سقوط ارزش‌هاي فرهنگي در فوتبال

يك امتياز بي‌نتيجه

کد خبر: ۴۷۲۹۹

تاریخ: ۲۱ ارديبهشت ۱۳۸۸ - ۰۹:۲۰

بالاخره ليگ هشتم هم با تمام حاشيه‌هاي تلخ و شيرينش به پايان رسيد و مجالي فراهم شد تا بتوانيم يك به يك اتفاقات جالب و بعضا بي‌سابقه آن را نقد و بررسي كنيم. شايد يكي از تغييرات مهم اين ليگ نسبت به دوره‌هاي قبل را بتوانيم در نحوه برخورد ملاطفت‌آميز كميته انضباطي فدراسيون فوتبال با تماشاگران حاضر در ورزشگاه‌ جستجو كنيم كه ضمن اعطاي آزادي كامل به آنها در جهت هتاكي و فحاشي طي بازي‌هاي مختلف با برچيدن هرگونه محروميتي براي آنها؛ ميدان را برايشان تا حد ممكن باز گذاشت و زمينه‌اي را فراهم آورد تا شاهد آمار بي‌سابقه تغيير حدود 30 مربي و 9 مدير عامل در طول يك فصل باشيم.

به نوشته جام جم، هواداران بي‌خبري كه با شعارهاي كاملا برنامه‌ريزي شده برخي مسوولان و دست‌اندركاران باشگاه‌ها، دائما فرياد ....«حيا كن....رها كن» را سر دادند و خودشان هم متوجه نشدند كه ابزار دست چه كساني قرار گرفتند البته اين تنها يكسوي ماجرا بود، چرا كه كندن خندق و نصب سيم خاردار هم در سمت ديگر، چاره كار برخي از اين هواداران جوگير و مهاجم نبود و خلاصه اين‌كه دكتر شريفي در راس فدراسيون فوتبال در تمام طول فصل آماج انتقادهاي فراواني قرار گرفت و صدالبته با تمام اينها ذره‌اي از راه و روش ابداعي خود منحرف نشد! به همين بهانه گفتگويي كرده‌ايم با كساني كه هر يك به نوعي در عرصه ورزش كشورمان صاحب‌نظر به‌شمار مي‌آيند تا ببينيم كه آنها درباره وضعيت تماشاگران ليگ هشتم چه نظراتي دارند...

آنچه در حال حاضر در عرصه‌هاي مختلف ورزش قهرماني در كشورمان شاهد هستيم، در يك كلام «سقوط ارزش‌هاي اخلاقي» است! كافي است نيم‌نگاهي به رفتارهاي افراد تاثيرگذاري همچون مربيان؛ سرپرستان، بازيكنان و بويژه تماشاگران داشته داشتيم تا دريابيم تا چه حد در حوزه اخلاق بجاي پيشرفت،پسرفت داشته‌ايم.

سيدجواد آرين‌منش، نماينده مردم مشهد در مجلس شوراي اسلامي وعضو كميسيون فرهنگي مجلس،ضمن بيان اين مطلب مي‌افزايد: متاسفانه سازمان تربيت بدني و باشگاه‌هاي ما تا امروز هيچ برنامه خاصي براي ارتقاي سطح تربيتي وفرهنگي بازيكنان، مربيان، هواداران و ساير دست‌اندركاران اين امر به اجرا نگذاشته‌اند و طرح جامع ورزش كه دقيقا به اين نكات اشاره دارد، كاملا مظلوم و در حاشيه قرار گرفته و مورد بي‌توجهي محض قرارگرقته است. به‌عقيده وي، امروز در ورزش ما و خاصه در حوزه فوتبال، تماشاگران به ابزاري براي تحميل عقايد ورفتارهاي ناسالم، جابه‌جايي‌ها وتغييرات پي در پي مربيان و حتي خريد وفروش بازيكنان تبديل شده‌اند، همان ابزاري كه كنترل‌ناپذير نيز به‌نظر مي‌رسد!

اين عضو كميته تربيت بدني و ورزش مجلس با تاكيد بر اين‌كه با آيين‌نامه انضباطي هيچ‌كس را نمي‌توان اصلاح كرد، مسوولان فدراسيون فوتبال را خطاب قرار مي‌دهد و مي‌پرسد: تا امروز كدام برنامه فرهنگي تربيتي را براي ليدرها به اجرا گذاشته‌ايد؟ كي وكجا باشگاه‌ها را ملزم به برنامه‌ريزي فرهنگي جهت تاثيرگذاري روي هوادارانشان كرده‌ايد؟ آيا آسيب‌شناسي دقيق وكارشناسانه براي يافتن دليل هرج ومرج‌هاي ايجاد شده پس از بازي‌ها داشته‌ايد؟ و در نهايت فكر مي‌كنيد سياست اشتباهي كه اين فصل كميته انضباطي در پيش گرفت تا چه حد مثبت و اثرگذار بود؟

وي در پايان، با تاكيد بر فرهنگ‌سازي از طريق آموزش‌هاي درست تربيتي و پس از آن به‌كار‌گيري سيستم‌هاي قانونمند تشويق و تنبيه و نظارت دقيق بر اين موارد، مي‌گويد: اگر مجموعه اين كارها در كنار هم جامه عمل پوشيد، آنگاه مي‌توانيم اميدوار باشيم كه اخلاق‌مداري در ورزش، جايگاه اصلي خود را مي‌يابد وفضاي ورزش كشورمان به سمت سلامت و پاكي پيش مي‌رود.

آزادي بدون فرهنگ‌سازي فقط به هرج ومرج منجر مي‌شود

سياست اجرا شده از سوي كميته انضباطي درخصوص تماشاگران در اين فصل، مصداق بارز ترويج تماشاگرسالاري افراطي و رواج لمپنيسم بود!

دكتر محمدرضا نقابيان، متخصص روان‌شناسي ورزشي ضمن طرح اين موضوع مي‌گويد: ما امسال بدون هيچ فرهنگ‌سازي براي تماشاگران، اعلام آزادي كرديم و اين آزادي به دليل همراه نبودن با قوانين تعريف شده؛ هرج‌ومرج عجيبي را به همراه داشت. حداقل در سال‌هاي قبل، تماشاگران به دليل ترس محروم شدن از تماشاي بازي‌هاي بعدي تا حدي مسائل اخلاقي را رعايت مي‌كردند در ليگ هشتم بدون هيچ آموزشي به اين قشر، آزادي كامل داديم و افسوس كه در برابر آن هيچ بدست نياورديم.

وي ضمن انتقاد شديد از كساني كه سمت‌وسوي محروميت‌ها را از تماشاگران به سمت باشگاه‌ها منحرف كردند، مي‌افزايد: براي باشگاهي كه تمام هزينه‌هايش از جيب دولت پرداخت مي‌شود، جريمه شدن خود يا مربي‌اش به هيچ عنوان مهم نيست، چرا كه آنها اين پول را از جيب خودشان نمي‌پردازند كه بخواهند از اين بابت احساس ناراحتي كنند!

وي با تاكيد بر اين‌كه انسان‌ها قابل تغيير و شكل‌پذير هستند، مي‌گويد ما بجاي فراهم كردن امكانات براي تماشاگران و كاستن فشارهاي عصبي كه آنها به طرق مختلف در محيط ورزشگاه با آن درگيرند به آنها اين امكان را مي‌دهيم كه تا آنجا كه مي‌خواهند فحاشي كنند و با اين كار به‌راحتي زمينه ايجاد هرج‌ومرج را فراهم مي‌كنيم در حالي‌كه اگر محيط ورزشگاه از هر لحاظ مثبت و ايده‌آل باشد، آنها واقعا حيفشان مي‌آيد كه فضا را اين‌گونه مسموم كنند.

دكتر نقابيان با اشاره به صحبت‌هاي دكتر شريفي (رئيس كميته انضباطي در يك برنامه زنده تلويزيوني)، مبني بر راه‌اندازي اتاق فحش مي‌گويد بد نيست كه ايشان در اين زمينه مشاوره‌اي با جامعه‌شناسان و روانشناسان متخصص داشته باشند و نظرات آنها را براي حل اين معضل جويا شوند به اين اميد كه دريابند رشوه و پوئن بي‌جا هيچگاه نمي‌تواند جاي آموزش درست و امكانات مناسب را بگيرد!

خشت اول چون نهد معمار كج...!

دكتر رضا محمد كاظمي، دكتري تربيت بدني و علوم ورزشي وعضو هيات علمي دانشكده كارآفريني دانشگاه تهران معتقد است؛ سنگ بناي اين كار از ابتدا به اشتباه گذاشته شده و با اين وصف، وضعيت در فصل‌هاي آينده بدتر و بدتر خواهد شد!

به گفته وي، كافي است با صرف كمي وقت ببينيم ديگر كشورها در اين زمينه چگونه عمل كرده‌اند، آن‌گاه آن روش‌ها را طبق فرهنگ ايراني خودمان پياده كنيم نه اين‌كه با نظراتي كه تاكنون در هيچ جايي امتحان پس نداده راه آزمون وخطا را در پيش بگيريم و در پايان هم در همان نقطه شروع ايستاده باشيم.

به عقيده وي، بحث حضور خانواده‌ها در ورزشگاه‌هاي ورزشي كهAFC هم بر آن تاكيد دارد، يكي از مواردي است كه مانع فحاشي تماشاگران در محيط‌هاي ورزشي مي‌شود، چرا كه همين افراد وقتي در ساير اماكن عمومي مانند پارك و سينما و... حضور دارند، به احترام حضور خانواده‌ها، بسيار مودب و منطقي رفتار مي‌كنند. از سوي ديگر، سازوكار اشتباه فروش بليت و عدم شماره‌گذاري صندلي‌ها نيز مشكلي است كه بشدت بر روح و جسم تماشاگران تاثير منفي مي‌گذارد، در حالي‌كه مي‌توان همچون بسياري از كشورها، فروش مكانيزه بليت را با همكاري كانون هواداران هر باشگاه سر و سامان بخشيد تا يك هوادار واقعي به جاي 34 بار تنها يكبار در ابتداي فصل در صف بايستد و بليط خود را خريداري كند و مطمئن باشد كه هر چقدر هم دير برسد صندلي او در ورزشگاه محفوظ خواهد بود.

جلا‌لي: در تمام دنيا هواداران باشگاه‌ها بزرگ‌ترين اسپانسر هر باشگاه‌اند اما در فوتبال ما ابزاري براي رسيدن بعضي افراد به اهدافشان محسوب مي‌شوند

دكتر كاظمي همچنين به لزوم تفكيك گروه‌هاي مختلف تماشاگران در ورزشگاه‌ها اشاره مي‌كند و مي‌گويد وقتي دانش‌آموزان، دانشجويان و ديگر تماشاگران در سكوهاي از قبل تعيين شده بنشينند بسيار بيشتر از هر زمان ديگري رفتار وحركات آنها تحت كنترل است. وي با تاكيد بر لزوم فرهنگ‌سازي براي مربيان داخلي مي‌افزايد در بحث تماشاگران پيش از هر چيز بايد بستري فراهم كنيم كه آنها دست از پرخاشگري بردارند نه اين‌كه با اعمال محروميت برايشان مشكلات جديدي ايجاد كنيم. ضمن اين‌كه به نظر مي‌رسد اعمال جريمه كسر امتياز براي باشگاهي كه توانايي كنترل تماشاگرانش را ندارد بسيار منطقي‌تر از جرايم نقدي يا ديگر محروميت‌ها باشد.

فرهنگ‌سازي، نقش بي‌نظير رسانه‌ها

برخورد شعاري و بدون پشتوانه و برنامه، مطمئنا تاريخ مصرفي كوتاه دارد و فاقد هرگونه تاثيرگذاري خواهد بود. دكتر احمدي، رئيس انجمن روزنامه‌نگاران و عكاسان ورزشي ضمن بيان اين موضوع مي‌گويد: ورزشگاه‌هاي ما به لحاظ امكانات، شرايط و تجهيزات واقعا با نقطه مطلوب فاصله زيادي دارند و تمهيدات ما براي كساني كه دوست داريم در مواقع حساس پشتيبان تيم‌هاي باشگاهي و ملي ما باشند، چيزي در حد صفر است.

وي مي‌افزايد: آنچه در ورزشگاه‌ها و بخصوص هنگام بازي تيم‌هاي پرطرفدار صورت مي‌گيرد، كاملا با فضاي مديريتي و فرهنگي حاكم بر باشگاه‌ها ارتباط دارد و اين واقعيتي كاملا ملموس است. در حالي‌كه ما هر روز شاهد ناامني رفتاري و كلامي نسبت به رقبا، داوران و مربيان هستيم در فوتبال حرف‌هاي جهان هر روز نظم و نزاكت و انضباط جدي‌تري در تماشاگران به چشم مي‌خورد و فاصله آنها روز به روز با ميدان مسابقه كمتر مي‌شود، زيرا برنامه‌هاي حساب‌شده و دقيقي از سوي باشگاه‌ها براي تماشاگران طراحي و اجرا مي‌گردد، ولي در كشور ما متاسفانه كار خاصي در اين زمينه صورت نگرفته است.

دكتر احمدي ضمن تاكيد بر نقش تربيتي و فرهنگي رسانه‌ها از خبرنگاران ورزشي مي‌خواهد تا نسبت به تماشاگران فوتبال كه به نوعي مخاطبان اصلي رسانه‌ها محسوب مي‌شوند، حساسيت بيشتري نشان دهند و سعي كنند رسالت اخلاقي خود را به بهترين نحو ممكن به انجام برسانند. او در پايان مي‌گويد: به‌عقيده من تصميمات كميته انضباطي بايد بيش از هر چيز متوجه مديريت باشگاه‌ها باشد و از آنها بخواهد تا در جهت هدايت و ساماندهي تماشاگرانشان اقدامات موثرتري انجام دهند.

خريد و فروش كثيف روي سكوها

وقتي تماشاگر ما از هيچ سو مورد احترام قرار نمي‌گيرد، چگونه مي‌توانيم از او انتظار رفتاري فرهنگي و توام با احترام داشته باشيم؟

مجيد جلالي، مربي و معلم بااخلاق فوتبال كشورمان اين جمله را در حالي ادا مي‌كند كه در طول ليگ هشتم، شعارها، توهين‌ها و بي‌حرمتي‌هاي زيادي را از جانب تماشاگران و بعضي از مربيان تحمل كرد؛ اما با سعه‌صدر از هر گونه مقابله به مثلي خودداري نمود و ذره‌اي از مسير پاك اخلاق‌مداري منحرف نشد.

وي با اشاره به برهوت امكانات در ورزشگاه آزادي و ساير ورزشگاه‌هاي كشورمان مي‌گويد: تماشاگران ما پيش از حركت، در طول مسير رفت و برگشت به ورزشگاه و در‌ جايي ‌كه حتي از دسترسي به يك ليوان آب آشاميدني يا يك سرويس بهداشتي مناسب محروم هستند، زير تابش آفتاب سوزان يا در سرماي زمستان بايد ساعت‌هاي متمادي به انتظار بنشينند و از سويي هيچ عاملي براي شادابي و سرگرمي آنها در اين ساعات در محيط ورزشگاه به چشم نمي‌خورد. خب در اين ميان افرادي كه كارشان خريد و فروش آدم‌هاي رو سكوهاست با سوءاستفاده از حالت عصبي و خسته اين تماشاگران و در جهت منافع خود دست به تحريك آنها مي‌زنند و نتيجه هم ناگفته پيداست.

به عقيده جلالي آنها روي اين تماشاگران حساب ويژه‌اي باز كرده‌اند تا جايي‌كه پس از تعويض يك مربي در باشگاه براي ليدرها و برخي تماشاگران شناخته‌شده جلسه مي‌گذارند و از آنها مي‌خواهند از سردادن شعار در حمايت از مربي بركنار شده جلوگيري كنند.

وي با اشاره به اين‌كه در تمام دنيا هواداران باشگاه‌ها بزرگ‌ترين اسپانسر هر باشگاه محسوب مي‌شوند، از اين مساله كه در فوتبال ما اين افراد ابزاري براي رسيدن بعضي افراد به اهدافشان محسوب مي‌شوند، اظهار تاسف مي‌كند.

چرا توهين مي‌كنيد؟

سياست گرفتن فحش از دهان هواداران، هدف اصلي و مطلوب كميته انضباطي است و كنار گذاشتن فحش‌دهنده تنها پاك كردن صورت مساله است. اين جمله را كسي مي‌گويد كه در ليگ هشتم با اتخاذ سياست‌هاي انتقادآميز، تماشاگران حاضر در ورزشگاه‌ها را به حال خود وانهاد تا هر آنچه از دست و دهانشان بر مي‌آيد انجام دهند!

دكتر شريفي، رئيس كميته انضباطي فدراسيون فوتبال در پاسخ به اين سوال كه در اين فصل با اجراي چنين سياستي به چه چيزي دست يافتيد، مي‌گويد: هيچ‌وقت نبايد ترسيد، چرا كه براي ريشه‌يابي و از بين بردن اين معضل بايد صبوري كنيم و همين كه الان همه اهالي فرهنگ به اين نتيجه رسيده‌اند در اين خصوص خلاء بزرگي وجود دارد و همه بايد قدمي براي اين‌كار برداريم، در جاي خود بسيار باارزش است.

وي با تاكيد بر اين‌كه كميته انضباطي قصد دارد كار اصلاحي انجام دهد، مي‌افزايد: ما بايد به تماشاگر بگوييم اين ليدر از... پول مي‌گيرد تا خواسته‌هاي او را عملي كند و در اين راه از تو به‌عنوان ابزار استفاده مي‌كند. آيا تو حاضري بهاي شهرت و درآمد ديگران را اين‌گونه پرداخت كني؟

شريفي همچنين از اجراي برنامه‌هايي براي فصل آينده خبر مي‌دهد كه طبق يكي از آنها روابط داخل و خارج زمين قطع خواهد شد. بدين معني كه پرداخت حقوق ليدرها نه از سوي باشگاه‌ها كه از جانب فدراسيون صورت گيرد و كنترل و نظم هر سكو به يكي از اين ليدرهاي تاييدشده سپرده مي‌شود و چنانچه تحريكاتي صورت پذيرفت، همان ليدر بايد مسوول و پاسخگو باشد. ضمن اين‌كه با در نظر گرفتن مزايايي براي اين افراد، انگيزه‌هاي مثبت در آنان افزايش خواهد يافت.

رئيس كميته انضباطي در بخش ديگري از صحبت‌هاي خود با تاكيد بر نياز شديد فوتبال به تماشاگران و اين‌كه فوتبال فاقد هوادار هيچ جذابيتي ندارد، مي‌گويد: با محروم كردن تماشاگران از آنچه به آن اشتياق دارند، ما عملا مولفه‌هاي ناامني را در سطح شهر پراكنده مي‌كنيم و شما مي‌توانيد مجسم كنيد كه اين‌ها چگونه مي‌توانند نظم و آرامش تك‌تك محلات شهر را بهم بريزند. لذا بايد راه چاره‌اي بينديشيم كه اين افراد را در همين چارچوب جاي بدهيم و بخوبي مهار كنيم.

به‌گفته شريفي پخش برخي گفتمان‌ها و ميزگردهاي ورزشي با حضور كارشناسان و هواداران تيم‌هاي مطرح از صداوسيما نقش موثري در فرهنگ‌سازي براي اين قشر خواهد داشت و بدين ترتيب مي‌توانيم مولفه تاثيرپذيري هواداران را تا حد قابل‌توجهي كاهش داده و حتي به صفر برسانيم.

وي در پايان از برگزاري بازي‌هاي تيم‌هاي پرحاشيه در ساير شهرستان‌ها (در صورت تخلف تماشاگران) خبر داد و تاكيد كرد كه اين برنامه از فصل آينده با جديت به اجرا در مي‌آيد.