رسوب ماهانه ۲۶۰۰ میلیارد تومان در عابربانک‌ها

با وجود ۳۴۹۹۹ خودپرداز در کشور (آمار رسمی بانک مرکزی تا تیرماه ۹۳) وپرداختی متوسط ماهانه ۱.۵میلیارد تومان هر دستگاه، میزان رسوب پول در دستگاه‌ها با روش‌های رایج که حداقل ۵۰ درصد خطا دارد، رقمی حدود ۲۶۰۰میلیارد تومان در ماه خواهد بود.

کد خبر: ۵۰۵۴۳۶

تاریخ: ۱۲ خرداد ۱۳۹۴ - ۱۰:۲۷

به گزارش تسنیم، ارائه خدمات کارت‌های بانکی از وظایف بانک‌های هر کشور به شمار می‌آید. کارت‌های بانکی که اطلاعات فرد و حساب او را در خود دارند، می‌توانند برای برداشت وجه از باجه‌هایی به‌نام دستگاه‌های خودپرداز (ATM) مورد استفاده قرار گیرند.
براساس آیین‌نامه گسترش بهره‌برداری از خدمات پول الکترونیکی بانک‌ها موظف هستند نسبت به صدور انواع کارت پول الکترونیکی (اعتباری و پیش‌پرداخت) و نصب تجهیزات مربوط از قبیل دستگاه‌های خودپرداز (ATM) و پایانه فروش (POS) و پرداخت اینترنتی برای استفاده فرآیند خرید و فروش کالا و خدمات در کشور اقدام نمایند.

* مزایا و معایب پُر و خالی بودن عابربانک‌ها

برای این منظور باید در دستگاه‌های خودپرداز وجه نقد قابل ملاحظه‌ای تزریق شود تا پاسخگوی نیاز مشتریان باشد؛ اما تأکید بر این رویه ممکن است سبب رسوب پول در دستگاه‌ها شده و زیان‌های اقتصادی برای بانک به‌همراه داشته باشد. بنابراین، بانک‌ها همان‌طور که به مدیریت نقدینگی در شعب می‌پردازند، باید با توجه به شرایط زمانی، مکانی و اقتصادی به مدیریت نقدینگی دستگاه‌های خودپرداز نیز بپردازند. مهمترین گام در این راستا تشخیص میزان تقاضای وجه نقد مشتریان است.

پُر نگه داشتن دائم دستگاه‌های ATM به‌رغم اینکه ممکن است به حفظ رضایت مشتریان بینجامد، اما به‌دلیل فشار هزینه و انباشته‌ شدن وجوه می‌تواند هزینه‌های مستقیم و هزینه‌های فرصت را به بانک تحمیل نماید. بدیهی است افزایش هزینه‌های بانک، در بلندمدت موجب کاهش کیفیت خدمات ارائه شده از سوی بانک به مشتری می‌شود.

از سوی دیگر، خالی بودن دستگاه ATM در هنگام مراجعه مشتری نیز نه تنها بانک‌ها را مشمول جرایم سنگینی درصورت تداوم مشکلات ارائه خدمات می‌کند، می‌تواند تأثیرات منفی بر نام تجاری بانک‌ها در شرایط رقابتی داشته باشد.

* ظرفیت هر خودپرداز چقدر است؟

دستگاه‌های خودپرداز در حال حاضر، دارای 4 کاست و در مواردی دارای 6 کاست با ظرفیت دوهزار برگ اسکناس در هر کاست هستند، در صورتی که این کاست‌ها با اسکناس‌های دوهزار تومانی پُر شوند، یک دستگاه می‌تواند تا 16 میلیون تومان پول نقد را در خود نگه دارند؛ این درحالی است که پُرکردن این دستگاه‌ها با اسکناس‌های 5هزار تومانی ظرفیت نقدی این دستگاه‌ها را به 40میلیون تومان و در صورتی که این دستگاه‌ها با چک‌پول‌های 50هزار تومانی پُر شود ظرفیت نگهداری نقدینگی این دستگاه‌ها را به 400میلیون تومان افزایش می‌دهد.

حال، اگر بانکی به‌تعداد 1000 دستگاه ATM داشته باشد، نبود مدیریت مناسب وجه‌گذاری می‌تواند هزینه‌های سنگینی برای بانک به‌همراه داشته باشد. این موضوع، صرف نظر از هزینه استهلاک، بیمه، نیروی انسانی و تعمیر و نگهداری دستگاه‌های ATM است.

چنانچه از بُعد ملی نیز به این مسئله نگاه شود، با وجود 34999 خودپرداز در کشور (آمار رسمی بانک مرکزی تا تیرماه 1393) و پرداختی متوسط ماهانه 1.5 میلیارد تومان هر دستگاه، میزان رسوب پول در دستگاه‌ها با روش‌های رایج که حداقل 50 درصد خطا دارد، رقمی حدود 2600میلیارد تومان در ماه خواهد بود (34999×1.5×0.5=2600). حال، چنانچه بتوان میزان خطا را به نصف کاهش داد، 1300 میلیارد تومان ماهانه نقدینگی آزاد می‌تواند در اختیار شبکه بانکی کشور باشد.

* نگاهی به تاریخچه خودپردازها در ایران

در ایران نخستین دستگاه خودپرداز در بانک سپه، در سال 1371 نصب شده است. پس از بانک سپه، در سال 1377 بانک ملی و پس از آن بانک‌های ملت و صادرات تقریباً به‌طور همزمان اقدام به نصب دستگاه‌های خودپرداز در شعب خود نمودند؛ اما حدود 13 سال بعد در ماده یک آیین‌نامه گسترش بهره‌برداری از خدمات پول الکترونیکی مصوب هیئت وزیران در جلسه مورخ 1384.05.05 صدور انواع کارت‌پول الکترونیکی (اعتباری و پیش‌پرداخت) و نصب تجهیزات مربوط مانند دستگاه‌های خودپرداز (ATM)، پایانه فروش (POS) و پرداخت اینترنتی توسط بانک‌ها اجباری شد.

در چند سالی که از صدور این مصوبه می‌گذرد، عملکرد نظام بانکی کشور با توجه به آمار منتشر شده توسط بانک مرکزی (جدول 1) چندان مطلوب به نظر نمی‌رسد. با وجود میزان پایین مبالغی که به‌واسطه دستگاه‌ها نسبت به شعب جابه‌جا می‌شود، ولی تعداد این تراکنش‌ها بسیار فراوان است که اگر هزینه‌های انجام خدمات مربوط به این تراکنش‌ها درنظر گرفته شود، می‌توان مزایای اقتصادی دستگاه‌ها را برای بانک‌ها و نیز اقتصاد کشور مورد ملاحظه قرار داد.

در این پنج سال، رشد دستگاه‌های خودپرداز در کشور حدود 99 درصد و رشد صدور تعداد کارت‌ها حدود 219 درصد بوده که این امر نشان از تغییر نگرش مدیران بانکی و گسترش استفاده از ابزارهای الکترونیکی و تغییر بانک از کاربر به سرمایه‌بر و تسلط بر سهم عمده‌ای از بازار الکترونیک است.

*  به‌ازای هر 8300 کارت بانکی یک عابربانک فعال است

آمارهای بانک مرکزی نشان می‌دهد در حالی که تعداد کارت‌های بانکی صادرشده تا پایان تیرماه سال 1393 به رقمی بیش از 290میلیون کارت رسیده است. هنوز توسعه عابربانک‌ها هیچ تناسبی با تعداد این کارت‌ها نداشته و این امر لزوم رشد سخت افزاری را در این عرصه نمایان می‌سازد.

براساس آمار منتهی به تیرماه 1393 تنها 34999 پایانه ATM در کشور فعال بوده که این رقم در مقایسه با انواع کارت‌بانک‌های صادرشده نشان از این دارد که به‌ازای هر 8279 کارت‌بانک صادرشده، یک پایانه عابربانک در کشور فعال است.

* علت شلوغی خودپردازها در روزهای پیک چیست؟

این ناهمگونی به صف‌های طولانی در زمان‌های خاص از جمله زمان دریافت یارانه‌های نقدی، روزهای پایان ماه (واریز حقوق)، آغاز سال تحصیلی (شهریور و اوایل مهرماه) یا اسفند ماه (نزدیک ایام نوروز) منجر می‌شود.

سرویس‌دهی به دستگاه‌های خودپرداز کاری پُرهزینه از جهت مدیریت نقدینگی و هزینه‌های عملیاتی است. با بالا بودن قیمت تمام‌شده در ایران و اهمیت یافتن کارایی عملیاتی، بیشتر بانک‌ها کارایی خود را معطوف به چگونگی مدیریت وجوه نقد در دستگاه‌های خودپرداز نموده‌اند، بدین معنا که چه‌میزان در دستگاه‌ها پول نگه‌دارند تا دچار مازاد یا کمبود نقدینگی نشوند. تزریق بیش از اندازه وجه به خودپردازها موجب تحمیل هزینه اضافی به بانک و کمبود وجه در دستگاه‌ها موجب نارضایتی مشتریان و به خطر افتادن برند بانک خواهد شد.