مشارکت اجتماعی جوان مهم‌ترین ابزار توسعه

محمد ابویی

کد خبر: ۵۰۵۰۸۲

تاریخ: ۱۱ خرداد ۱۳۹۴ - ۱۸:۱۱

با ورق زدن برگه های تقویم در روزهای میانی از خرداد ماه با نامی به عنوان روز جوان مواجه می شویم مناسبتی که در کنار صدها مناسبت روزشمار تقویم ایران در هم آمیخته و نهایتا هفته جوان را رقم زده است. هفته ای که قرار است در آن به چالش ها، محدودیتها و توانایی های بیش از 24 میلیون جوان ایرانی با نگاه جدی تری نگریسته شود.

و طبق روال هر ساله وزارت ورزش و جوانان جمهوری اسلامی ایران برای تخصصی تر شدن بررسی برخی از معضلات و مشکلات حوزه جوانان و بعضا شناخت توانایی ها و حمایت های خاص در این حوزه هر روزاز هفته جوان را به موضوعی اختصاص داده است. ششمین روزاز هفته جوان سال 94 نیز بنا بر اعلام اسامی روزهای هفته جوان از سوی وزارت ورزش و جوانان جمهوری اسلامی ایران روز جوان مشارکت و سرمایه اجتماعی و دیپلماسی جوانان نام گرفته است. و بنا دارد در این روز از مشارکت اجتماعی جوانانی بگوید که در آینده نه چندان دور مدیران و کارگزاران آینده این سرزمین خواهند بود.

مشارکت اجتماعی از آن دست مواردی است که به عنوان یکی از شاخص های پویایی جامعه تلقی می شود به طوری که بالا رفتن مشارکت می تواند مسئولیت پذیری افراد یک جامعه را نشان دهد و در مقابل، قدرت مطالبه گری مردم از مسئولان را بالا ببرد تا در فرآیندی هم افزا، مسیر شد آن جامعه فراهم شود.

در واقع مشارکت مردم به معنای حساس شدن آن ها به اموری است که مناقع عمومی و ملی یک کشور را دنبال دارد. در این میان نسل جوان با استفاده از ابزارهای خدادادی خود نظیر خلاقیت و نیروی مضاعف می تواند موتور محرک مشارکت اجتماعی باشد. به طوری که در صورت ورود این قشر از جامعه به عرصه های مختلف اجتماعی می توان انتظار بهبود شرایط کشور در شاخص های فرهنگی، اقتصادی و سیاسی را شاهد بود.

البته که مشارکت اجتماعی آن هم در حوزه جوانان بحثی نیست که بتوان در قالب یک روز و یا حتی یکسال به صورت تخصصی و پایه ای به آن پرداخت اما همین بس که جوانان این سرزمین در هر دوره از زمان نبا به نیاز تاریخ مشارکت اجتماعی خود را به رخ جهانیان کشیده اند. از روزهای قبل از انقلاب گرفته تا دفاع مقدس  و اتفاقات انتخاباتی سالیان اخیر.

تا جایی که مقام معظم رهبری در سخنانشان در مراسم 13 آبان با اشاره به توانایی های جوانان ایرانی فرمودند: به لطف خداوند امروز جوانان در میدان های سیاسی، اقتصادی، علمی و فناوری حضوری پرنشاط، تاثیرگذار و همراه با بصیرت دارند.

امروز سراسر کشور کارگاه بزرگ کار و تلاش و خدمت به مردم است و ملت ایران با تکیه بر نیروی انسانی غنی و با استعداد و مدیران دلسوز و کارآمد، در بسیاری از عرصه ها به خود اتکایی رسیده است و جوانان به عنوان موتور این حرکت عظیم در کنار تجربه و کارآزمودگی مدیران، زمینه ساز افتخارات روز افزون برای کشور هستند.

این رهنمون از سوی مقام معظم رهبری نشان از این دارد که ایشان هم بر اهمیت نقش مشارکت اجتماعی جوانان در جمهوری اسلامی ایران تاکید دارند و باید مسئولان و مدیران کشور با توجه به فرمایشات مقام معظم رهبری نگاه ویژه ای به مشارکت اجتماعی آن هم در حوزه جوان داشته باشند.
اما مشارکت اجتماعی که امروزه به یکی از مهم ترین ابزارهای توسعه ملی در کشورهای جهان سوم بدل شده است تنها با یاد داشت و سخنرانی مدیران محقق نمی شود چرا که لازمه رسیدن به این سطح از مشارکت که نهایتا توسعه ملی را به همراه داشته باشد نیازمند زیرساخت های فکری است که دخالت دادن در فرآيند تصميم گيري از اولین زیرساخت های فکری مورد نیاز است به این معنی که مدیران برخود واجب بدانند که در تصمیم گیری های خود به مردم فرصت مشاركت در تنظيم اهداف و راهبردهاي مناسب براي بهبود مداوم بدهند.

از سوی دیگر باید توجه داشت که مردم نیز باید به دانش و مهارت های مورد نیاز دست پیدا کنند و شاید این مجهز کردن به دانش نیز از دیگر نیازهای مشارکت اجتماعی است. و به همین دلیل است که بحث دانش و مهارت در کشورهای پیشرفته جهان اهمیت خاصی دارد و دولت تلاش می کند تا مهارت های عمومی مردم در همه بخش ها به حد قابل قبولی ارتقاء یابد.

حال با در نظرگرفتن زمینه فکری مدیران و فرصت دادن به مشارکت به مردم و از سوی دیگر مجهز کردن مردم به آموزش تنها در صورتی کار آیی دارد که اهداف مشخصی برای ملت و دولت تدوین شود. كاركنان معمولاً از اهدافي حمايت مي كنند كه قادر به درك آن باشند، به منظور مشاركت داشتن كاركنان لازماست اهداف كوتاه مدت و بلند مدت سازمان به صورت ساده و قابل فهم تبيين شود.

در واقع زمانی که جوان مشارکت بیشتری در اداره و انجام امور شهر داشته باشد حس تعلق ملی در آن ها افزایش می یابد و باعث می شود تا اهداف خود را با اهداف ملی همسو و هماهنگ کنند. زمانی که جوانان احساس کنند در تصمیم گیری ها حضور دارن، مسئولیت آن را نیز می پذیرند و برای اجرای آن هرگونه حمایتی را انجام می دهند.

در این میان در راستای سیاست « همدلی و همزبانی دولت و ملت» نیاز است تا سازمان ها و نهادهای دولتی با جهت دهی به این اندیشه و توانایی بی نظیر جوانان با تدوین برنامه های جامع از نیروی مشارکت اجتماعی جوان به نحو احسنت بهره وری کنند.

مشاركت به عنوان فرآيند قدرت گرفتن نوعي گذر از حكومت هاي سنتي است . لذا هم با دشواري هايي روبرود است و هم تصور اين كه دولت ها و سازمان هاي تثبيت شده محلي، بخشي از قدرت و اختياراتشان را به ديگران واگذار كنند، كمي مشكل به نظر مي رسد . مشاركت به عنوان روند كسب قدرت ناگزير ساختارهاي بوروكراتيك موجود را به مبارزه مي طلبد، بنابراين طبيعي است اگر اين ساختارها به يكي از اصلي ترين موانع بر سر راه مشاركت ( سياسي ) تبديل شوند.

در كشورهاي جهان سوم، دو مانع بزرك در سر راه مشاركت مردم با حكومت‌ها وجود دارد:
نخست شكاف بسيار عميقي كه ميان نخبگان و توده مردم وجود دارد به نحوي كه در پاره اي از اين جوامع بيش از 90 درصد از جمعيت به كلي فاقد هرگونه آگاهي و حتي تصوري از شيوه زندگي 1 تا 2 درصد هموطنان خود است . اين امر ناشي از ساخت اين جوامع است .

دوم،‌ وابستگي سياسي و اقتصادي اين جوامع به جهان استعمارگر است كه منشأ اين اعتقاد عمومي است كه تصميم هاي اساسي در خارج گرفته مي شود وآنچه به صورت فراگرد مشورت تجلي مي كند در واقع چيزي جز فراگرد تصميم‌گيري نيست . در اين جوامع قسمت عمده اي از جمعيت به لحاظ شرايط فرهنگي و اجتماعي خاص خويش كه فاقد پژوهش و آگاه اند؛ قادر به مشاركت فعال در ساختمان جامعه نيستند؛ هدف ها برايشان دور و وسايل رسيدن به آن چنان غيرملموس است كه هيچ انگيزه اي ميل به مشاركت را در آنها ايجاد نمي‌كند. آگاه ساختن مردم بر اساس مشاركت آنها در يك كار دسته جمعي ، آگاه نمودن براي ايجاد انگيزه ، آگاه نمودن براي درك عمل، آگاه نمودن به منظور احترام و اعتنا به شخصيت افراد و ايجاد مسؤوليت در آنها است .
اما اگر معنای واقعی مشارکت اجتماعی و موفقیت هایی که دنیا با استفاده از این ظرفیت عظیم به دست آورده است به مردم و مدیران گوشزد شود شاید بتواند به عنوان الگویی راهکار موفق مشارکت اجتماعی و مسیر حرکت درست در این حیطه را برای همه روشن کند.

به هر حال کشور ایران یک کشور در حال توسعه با جمعیت جوان بالای 24 میلیون نفر است که با کمی دقت نظر و سلیقه مشارکتی و البته با فراهم کردن زیرساخت های فکری و اجتماعی می توان از این نیروی عظیم در راستای نیل به اهداف نظام و توسعه قدرت ایران در عرصه های علمی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی بهره برد و هم روحیه خود باوری، توانمندی و اقتدار را در بین نسل آینده این سرزمین زنده کرد.