نماد حیوانی بازیهای همبستگی کشورهای اسلامی دردسرساز شد؛

براق به جای سیمرغ، عین توهین به وجهی مقدس

حقیقتاً آیا باید اجازه داد از موجودی فرازمینی و قدسی که پیامبر اسلام در روز حشر با آن کنار امتش خواهد بود، تصاویر و عروسک‏های فانتزی مشاهده کرد که لباس رشته‏های مختلف ورزشی همچون لباس جودو، دوبنده کشتی یا مایوی شنا برتن دارد؟!

کد خبر: ۴۹۲۳۵

تاریخ: ۰۳ خرداد ۱۳۸۸ - ۱۸:۴۰

با کاهش فاصله تا زمان برگزاری بازیهای همبستگی کشورهای اسلامی، برخی نقاط مبهم و تیره این رویداد برای افکار عمومی مشخص شده و پرسش‏های تازه‏ای را پیرامون نحوه برنامه‏ریزی و اجرای این رویداد مطرح می‏سازد که آخرین نمونه از این اقدامات به انتخاب نماد این رویداد مربوط می‏شود.

به گزارش خبرنگار ورزشی تابناک، یکی از اجزایی که در بازیهای بزرگ ورزشی در نظر گرفته می‏شود، یک نماد حیوانی است که همچون نشان بازیها، انتخاب آن جزو و امتیازات تکالیف کشور میزبان محسوب می‏شود که هر کشور نیز بنابر فرهنگ و مختصات جغرافیایی‏اش جانوری را بدین منظور بر می‏گزیند.

به عنوان نمونه، پاندا نماد بازیهای المپیک 2008 پکن بود که بنابر رسم معمول برای هر رشته ورزشی این بازیها، عروسک‏های پاندا با حالات و لباس ویژه آن رشته ورزشی طراحی شده و علاوه بر هدیه به قهرمانان، در معرض فروش گذاشته شده و از این راه نیز درآمدی حاصل گردید.

عربستان میزبان نخستین دوره بازیهای کشورهای اسلامی نیز از کبوتر بهره برد و پروسه مذکور را در خصوص طراحی نمادهای کارتونی با کبوتر و همچنین ساخت عروسک فانتزی کبوتر در قالب ورزشکاران رشته‏های مختلف را به اجرا گذاشت که مورد تایید همگان نیز واقع شد.

برای دومین دوره بازیهای کشورهای اسلامی اما، نماد جالبی در نظر گرفته شد که در هیچ جنگل و باغ وحشی قابل مشاهده نیست! اسب بالدار(!) که به عنوان نماد این بازیها در نظر گرفته شد، در فرهنگ و روایات و تفاسیر، تنها با یک نام همراه می‏شود و آن براق است. حال ابتدا باید جویا شد که براق چیست؟!

بر اساس آنچه از روایات برمی‏آید، بُراق مرکب پیامبر اسلام در سفر شبانه آن حضرت از مسجد الحرام به مسجدالاقصی و از آنجا معراج بوده است. بنابراین روایات، براق از چهارپایان بهشت و بسیار تندرو است و در هر گام به اندازه میدان دید خود پیش می رود. در صعود از بلندیها دو دستش کوتاهتر از دوپایش می‏شود و در موقع فرود، عکس آن روی می‏دهد تا سوار همواره در حالت افقی بماند.

در بیشتر روایات آمده که براق جثّه ای کشیده و بزرگتر از درازگوش و کوچکتر از استر دارد، یال آن پرمو و رنگ پوستش سفید است و در میان حیوانات بهترین رنگ را دارد. این مرکب را اسب نیز خوانده اند (قرطبی، ج 10، ص 205، 207؛ دمیری، ج 1، ص 165؛ طبری ، ج 8، ص 3ـ13؛ سیوطی، الخصائص، ج 1، ص 152؛ مجلسی، ج 18، ص 291ـ410).

از بعضی روایات نیز برمی آید که براق صورتی چون صورت انسان داشته و مانند انسان آنچه را می شنیده می‏فهمیده است. (قرطبی، ج 10، ص 207؛ مجلسی، ج 9، ص 291، ج 18، ص 316؛ حلبی، ج 1، ص 370؛ ظاهراً ابن بلخی (ص 126) با توجه به همین روایات، مجسمه های سر ستونهای تخت جمشید را، با چهرة انسانی و تن و دمی مانند گاو، بُراق نامیده است). دوبال کوچک بر روی رانهای براق و همچنین خصوصیاتی از گوشها، چشمها، دُم، سُم، رکاب و لگام آن ذکر شده است (طبری، همانجا؛ ابن کثیر، ج 2، ص 95؛ سیوطی، الخصائص، همانجا؛ مجلسی، ج 9، ص 291).

محدثان و شارحان این روایات را بدون تأویل و توجیه نقل کرده اند، هرچند از نظر سند، بر پاره ای از آنها ایراداتی وارد است. براق را، علاوه بر سفر شبانة پیامبر، مرکب پیامبران دیگر نیز، خصوصاً حضرت ابراهیم علیه السلام در ماجرای انتقال هاجر و اسماعیل از فلسطین به مکه (و بنابر بعضی روایات، در همة سفرهای او به مکه ) معرفی کرده اند (دمیری، ج 1، ص 165ـ166؛ طبری، ج 8، ص 5؛ سیوطی، الخصائص، ج 1، ص 167؛ مجلسی، ج 12، ص 97؛ حلبی، ج 1، ص 370) همچنین براساس چندین روایت از پیامبراکرم ، براق در روز قیامت مرکب آن حضرت خواهد بود (دمیری، همانجا؛ مجلسی، ج 7، ص 230ـ237).

با این حال طراحی صورت پذیرفته از براق به عنوان نماد دومین دوره بازیهای همبستگی کشورهای اسلامی، اسبی با چهره حیوانی است که دو بال دارد و در نمادها جایی در حال شنا کردن است، جایی در حال کشتی گرفتن با براقی دیگر ، جایی دیگر در حال پرتاب میل زورخانه به آسمان است، جایی دیگر در حال زمین زدن یک اسب بالدار دیگر است و جایی اسلحه به دست در حال تیراندازی است و همین طور متناسب با هر رشته چنین نمادها و عروسک‏هایی طراحی شده است!

نکته قابل تامل آنکه، فدراسیون همبستگی کشورهای اسلامی که متولی این رویداد تلقی می‏شود نیز به این بحث ایرادی وارد ندانسته و براق را به عنوان نماد حیوانی (!) این رویداد که توسط ایران پیشنهاد شده، تایید نهایی کرده است و همین امر پیچیدگی اتفاق به وقوع پیوسته و نوع برخورد غیرقابل هضم با موجودی که تقدس آن مورد تایید شیعه و سنی است، را بیش از قبل می‏سازد.

چنین برخوردی با وجهی مقدس که اصولاً موجودی وحشی با وجهی مادی نبوده و به جهت تقدس و ویژگی‏هایش، قابل مقایسه با میمون و بز و خرس نیست، باعث شد که حساسیت‏ها نسبت به این مسئله افزایش یابد تا جایی که این پرسش مطرح شود، چه لزومی داشت به جای یک حیوان همچون کبوتر که در نخستین دوره مورد بهره‏برداری قرار گرفته، سراغ نمادی مقدس رفت که ظواهر آن نیز کاملاً مشخص نیست و آیا اصولاً بکارگیری چنین موجود فرازمینی که اینچنین در احادیث و روایات و تفاسیر به آن پرداخته شده، عین توهین به وجهی مقدس نیست؟

اگر قرار بود برخلاف مسیر آب حرکت شود و به جای بکارگیری یک جانور، نمادی اسطوره‏ای بکار رود، آیا سیمرغ نمی‏توانست این نقش را به خوبی ایفا کند و بدون هراس از کشیدن تصاویر فانتزی و ساخت عروسک‏های آن که قطعاً جالب‏تر از اسبی بال‏دار می‏شد، اینچنین دست بر روی موجودی مقدس گذاشته نمی‏شد؟ به راستی چرا به گونه‏ای عمل شد که پس از ماجراهای فراوان این رویداد، حتی نماد حیوانی این بازیها نیز دردسرساز شود؟

با این اوصاف آیا در این خصوص تجدیدنظری صورت خواهد پذیرفت یا در این مقوله نیز با وجود حساسیت‏ها و جایگاه موجودی به نام براق، بر روی تمامی این مطالب چشم‏ها بسته شده و بر حفظ این نماد مقدس برای بازیهای فوق اصرار صورت خواهد پذیرفت؟ حقیقتاً آیا باید اجازه داد از موجودی فرازمینی و قدسی که پیامبر اسلام در روز حشر با آن کنار امتش خواهد بود، تصاویر و عروسک‏های فانتزی مشاهده کرد که لباس رشته‏های مختلف ورزشی همچون لباس جودو، دوبنده کشتی یا مایوی شنا برتن دارد؟! به راستی آیا حتی اگر مسئولان فدراسیون هبستگی کشورهای اسلامی تا روز آخر هیچ ایرادی وراد ندادند، از سوی ایران اتفاقی نخواهد افتاد و آنچنان خواهد شد که مورد اشاره قرار گرفت؟!