مسأله‌جوانان و استلزامات ورود به دهه‌چهارم2

جعفر سطوتي

کد خبر: ۴۶۶۰۱

تاریخ: ۱۶ ارديبهشت ۱۳۸۸ - ۱۱:۵۳

تعریف ملی

وقتی بحث از دوره‌ی جوانی و مسئله‌ی جوانان می‌شود این پرسش در ذهن عموم بالاخص متخصصان حوزه‌های علمی و اجرایی شکل می‌گیرد که منظور از جوان و جوانی چیست؟ به عبارت دیگر، همه‌ی اشخاصی که به نوعی خود را در ارتباط با این مسئله می‌دانند خواهان آگاهی از یک تعریف ملی مشخص برای اصطلاح جوانان هستند؟

نظر به اینکه انتخابات ریاست جمهوری خرداد 1388 مصادف با ورود به چهارمین دهه‌ی عمر جمهوری اسلامی است و با توجه به اینکه حوزه‌ی جوانان از حوزه‌های استراتژیک برای ایران در حال توسعه محسوب می‌شود، تبیین هرچه بیشتر مفهوم جوان و جوانی و تعریف ملی اصطلاح جوانان امری ضروری است:

1- در خصوص اصطلاح جوان و جوانی مطالعات قابل اعتمادی در سه دهه‌ی اخیر در جهان انجام شده است. این مطالعات نشان می‌دهد که هرچند ریشه مفهوم جوان و جوانی به دوران ماقبل مدرن برمی‌گردد لکن این اصطلاح به مفهوم امروزی آن محصول مدرنیته است. جوانی در مفهوم سنّتی و ماقبل مدرن آن با ویژگی‌هایی همچون زور و قدرت مردانه، عشق و طرب، شور و احساس، قهرمان‌گرایی و قهرمان پرستی شناخته می‌شود.

در حالی که در مفهوم مدرن مشخصه‌هایی همچون دوران تحصیل و آموزش، آزادیخواهی و آرمان‌گرایی، عشق و تفریح و فراغت از مسئولیت‌های زندگی بزرگسالی آن را از دوران کودکی و بزرگسالی متمایز می‌سازد. در عین حال، مفهوم جوانی مدرن در نزد متخصصان حوزه‌های علمی و تخصصی مختلف نیز متفاوت است.

تعریف و مفهوم جوان و جوانی در نزد یک روانشناس با آنچه در نزد یک جامعه‌شناس، فیزیولوژیست، یک فقیه و یا یک حقوقدان وجود دارد کاملاً متفاوت است. لذا بسته به این که از چه رویکردی موضوع جوانان را مورد بررسی قرار دهیم تعریف مفهوم آن متفاوت خواهد بود.

2- یکی از رویکردهای بسیار مهم که در سه دهه‌ی اخیر نسبت به مفهوم جوانان اتخاذ شده است رویکرد تلفیقی است. این رویکرد که از سوی سیاستگذاران و برنامه‌ریزان و دست اندرکاران نظام اداری و اجرایی و به منظور پاسخگویی به نیازهای نسل جوان اتخاذ می‌شود تلاش دارد مسئله جوانان را به گونه‌ای مورد رسیدگی قرار دهد که هیچ یک از ابعاد سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی و هیچکدام از نیازهای مادی و معنوی جوانان مورد غفلت قرار نگیرد.

لذا در رویکرد تلفیقی به نوعی تمامی رویکردهای دیگر لحاظ شده است. نکته دیگر در رویکرد تلفیقی، پیش بینی و ملحوظ نمودن اهداف آماری و برنامه‌ای است که این هدف‌گیری موجب تعیین سن تقویمی برای ارائه تعریف ملی از جوانان شده است. امروزه تمامی کشورهای جهان مسئله جوانان را به عنوان مسئله‌ای ملی پذیرفته‌اند و هم در ساختار حاکمیتی و نظام اداری-اجرایی خود و هم در ساختار غیرحاکمیتی (شامل جامعه مدنی و بخش خصوصی) اقدام به ارائه یک تعریف ملی بر اساس معیار سنّ تقویمی نموده‌اند.

3- بر اساس مطالعات و بررسی‌های انجام شده که بعضاً از سوی سازمان‌ ملل متحد نیز ارائه می‌شود تعریف ملی از جوانان در نزد کشورهای مختلف تعاریفی متفاوت است و علت آن نیز در تفاوت ساختارهای سیاسی، فرهنگی و اجتماعی آنها تحلیل می‌شود.

این گزارش‌ها طیف متوعی از تعاریف را ارائه کرده‌اند که با کمی دقت می‌توان به تفاوت کشورها در پی برد:
1- میزان جمعیت جوان
2- ساختار مدیریت و برنامه‌ریزی
3- سهم و نقش نهادهای حاکمیتی و نهادهای جامعه مدنی و بخش خصوصی
4- نیازهای نسل جوان
5- ساختارهای فرهنگی و اجتماعی
6- ارزش‌ها و اصول ملی

کشورهای توسعه یافته عمدتاً اروپایی از یک سو درصد جمعیت جوان پایینی دارند و از سوی دیگر در ساختارهای حاکمیتی و غیرحاکمیتی خود نهادهایی را برای رسیدگی به نیازها و حقوق شهروندی پیش‌بینی کرده‌اند، در تعریف ملی خود از جوانان بیشتر افراد زیر 25 سال را در نظر گرفته‌اند. تعریف ملی از جوانان در فرانسه گروه سنی 16 تا 26 ساله، در آلمان 15 تا 24 ساله، در ایتالیا 15 تا 24 ساله، در نروژ 15 تا 24 ساله، در سوئد 13 تا 25 ساله، در انگلستان13 تا 19 ساله، در روسیه 14 تا 30 ساله، در استرالیا 12 تا 25 ساله و در فنلاند زير 29 ساله‌ها گزارش شده است.

همین بررسی‌ها نشان می‌دهد در کشورهایی که درصد جمعیت جوان بالایی دارند و ساختارهای رسیدگی به حقوق کودک و حقوق شهروندی در آنها قدمت چندانی ندارند تعریف ملی برای جوانان گروه سنی گسترده‌تری را شامل می‌شود. تعریف ملی از جوانان در آفریقای جنوبی گروه سنی 14 تا 34 ساله، در آذربایجان 16 تا 35 ساله، در زیمبابوه 10 تا 30 ساله، در کنیا 15 تا 30 ساله، در مالزی 15 تا 40 ساله، در پاكستان 15 تا 29 ساله، در چين 14 تا 28 ساله در بنگلادش 15 تا 30 ساله، در ويتنام 15 تا 35 ساله، در تایلند زیر 40 ساله‌ها و در هند 13 تا 35 ساله گزارش شده است.

4- اما در جمهوری اسلامی ایران تعریف ملی از جوانان در سال 1371 بنا به مصوبه‌ی جلسه‌ی سوم شورای عالی جوانان مورخ 9/10/1371 گروه سنی 12 تا 25 ساله تعیین شد و سپس در سال 1384 بنا به مصوبه‌ی جلسه‌ی بیست و سوم شورای عالی جوانان مورخ 7/2/1384 گروه سنی 15 تا 29 ساله تعیین گردید.

این تغییر در تعریف را باید در گسترش درصد جمعیت جوانان کشور از یک سو و تطویل یا تعویق پاسخگویی به نیازهایی همچون تحصیلات، هویت، اشتغال و ازدواج دانست. متأسفانه از آنجا که هنوز ساماندهي ملي براي پاسخ به نیازهای جوانان تا کنون پیشرفت امیدوار کننده‌ای نداشته است، به نظر می‌رسد افرادی که هم اکنون زیر 34 سال هستند و هنوز نیازهای اشتغال، تأمین اجتماعی، ازدواج و مسکن آنها به قوت خود باقی است و فی‌الواقع هنوز از مشخصه‌های یک بزرگسال كامل برخوردار نشده‌اند باید در قالب گروه سنی جوانان دیده شوند و دولت دهم خود را مکلف سازد تا بر اساس برنامه‌های ملی اعم از راهبردی و اجرایی، مسائل آنان را مورد رسیدگی قرار دهد.

با توجه به اینکه طبق سنتز سرشماری سال 1385 جمعیت 15 تا 34 ساله کشور در سال 1388 به ميزان 42 درصد جمعیت کل است، ضرورت دارد نیازهای گسترده‌ي این گروه سنی که عمدتاً نیازهای خاص جوانان است تحت همان عنوان جوانان مورد رسیدگی قرار گیرد. لذا به دولت دهم توصیه می‌شود نيازهاي جوانان را در قالب گروه جوانان 15 تا 34 ساله شامل زيرگروه‌هاي ذيل مورد رسيدگي قرار دهد: 1-گروه 15 تا 18 ساله با تأكيد بر حوزه‌هاي آموزش، بهداشت، هويت، اوقات فراغت، آسيب‌هاي اجتماعي و 2-گروه 19 تا 24 ساله با تأكيد بر حوزه‌هاي آموزش، بهداشت، مشاركت، نظام وظيفه، تأمين اجتماعي، اشتغال و ازدواج و 3- گروه 25 تا 34 ساله با تأكيد بر اشتغال، ازدواج، تأمين اجتماعي و مسكن.

جعفر سطوتي، صاحب نظر در امور جوانان