جزئیات جدیدی از تفاهم ضد ایرانی ملک سلمان و اردوغان

ملک سلمان به اردوغان قول داده ‌از وی برای برقراری منطقه پرواز ممنوع در سوریه حمایت کند. علاوه بر بحث بر سر موضوعات سوریه، ایران، یمن، فلسطین و مصر، دو طرف به تفاهمی رسیدند که نشان می‌دهد در موضوع ایران، ترکیه در حال کشیده شدن به جاهای خطرناک است.

کد خبر: ۴۸۱۳۶۵

تاریخ: ۱۶ اسفند ۱۳۹۳ - ۰۲:۰۰

در حالی که درگیری‌ها در سوریه با شدت ادامه دارد، اخباری از بیرون سوریه نشان می‌دهد که برخی تفاهم‌های بیرونی علیه دولت سوریه در حال تشدید است.

به گزارش «تابناک» ‌به نقل از ‌رویترز، نمایندگان عربستان سعودی و قطر در ماه ژانویه در نشستی با ابومحمد الجولانی، رهبر «جبهه نصرت» به توافق رسیده‌اند تا این گروه را از نظر مادی و تسلیحاتی تقویت کنند.

به گزارش رویترز، شرط چنین اقدامی، مرزبندی «النصره» از شبکه القاعده تعیین شده است. ظاهرا در این راستا پیشنهاد شده که «النصره» نام تازه‌ای بر خود بگذارد و اعلام نماید ‌حاضر است با دیگر گروه‌های مخالف رژیم بعث در سوریه همکاری کند. عربستان و قطر امیدوارند ‌با حمایت از النصره، این گروه بتواند بر داعش پیروز ‌و به بدیلی برای دولت فعلی سوریه تبدیل شود.

در همین حال، ال‌مانیتور در مطلبی دیگر به هماهنگی‌های ضد ایران عربستان و ترکیه پرداخته است. فهیم تاشتکین، روزنامه‌نگار اهل ترکیه در این باره نوشته است: روابط ترکیه و عربستان سعودی تاکنون مهم‌تر و ارزشمند‌تر از این فرض می‌شد که در معرض انتقاد و بحث قرار گیرد؛ هرچند نگاه ترکیه و عربستان سعودی نسبت به مسائل منطقه، همواره در یک راستا قرار نداشته است، هم آنکارا و هم عربستان سعودی تلاش کرده‌اند از تأثیرگذاری اختلافات منطقه‌ای بر روابط دوجانبه خود پرهیز کنند. در نگاه ترک‌ها، عربستان با توجه به دو مسأله حج و قیمت نفت از اهمیت زیادی برخوردار است.

ترکیه که از رقابت شدید ایران و عربستان برای نفوذ بیشتر در منطقه آگاه است، تلاش داشته ‌با هر دو طرف روابط خوبی داشته باشد‌ و در موضوع سوریه بود که منافع عربستان سعودی و ترکیه به یکدیگر گره خورد. با اینکه هر دو طرف بر سر سرنگونی بشار اسد توافق دارند، در عین حال محور ترکیه ـ قطر نیز بر سر آینده سوریه در حال رقابت با عربستان بوده است. حتی برخی معتقدند که ناکامی مخالفان دولت سوریه در همین اختلاف بین ترکیه و عربستان ریشه دارد. رقابت مشابهی در موضوع مصر نیز صادق است، زیرا دولت حزب عدالت و توسعه در ترکیه از اخوان المسلمین در مصر و نیز نیروهای مستقر در طرابلس در لیبی حمایت می‌کند. اگر چه دولت عربستان اصلی‌ترین حامی دولت ژنرال السیسی در مصر و نیز نیروهای مستقر در طبرق در لیبی است، تاکنون دولت ترکیه صدای خود را علیه سعودی‌ها بالا نبرده است. حالا اردوغان در حال اضافه کردن عنصر جدیدی به سیاست منطقه‌ای ترکیه است.

در جریان سفر هفته اخیر به عربستان، اردوغان و شاه سعودی بر سر همکاری در سوریه و حمایت از مخالفان دولت این کشور برای رسیدن به اهداف خود به توافق رسیدند. بنا به گفته خبرنگاران حاضر در این سفر، ملک سلمان همچنین به اردوغان قول داده ‌که از وی برای برقراری منطقه پرواز ممنوع در سوریه حمایت کند.

علاوه بر بحث بر سر موضوعات سوریه، ایران، یمن، فلسطین و مصر، دو طرف به تفاهمی رسیدند که نشان می‌دهد در موضوع ایران، ترکیه در حال کشیده شدن به جاهای خطرناک است. ینی شفق روزنامه نزدیک به دولت ترکیه، تفاهم عربستان و ترکیه را این گونه گزارش کرده ‌که «رویکرد طایفه‌ای ایران در منطقه در دستور کار دو طرف قرار داشت. هر دو طرف از نگاه توسعه‌طلبانه و طایفه‌ای ایران ابراز نارضایتی کردند. ایران منایع زیادی ‌صرف ریختن خون مسلمانان و از بین بردن ثبات کشورهای مسلمان کرده است».

بنابراین عربستان سعودی که از گسترش نفوذ ایران در عراق، سوریه، لبنان و یمن نگران است، در حال کشیدن ترکیه به سوی خود است. این اتحاد جدید به معنای تشکیل بلوک جدیدی در برابر ایران شیعه است و ترکیه بیشتر بخشی از اختلافات طائفه‌ای در منطقه خواهد بود.

سلمان که به محض رسیدن به قدرت با بحران یمن مواجه شد در حال تلاش برای جذب مصر و ترکیه است. موفقیت سلمان در رسیدن به این هدف به توانایی وی در به پایان رساندن اختلاف بین سیسی و اردوغان وابسته است. ولی اولین برخورد بین سلمان و اردوغان به این موضوع کمکی نکرد. سلمان یک روز پیش از دیدار با اردوغان با سیسی دیدار کرد و وقتی از اردوغان در آستانه سفر به عربستان پرسیده شد آیا در این سفر با سیسی دیدار خواهد کرد یا خیر، پاسخ داد: «باید شوخی کرده باشید، برای چنین اتفاقی، باید قدم‌های جدی مثبتی برداشته شود».

در هنگام برگشت از عربستان وقتی از اردوغان پرسیده شد که آیا حساسیت‌های مربوط به مصر بر روابط با عربستان تاثیر نخواهد گذاشت، وی پاسخ داد‌: «ممکن است اختلافاتی وجود داشته باشد، ولی بر روابط دو جانبه ما تأثیر نخواهد گذاشت. ما قصد داریم ‌از روابط دوجانبه به عنوان لنگری برای خاورمیانه و دنیای اسلام استفاده کنیم. به من اطلاع داده شد که برای مثال در موضوع اعلام منطقه پرواز ممنوع یا اجرای برنامه آموزش و تسلیح (مخالفان دولت سوریه) بین طرفین اشتراک نظر وجود دارد. با موضوع مصر باید جداگانه برخورد کنیم و نباید هیچ سایه‌ای بر روابط ما با عربستان سعودی بیندازد».

اردوغان پذیرفت که سعودی‌ها پیشنهادهایی برای بهبود روابط ترکیه و مصر داشته‌اند ولی به این مسأله نیز اشاره کرد که سعودی‌ها در این باره اصرار نکرده‌اند. روشن نیست که چه چیزی اردوغان را در این باره راضی خواهد کرد ولی به نظر می‌رسد که انتخابات پیش رو و تغییر دولت در مصر چنین فرصتی را مهیا خواهد کرد.

هدف اصلی سلمان تشکیل بلوکی سنی برای مهار نفوذ ایران است و اردوغان که در سالهای اخیر برای رسیدن به همین هدف حتی در مسائل داخلی عراق نیز دخالت کرده است، در تلاش است تا با دست و پا کردن جایی برای خود در این برنامه سعودی‌ها، از انزوای اخیر خارج شود.

اما بعید است که همکاری عربستان و ترکیه به نتیجه فوری در سوریه برسد. برای دولت اوباما، مقابله با داعش نسبت به سرنگونی حکومت اسد اولویت دارد و ایده منطقه پرواز ممنوع به غیر از اردوغان حامی جدی دیگری ندارد. با توجه به اولویت مبارزه با داعش، نه تنها نمی‌توان انتظار داشت که شورای امنیت در این راستا کمکی به ترکیه کند، بلکه حتی هیچ یک از متحدان ترکیه در ناتو نیز چنین کمکی به ترکیه نخواهند کرد.

به همین دلیل است که خشم اردوغان متوجه ایران است، زیرا برنامه‌های منطقه‌ای وی را به شکست کشانده، ‌ولی این را هم نباید فراموش کرد که ایران و ترکیه از سال ۱۶۳۹ تاکنون وارد درگیری جدی نشده‌اند و حفظ تفاهم دوجانبه برای هر دو آن‌ها مهم است.

ولی این ادعای جدید دولت ترکیه با نام «اتحاد علیه طایفه‌گرایی» ممکن است باعث تشدید رقابت‌ها و اثرگذاری منفی بر ثبات منطقه شود. برخی از تحلیلگران در ترکیه هشدار می‌دهند، ‌این رویکرد طایفه‌گرایانه می‌‎تواند مورد استفاده اسرائیل و ایالات متحده هم قرار گیرد. ایالات متحده می‌تواند از این اختلافات در منطقه به عنوان عامل فشاری علیه ایران استفاده کند و عربستان سعودی نیز قصد دارد منابع فراوان ترکیه و مصر را وارد رقابت و دشمنی خود با ایران کند.