیسیون تا سال 1999 مشغول به فعالیت بود و بعد از آن جای خود را به نهاد جدیدی موسوم به آنمویک (UNMOVIC) داد؛ رالف اکیوس سوئدی، مدیریت آنسکام را تا سال 1997 بر عهده داشت و بعد از آن، جای خود را به دیپلماتی دیگر به نام ریچارد باتلر داد که اهل استرالیاست.

آنسکام وظیفه داشت که سلاح‌های بیولوژیک و شیمیایی عراق را کشف کند و از بین ببرد و همچنین در همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای به موضوع تلاش عراق برای ساخت سلاح هسته‌ای بپردازد. با پذیرش قطعنامه 687 از سوی عراق، بازرسان بین‌المللی اجازه داشتند از هر نقطه‌ای در عراق بازرسی کنند، از هر سندی رونوشت بردارند، از هر جایی عکس بگیرند، تجهیزات مورد نظر خود را نصب کنند و در خاک عراق و بین عراق و کشورهای دیگر نیز بدون اطلاع دادن به عراقی‌ها و یا کسب مجوز از آنها سفر کنند.

عراق همچنین متعهد شد که گزارش کامل و نهایی از برنامه‌های ساخت سلاح کشتار جمعی خود به سازمان ملل ارائه کند. این کشور در این چهارچوب بارها گزارش‌هایی ارائه کرد، ولی بعدا روشن شد در این باره دروغ گفته است و گزارش‌های جدیدتری ارائه کرد؛ ضمن اینکه اطلاعات جاسوسی و نیز فرار برخی مقامات عراقی و از جمله ژنرال حسین کامل به خارج در روشن شدن ابعاد جدیدی از برنامه‌های صدام مؤثر بود.

عراق در ابتدا تنها وجود برنامه بیولوژیک دفاعی را پذیرفت، ولی بعدا اعتراف کرد که این برنامه جنبه‌‌های دیگری هم داشته است. بازرسان سازمان ملل در عراق هزاران تن سلاح کشتار جمعی و مواد مورد استفاده در ساخت آنها را کشف کردند. موشک‌های با برد بالاتر از 150 کیلومتر عراق را از بین بردند و این در شرایطی بود که بازرسی‌ها بارها با مانع‌تراشی صدام مواجه شد، ولی استفاده آمریکا و انگلیس از زور، اغلب وی را به عقب‌نشینی وامی‌داشت. در سال 1998، باتلر در گزارشی به شورای امنیت، عراق را به همکاری نکردن متهم کرد، بازرسان از عراق رفتند و حمله چهار روزه هوایی به نام عملیات روباه صحرا علیه این کشور اجرا شد. در همین دوره روشن شد که بازرسان اطلاعات به دست آمده را در اختیار سازمان‌‌های جاسوسی غربی قرار می‌داده‌اند.

یک بعد دیگر از اقدامات مداخله‌جویانه علیه عراق ـ که تبعات انسانی زیادی را برای این کشور در پی داشت ـ اجرای برنامه نفت در برابر غذا برای از بین بردن منبع برنامه‌های تسلیحاتی عراق بود. در آوریل 1995، شورای امنیت قطعنامه 986 را تصویب کرد که بر اساس آن، عراق می‌توانست هر شش ماه به میزان دو میلیارد دلار نفت بفروشد و درآمد حاصله را صرف خرید غذا کند. سازمان ملل در روند توزیع غذا در عراق نیز دخالت داشت.

در سال 1999، آنمویک جانشین آنسکام شد. روند خلع سلاح عراق ادامه یافت، ولی در نهایت آمریکا و انگلیس به بهانه ادامه یافتن برنامه‌های سلاح کشتار جمعی عراق، در سال 2003 به این کشور تجاوز کردند. در سال 2007، شورای امنیت با تصویب قطعنامه 1762 به کار انمویک پایان داد. یک سال بعد و در اکتبر 2008، عراق پروتکل الحاقی را امضا و اجرای آن را نیز از اکتبر 2012 آغاز کرد.

کدام کشورها پروتکل الحاقی را پذیرفته‌اند؟ کدام دولت‌ها آن را نپذیرفته‌اند؟

ادعا می‌شود کشورهایی که برنامه هسته‌ای جدی دارند، پروتکل الحاقی را نپذیرفته‌اند، مگر کشورهایی که رابطه صمیمانه‌ای با آمریکا دارند. این ادعا تا حدی گمراه‌کننده است، زیرا کشورهایی مانند روسیه و یا چین را نمی‌توان در ردیف دوستان امریکا قرار داد. توصیف دقیق‌تر از کشورهای پذیرنده پروتکل الحاقی، می‌تواند این باشد که صرف نظر از ایران، اصلی‌ترین دولت‌هایی که پروتکل الحاقی را امضا نکرده‌اند، دولت‌هایی مانند رژیم اسرائیل، کره شمالی و پاکستان هستند که انحصار سلاح هسته‌ای در دست پنج عضو دائم شورای امنیت را نپذیرفته‌اند و سلاح هسته‌ای ساخته‌اند.

تقریبا همه 48 کشور پیشرفته در حوزه دانش و فناوری هسته‌ای که در قالب گروه تأمین‌کنندگان هسته‌ای (NSG) برای جلوگیری از اشاعه فناوری هسته‌ای تلاش می‌کنند، پروتکل الحاقی را اجرا می‌نمایند. آرژانتین، استرالیا، بلژیک، برزیل، کانادا، چین، جمهوری چک، دانمارک، فرانسه، آلمان، ایتالیا، ژاپن، قزاقستان، هلند، روسیه، آفریقای جنوبی، سوئیس، ترکیه، اوکراین، انگلیس و آمریکا، مهم‌ترین اعضای این گروه هستند؛ علاوه بر این، هند نیز در سال 2009 پروتکل الحاقی را پذیرفت تا راه برای همکاری هسته‌ای با آمریکا و کشورهای دارای منابع اورانیوم برای این کشور هموار شود.

در میان اعضای این گروه، دو کشور استثناهایی مهم هستند؛ برزیل و آرژانتین که در منطقه آمریکای لاتین، یعنی منطقه‌ای که منطقه عاری از سلاح‌ هسته‌ای اعلام شده، قرار دارند، معاهده ان‌پی‌تی را بسیار دیرتر از دیگر کشورها پذیرفته‌اند. آرژانتین و برزیل ساز و کار‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای جلوگیری از گسترش سلاح‌های هسته‌ای را غیرعادلانه می‌دانستند و به ترتیب، در سال های 1995 و 1998 حاضر به پذیرش ان‌پی‌تی شده‌اند. در مقابل این دو کشور به همراه آژانس و نهادی که خودشان تشکیل داده‌اند، از سال 1991 توافقی چهارجانبه برای نظارت بر تأسیسات هسته‌ای یکدیگر شکل داده‌اند.